Ganthārambhakathā
Buddhaṃ
M0.1P0.11V0.1 saraṇaṃ gacchāmi ;Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi ;
Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmīti .
Ayaṃ saraṇagamananiddeso khuddakānaṃ ādi .
Imassa dāni atthaṃ paramatthajotikāya khuddakaṭṭhakathāya vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ idaṃ vuccati –
Uttamaṃ
V0.2 vandaneyyānaṃ , vanditvā ratanattayaṃ ;Khuddakānaṃ karissāmi , kesañci atthavaṇṇanaṃ .
Khuddakānaṃ gambhīrattā , kiñcāpi atidukkarā ;
Vaṇṇanā mādisenesā , abodhantena sāsanaṃ .
Ajjāpi tu abbocchinno , pubbācariyanicchayo ;
Tatheva ca ṭhitaṃ yasmā , navaṅgaṃ satthusāsanaṃ .
Tasmāhaṃ kātumicchāmi , atthasaṃvaṇṇanaṃ imaṃ ;
Sāsanañceva nissāya , porāṇañca vinicchayaṃ .
Saddhammabahumānena , nāttukkaṃsanakamyatā ;
Nāññesaṃ vambhanatthāya , taṃ suṇātha samāhitāti .
Khuddakavavatthānaṃ
Tattha
M0.2 ‘‘ khuddakānaṃ karissāmi , kesañci atthavaṇṇanan ’’ ti vuttattā khuddakāni tāva vavatthapetvā pacchā atthavaṇṇanaṃ karissāmi .Khuddakāni nāma khuddakanikāyassa ekadeso , khuddakanikāyo nāma pañcannaṃ nikāyānaṃ ekadeso .
Pañca nikāyā nāma –
Dīghamajjhimasaṃyutta , aṅguttarikakhuddakā ;
Nikāyā pañca gambhīrā , dhammato atthato cime .
Tattha
P0.12 brahmajālasuttādīni catuttiṃsa suttāni dīghanikāyo .Mūlapariyāyasuttādīni diyaḍḍhasataṃ dve ca suttāni majjhimanikāyo .
Oghataraṇasuttādīni satta suttasahassāni satta ca suttasatāni dvāsaṭṭhi ca suttāni saṃyuttanikāyo .
Cittapariyādānasuttādīni nava suttasahassāni pañca ca suttasatāni sattapaññāsañca suttāni aṅguttaranikāyo .
Khuddakapāṭho , dhammapadaṃ , udānaṃ , itivuttakaṃ , suttanipāto , vimānavatthu , petavatthu , theragāthā , therīgāthā , jātakaṃ , niddeso , paṭisambhidā
V0.3 , apadānaṃ , buddhavaṃso , cariyāpiṭakaṃ , vinayābhidhammapiṭakāni , ṭhapetvā vā cattāro nikāye avasesaṃ buddhavacanaṃ khuddakanikāyo .Kasmā panesa khuddakanikāyoti vuccati ?
Bahūnaṃ khuddakānaṃ dhammakkhandhānaṃ samūhato nivāsato ca .
Samūhanivāsā hi ‘‘ nikāyo ’’ ti vuccanti .
‘‘ Nāhaṃ , bhikkhave , aññaṃ ekanikāyampi samanupassāmi evaṃ cittaṃ , yathayidaṃ , bhikkhave , tiracchānagatā pāṇā ( saṃ . ni .3.100).
Poṇikanikāyo , cikkhallikanikāyo ’’ ti evamādīni cettha sādhakāni sāsanato lokato ca .
Ayamassa khuddakanikāyassa ekadeso .
Imāni suttantapiṭakapariyāpannāni atthato vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuñca adhippetāni khuddakāni , tesampi khuddakānaṃ saraṇasikkhāpadadvattiṃsākārakumārapañhamaṅgalasutta- ratanasuttatirokuṭṭanidhikaṇḍamettasuttānaṃ vasena navappabhedo khuddakapāṭho ādi ācariyaparamparāya vācanāmaggaṃ āropitavasena na bhagavatā vuttavasena .
