Chakkaṃ
323.‘‘ Atthi kho , āvuso , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā ;
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ … pe … atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .
Katame cha ?
‘‘ Cha ajjhattikāni
M3.202 āyatanāni – cakkhāyatanaṃ , sotāyatanaṃ , ghānāyatanaṃ , jivhāyatanaṃ , kāyāyatanaṃ , manāyatanaṃ .‘‘ Cha bāhirāni āyatanāni – rūpāyatanaṃ , saddāyatanaṃ , gandhāyatanaṃ , rasāyatanaṃ , phoṭṭhabbāyatanaṃ , dhammāyatanaṃ .
‘‘ Cha
V3.193 viññāṇakāyā – cakkhuviññāṇaṃ , sotaviññāṇaṃ , ghānaviññāṇaṃ , jivhāviññāṇaṃ , kāyaviññāṇaṃ , manoviññāṇaṃ .‘‘ Cha phassakāyā – cakkhusamphasso , sotasamphasso , ghānasamphasso , jivhāsamphasso , kāyasamphasso , manosamphasso .
‘‘ Cha vedanākāyā – cakkhusamphassajā vedanā , sotasamphassajā
P3.244 vedanā , ghānasamphassajā vedanā , jivhāsamphassajā vedanā , kāyasamphassajā vedanā , manosamphassajā vedanā .‘‘ Cha saññākāyā – rūpasaññā , saddasaññā , gandhasaññā , rasasaññā , phoṭṭhabbasaññā , dhammasaññā .
‘‘ Cha sañcetanākāyā – rūpasañcetanā , saddasañcetanā , gandhasañcetanā , rasasañcetanā , phoṭṭhabbasañcetanā , dhammasañcetanā .
‘‘ Cha
T3.256 taṇhākāyā – rūpataṇhā , saddataṇhā , gandhataṇhā , rasataṇhā , phoṭṭhabbataṇhā , dhammataṇhā . 324.‘‘ Cha agāravā .
Idhāvuso , bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso ;
dhamme agāravo viharati appatisso ;
saṅghe agāravo viharati appatisso ;
sikkhāya agāravo viharati appatisso ;
appamāde agāravo viharati appatisso ;
paṭisanthāre [ paṭisandhāre ( ka .)] agāravo viharati appatisso .
‘‘ Cha gāravā .
Idhāvuso , bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso ;
dhamme sagāravo viharati sappatisso ;
saṅghe sagāravo viharati sappatisso ;
sikkhāya sagāravo viharati sappatisso ;
appamāde sagāravo viharati sappatisso ;
paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso .
‘‘ Cha somanassūpavicārā
M3.203 .Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati ;
sotena
V3.194 saddaṃ sutvā … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … jivhāya rasaṃ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā .Manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati .
‘‘ Cha
T3.257P3.245 domanassūpavicārā .Cakkhunā rūpaṃ disvā domanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati … pe … manasā dhammaṃ viññāya domanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati .
‘‘ Cha upekkhūpavicārā .
Cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhāṭṭhāniyaṃ [ upekkhāṭhāniyaṃ ( ka .)] rūpaṃ upavicarati … pe … manasā dhammaṃ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati .
‘‘ Cha sāraṇīyā dhammā .
Idhāvuso , bhikkhuno mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi [ āvī ( ka . sī . pī . ka .)] ceva raho ca .
Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca .
Ayampi dhammo sāraṇīyo … pe … ekībhāvāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca .
Ayampi dhammo sāraṇīyo … pe … ekībhāvāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi , tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī .
Ayampi dhammo sāraṇīyo … pe … ekībhāvāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni , tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati
P3.246 sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca .Ayampi dhammo sāraṇīyo … pe … ekībhāvāya saṃvattati .
‘‘ Puna
M3.204 caparaṃ , āvuso , bhikkhu yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya , tathārūpāyaT3.258 diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi cevaV3.195 raho ca .Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati .
325. Cha vivādamūlāni .
Idhāvuso , bhikkhu kodhano hoti upanāhī .
Yo so , āvuso , bhikkhu kodhano hoti upanāhī , so sattharipi agāravo viharati appatisso , dhammepi agāravo viharati appatisso , saṅghepi agāravo viharati appatisso , sikkhāyapi na paripūrakārī [ paripūrīkārī ( syā . kaṃ .)] hoti .
Yo so , āvuso , bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso , dhamme agāravo viharati appatisso , saṅghe agāravo viharati appatisso , sikkhāya na paripūrakārī , so saṅghe vivādaṃ janeti .
Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ .
Evarūpaṃ ce tumhe , āvuso , vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha .
Tatra tumhe , āvuso , tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha .
Evarūpaṃ ce tumhe , āvuso , vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha .
Tatra tumhe , āvuso , tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha .
Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti .
Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu makkhī hoti paḷāsī … pe … issukī hoti maccharī … pe … saṭho hoti māyāvī … pāpiccho hoti micchādiṭṭhī … sandiṭṭhiparāmāsī
T3.259P3.247 hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī … pe … yo so , āvuso , bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī , so sattharipi agāravo viharati appatisso , dhammepi agāravo viharati appatisso , saṅghepi agāravo viharati appatisso , sikkhāyapi na paripūrakārī hoti .Yo so , āvuso , bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso , dhamme agāravo viharati appatisso , saṅghe agāravo viharati appatisso
M3.205 , sikkhāya na paripūrakārī , so saṅghe vivādaṃ janeti .Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ .
Evarūpaṃ ce tumhe , āvuso , vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha .
Tatra tumhe , āvuso , tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha .
Evarūpaṃ ce tumhe , āvuso , vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha .
Tatra tumhe , āvuso , tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha .
Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti .
Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti .
‘‘ Cha dhātuyo
V3.196 – pathavīdhātu , āpodhātu , tejodhātu , vāyodhātu , ākāsadhātu , viññāṇadhātu . 326.‘‘ Cha nissaraṇiyā dhātuyo .
Idhāvuso , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā
P3.248 yānīkatā vatthukatāT3.260 anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā , atha ca pana me byāpādo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī ’ ti .So ‘ mā hevaṃ ’, tissa vacanīyo ,‘ māyasmā evaṃ avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi , na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ , na hi bhagavā evaṃ vadeyya .
Aṭṭhānametaṃ , āvuso , anavakāso , yaṃ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya .
Atha ca panassa byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassati , netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Nissaraṇaṃ hetaṃ , āvuso , byāpādassa , yadidaṃ mettā cetovimuttī ’ ti .
‘‘ Idha panāvuso , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā .
Atha ca pana me vihesā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī ’ ti , so ‘ mā hevaṃ ’ tissa vacanīyo ‘ māyasmā evaṃ avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi , na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ , na hi bhagavā evaṃ vadeyya .
Aṭṭhānametaṃ āvuso , anavakāso , yaṃ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya
M3.206 anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya , atha ca panassa vihesā cittaṃ pariyādāya ṭhassati , netaṃ ṭhānaṃ vijjati .Nissaraṇaṃ hetaṃ , āvuso , vihesāya , yadidaṃ karuṇā cetovimuttī ’ ti .
‘‘ Idha panāvuso , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā .
Atha ca pana me
T3.261 arati cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī ’ ti , so ‘ mā hevaṃ ’ tissa vacanīyo ‘‘ māyasmā evaṃ avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi , na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ , na hi bhagavā evaṃ vadeyya .Aṭṭhānametaṃ , āvuso , anavakāso , yaṃ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya
P3.249 anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya , atha ca panassa arati cittaṃ pariyādāya ṭhassati , netaṃ ṭhānaṃ vijjati .Nissaraṇaṃ hetaṃ , āvuso , aratiyā , yadidaṃ muditā cetovimuttī ’ ti .
‘‘ Idha
V3.197 panāvuso , bhikkhu evaṃ vadeyya –‘ upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā .
Atha ca pana me rāgo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī ’ ti .
So ‘ mā hevaṃ ’ tissa vacanīyo ‘ māyasmā evaṃ avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi , na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ , na hi bhagavā evaṃ vadeyya .
Aṭṭhānametaṃ , āvuso , anavakāso , yaṃ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya , atha ca panassa rāgo cittaṃ pariyādāya ṭhassati netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Nissaraṇaṃ hetaṃ , āvuso , rāgassa , yadidaṃ upekkhā cetovimuttī ’ ti .
‘‘ Idha panāvuso , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā .
Atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṃ hotī ’ ti .
So ‘ mā hevaṃ ’ tissa
T3.262 vacanīyo ‘ māyasmā evaṃ avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi , na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ , na hi bhagavā evaṃ vadeyya .Aṭṭhānametaṃ , āvuso , anavakāso , yaṃ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya , atha ca panassa nimittānusāri
M3.207 viññāṇaṃ bhavissati , netaṃ ṭhānaṃ vijjati .Nissaraṇaṃ hetaṃ , āvuso , sabbanimittānaṃ , yadidaṃ animittā cetovimuttī ’ ti .
‘‘ Idha panāvuso , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ asmīti kho me vigataṃ [ vighātaṃ ( sī . pī .), vigate ( syā . ka .)], ayamahamasmīti na samanupassāmi , atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī ’ ti .
So ‘ mā hevaṃ ’ tissa vacanīyo ‘ māyasmā evaṃ avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi , na hi sādhu
P3.250 bhagavato abbhakkhānaṃ , na hi bhagavā evaṃ vadeyya .Aṭṭhānametaṃ , āvuso , anavakāso , yaṃ asmīti vigate [ vighāte ( sī . pī .)] ayamahamasmīti asamanupassato , atha ca panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya ṭhassati , netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Nissaraṇaṃ hetaṃ , āvuso , vicikicchākathaṅkathāsallassa , yadidaṃ asmimānasamugghāto ’ ti .
327.‘‘ Cha anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ , savanānuttariyaṃ , lābhānuttariyaṃ , sikkhānuttariyaṃ , pāricariyānuttariyaṃ , anussatānuttariyaṃ .
‘‘ Cha anussatiṭṭhānāni
V3.198 – buddhānussati , dhammānussati , saṅghānussati , sīlānussati , cāgānussati , devatānussati . 328.‘‘ Cha
T3.263 satatavihārā .Idhāvuso , bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano , upekkhako [ upekkhako ca ( syā . ka .)] viharati sato sampajāno .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano , upekkhako viharati sato sampajāno .
329.‘‘ Chaḷābhijātiyo .
Idhāvuso , ekacco kaṇhābhijātiko
P3.251 samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati .Idha panāvuso , ekacco kaṇhābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati .
Idha panāvuso , ekacco kaṇhābhijātiko samāno akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati .
Idha panāvuso , ekacco sukkābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati .
Idha panāvuso , ekacco sukkābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati .
Idha panāvuso , ekacco sukkābhijātiko samāno
M3.208 akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati .‘‘ Cha nibbedhabhāgiyā saññā [ nibbedhabhāgiyasaññā ( syā . kaṃ .)]– aniccasaññā anicce , dukkhasaññā dukkhe , anattasaññā , pahānasaññā , virāgasaññā , nirodhasaññā .
‘‘ Ime kho , āvuso , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā ;
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ … pe … atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .