Pañcakaṃ
315.‘‘ Atthi
T3.246 kho , āvuso , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā .Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ … pe … atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .
Katame pañca ?
‘‘ Pañcakkhandhā .
Rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho .
‘‘ Pañcupādānakkhandhā .
Rūpupādānakkhandho [ rūpūpādānakkhandho ( sī . syā . kaṃ . pī .) evamitaresupi ] vedanupādānakkhandho
P3.234 saññupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho .‘‘ Pañca kāmaguṇā .
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā
V3.187 , sotaviññeyyā saddā … ghānaviññeyyā gandhā … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā .‘‘ Pañca gatiyo – nirayo , tiracchānayoni , pettivisayo , manussā , devā .
‘‘ Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ , kulamacchariyaṃ , lābhamacchariyaṃ , vaṇṇamacchariyaṃ , dhammamacchariyaṃ .
‘‘ Pañca nīvaraṇāni – kāmacchandanīvaraṇaṃ , byāpādanīvaraṇaṃ , thinamiddhanīvaraṇaṃ , uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ , vicikicchānīvaraṇaṃ .
‘‘ Pañca orambhāgiyāni saññojanāni – sakkāyadiṭṭhi , vicikicchā , sīlabbataparāmāso , kāmacchando , byāpādo .
‘‘ Pañca
T3.247M3.196 uddhambhāgiyāni saññojanāni – rūparāgo , arūparāgo , māno , uddhaccaṃ , avijjā .‘‘ Pañca
P3.235 sikkhāpadāni – pāṇātipātā veramaṇī , adinnādānā veramaṇī , kāmesumicchācārā veramaṇī , musāvādā veramaṇī , surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇī . 316.‘‘ Pañca abhabbaṭṭhānāni .
Abhabbo , āvuso , khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ .
Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyituṃ [ ādātuṃ ( syā . kaṃ . pī .)].
Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ .
Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṃ .
Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ , seyyathāpi pubbe āgārikabhūto .
‘‘ Pañca byasanāni – ñātibyasanaṃ , bhogabyasanaṃ , rogabyasanaṃ , sīlabyasanaṃ , diṭṭhibyasanaṃ .
Nāvuso , sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti .
Sīlabyasanahetu vā , āvuso , sattā diṭṭhibyasanahetu
V3.188 vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti .‘‘ Pañca sampadā – ñātisampadā , bhogasampadā , ārogyasampadā , sīlasampadā , diṭṭhisampadā .
Nāvuso , sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā
T3.248 paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti .Sīlasampadāhetu vā , āvuso , sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti .
‘‘ Pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā .
Idhāvuso
P3.236 , dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati , ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .Puna caparaṃ , āvuso , dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati , ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .
Puna caparaṃ , āvuso , dussīlo sīlavipanno
M3.197 yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ , avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto , ayaṃ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .Puna caparaṃ , āvuso , dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṃ karoti , ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .
Puna caparaṃ , āvuso , dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati , ayaṃ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .
‘‘ Pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya .
Idhāvuso , sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati , ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .
Puna caparaṃ , āvuso , sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati , ayaṃ dutiyo
T3.249 ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .Puna caparaṃ , āvuso , sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ , visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto , ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .
Puna caparaṃ , āvuso , sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṃ karoti , ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .
Puna caparaṃ , āvuso , sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati , ayaṃ pañcamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .
‘‘ Codakena
V3.189 , āvuso , bhikkhunā paraṃ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo .Kālena vakkhāmi no akālena , bhūtena vakkhāmi no abhūtena , saṇhena vakkhāmi no pharusena , atthasaṃhitena
P3.237 vakkhāmi no anatthasaṃhitena , mettacittena [ mettācittena ( katthaci )] vakkhāmi no dosantarenāti .Codakena , āvuso , bhikkhunā paraṃ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo .
317.‘‘ Pañca
M3.198 padhāniyaṅgāni .Idhāvuso , bhikkhu saddho hoti , saddahati tathāgatassa bodhiṃ –
‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato , lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā ’ ti .
Appābādho hoti appātaṅko , samavepākiniyā
T3.250 gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya .Asaṭho hoti amāyāvī , yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu .
Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu .
Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā .
318.‘‘ Pañca suddhāvāsā – avihā , atappā , sudassā , sudassī , akaniṭṭhā .
‘‘ Pañca anāgāmino – antarāparinibbāyī , upahaccaparinibbāyī , asaṅkhāraparinibbāyī , sasaṅkhāraparinibbāyī , uddhaṃsotoakaniṭṭhagāmī .
319.‘‘ Pañca cetokhilā .
Idhāvuso , bhikkhu satthari kaṅkhati
P3.238 vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati .Yo so , āvuso , bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati , tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , ayaṃ paṭhamo cetokhilo .
Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati … pe … saṅghe kaṅkhati vicikicchati … sikkhāya kaṅkhati vicikicchati … sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto .
Yo so , āvuso , bhikkhu
T3.251 sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto , tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya , ayaṃ pañcamo cetokhilo . 320.‘‘ Pañca
V3.190 cetasovinibandhā .Idhāvuso , bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho
M3.199 avigatataṇho .Yo so , āvuso , bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho , tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Ayaṃ paṭhamo cetaso vinibandho .
Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu kāye avītarāgo hoti … pe … rūpe avītarāgo hoti … pe … puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati … pe … puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu
P3.239 aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati –‘ imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā ’ ti .
Yo so , āvuso , bhikkhu aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati –
‘ imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā ’ ti , tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya
T3.252 padhānāya .Ayaṃ pañcamo cetaso vinibandho .
‘‘ Pañcindriyāni – cakkhundriyaṃ , sotindriyaṃ , ghānindriyaṃ , jivhindriyaṃ , kāyindriyaṃ .
‘‘ Aparānipi pañcindriyāni – sukhindriyaṃ , dukkhindriyaṃ , somanassindriyaṃ , domanassindriyaṃ , upekkhindriyaṃ .
‘‘ Aparānipi pañcindriyāni – saddhindriyaṃ , vīriyindriyaṃ , satindriyaṃ , samādhindriyaṃ , paññindriyaṃ .
321.‘‘ Pañca nissaraṇiyā [ nissāraṇīyā ( sī . syā . kaṃ . pī .) ṭīkā oloketabbā ] dhātuyo .
Idhāvuso , bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .
Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ
P3.240 subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ kāmehi .Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā [ vighātapariḷāhā ( syā . kaṃ .)], mutto so tehi , na so taṃ vedanaṃ vedeti .
Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Puna
M3.200 caparaṃ , āvuso , bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati naV3.191 pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ byāpādena .
Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so tehi , na so taṃ vedanaṃ vedeti .
Idamakkhātaṃ byāpādassa
T3.253 nissaraṇaṃ .‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .
Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ vihesāya .
Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so tehi , na so taṃ vedanaṃ vedeti .
Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .
Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ rūpehi .
Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so tehi , na so taṃ vedanaṃ vedeti .
Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .
Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ sakkāyena .
Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so
P3.241 tehi , na so taṃ vedanaṃ vedeti .Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ .
322.‘‘ Pañca
T3.254 vimuttāyatanāni .Idhāvuso , bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī .
Yathā yathā , āvuso , bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī
M3.201 .Tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca .
Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati .
Idaṃ paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ .
‘‘ Puna
V3.192 caparaṃ , āvuso , bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī , api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti … pe … api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti … pe … api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati … pe …P3.242 api ca khvassa aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya .Yathā yathā , āvuso , bhikkhuno aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca .
Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti
P3.243 , sukhino cittaṃ samādhiyati .Idaṃ pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ .
‘‘ Pañca
T3.255 vimuttiparipācanīyā saññā – aniccasaññā , anicce dukkhasaññā , dukkhe anattasaññā , pahānasaññā , virāgasaññā .‘‘ Ime kho , āvuso , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā ;
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ … pe … atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ [ saṅgitiyapañcakaṃ niṭṭhitaṃ ( syā . kaṃ .)].