Bhagavatā hi vuttavasena –
‘‘ Anekajātisaṃsāraṃ , sandhāvissaṃ anibbisaṃ ;
Gahakāraṃ gavesanto , dukkhā jāti punappunaṃ .
‘‘ Gahakāraka
M0.3P0.13 diṭṭhosi , puna gehaṃ na kāhasi ;Sabbā te phāsukā bhaggā , gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ ;
Visaṅkhāragataṃ cittaṃ , taṇhānaṃ khayamajjhagā ’’ ti .( dha . pa .153-154)–
Idaṃ gāthādvayaṃ sabbassāpi buddhavacanassa ādi .
Tañca manasāva vuttavasena , na vacībhedaṃ katvā vuttavasena .
Vacībhedaṃ pana katvā vuttavasena –
‘‘ Yadā have pātubhavanti dhammā ,
Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa ;
Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā ,
Yato pajānāti sahetudhamman ’’ ti .( udā .1; mahāva .1)–
Ayaṃ gāthā ādi .
Tasmā yvāyaṃ navappabhedo khuddakapāṭho imesaṃ khuddakānaṃ ādi , tassa ādito pabhuti atthasaṃvaṇṇanaṃ ārabhissāmi .
Nidānasodhanaṃ
Tassa
V0.4 cāyamādi ‘‘ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi , dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi , saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti .Tassāyaṃ atthavaṇṇanāya mātikā –
‘‘ Kena kattha kadā kasmā , bhāsitaṃ saraṇattayaṃ ;
Kasmā cidhādito vutta , mavuttamapi ādito .
‘‘ Nidānasodhanaṃ katvā , evamettha tato paraṃ ;
Buddhaṃ saraṇagamanaṃ , gamakañca vibhāvaye .
‘‘ Bhedābhedaṃ phalañcāpi , gamanīyañca dīpaye ;
Dhammaṃ saraṇamiccādi , dvayepesa nayo mato .
‘‘ Anupubbavavatthāne , kāraṇañca viniddise ;
Saraṇattayametañca , upamāhi pakāsaye ’’ ti .
Tattha paṭhamagāthāya tāva idaṃ saraṇattayaṃ kena bhāsitaṃ , kattha bhāsitaṃ , kadā bhāsitaṃ , kasmā bhāsitaṃ
P0.14 avuttamapicādito tathāgatena kasmā idhādito vuttanti pañca pañhā .Tesaṃ
M0.4 vissajjanā kena bhāsitan ti bhagavatā bhāsitaṃ , na sāvakehi , na isīhi , na devatāhi .Katthāti bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye .
Kadāti āyasmante yase saddhiṃ sahāyakehi arahattaṃ patte ekasaṭṭhiyā arahantesu bahujanahitāya loke dhammadesanaṃ karontesu .
Kasmāti pabbajjatthañca upasampadatthañca .
Yathāha –
‘‘ Evañca pana , bhikkhave , pabbājetabbo upasampādetabbo .
Paṭhamaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādāpetvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā ukkuṭikaṃ nisīdāpetvā añjaliṃ paggaṇhāpetvā ‘ evaṃ vadehī ’ ti vattabbo ‘ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi , dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi , saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’’ ti ( mahāva .34).
Kasmā
V0.5 cidhādito vuttan ti idañca navaṅgaṃ satthusāsanaṃ tīhi piṭakehi saṅgaṇhitvā vācanāmaggaṃ āropentehi pubbācariyehi yasmā iminā maggena devamanussā upāsakabhāvena vā pabbajitabhāvena vā sāsanaṃ otaranti , tasmā sāsanotārassa maggabhūtattā idha khuddakapāṭhe ādito vuttanti ñātabbaṃ .Kataṃ nidānasodhanaṃ .