Anumodanākathā

YasmāM0.169 panassa atthavaṇṇanā –

‘‘ Yena yattha yadā yasmā , tirokuṭṭaṃ pakāsitaṃ ;

Pakāsetvāna taṃ sabbaṃ , kayiramānā yathākkamaṃ ;

Sukatā hoti tasmāhaṃ , karissāmi tatheva taṃ ’’.

Kena panetaṃ pakāsitaṃ , kattha kadā kasmā cāti ?

Vuccate – bhagavatā pakāsitaṃ , taṃ kho pana rājagahe dutiyadivaseP0.202 rañño māgadhassa anumodanatthaṃ .

Imassa catthassa vibhāvanatthaṃ ayamettha vitthārakathā kathetabbā –

ItoV0.160 dvānavutikappe kāsi nāma nagaraṃ ahosi .

Tattha jayaseno nāma rājā .

Tassa sirimā nāma devī , tassā kucchiyaṃ phusso nāma bodhisatto nibbattitvā anupubbena sammāsambodhiṃ abhisambujjhi .

Jayaseno rājā ‘‘ mama putto abhinikkhamitvā buddho jāto , mayhameva buddho , mayhaṃ dhammo , mayhaṃ saṅgho ’’ ti mamattaṃ uppādetvā sabbakālaṃ sayameva upaṭṭhahati , na aññesaṃ okāsaṃ deti .

Bhagavato kaniṭṭhabhātaro vemātikā tayo bhātaro cintesuṃ –

‘‘ buddhā nāma sabbalokahitāya uppajjanti , na cekassevatthāya , amhākañca pitā aññesaṃ okāsaṃ na deti , kathaṃ nu mayaṃ labheyyāma bhagavantaṃ upaṭṭhātun ’’ ti .

Tesaṃ etadahosi –

‘‘ handa mayaṃ kiñci upāyaṃ karomā ’’ ti .

Te paccantaṃ kupitaṃ viya kārāpesuṃ .

Tato rājā ‘‘ paccanto kupito ’’ ti sutvā tayopi putte paccantavūpasamanatthaṃ pesesi .

Te vūpasametvā āgatā , rājā tuṭṭho varaṃ adāsi ‘‘ yaṃ icchatha , taṃ gaṇhathā ’’ ti .

Te ‘‘ mayaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ icchāmā ’’ ti āhaṃsu .

Rājā ‘‘ etaṃ ṭhapetvā aññaṃ gaṇhathā ’’ ti āha .

Te ‘‘ mayaṃ aññena anatthikā ’’ ti āhaṃsu .

Tena hi paricchedaṃ katvā gaṇhathāti .

Te satta vassāni yāciṃsu , rājā na adāsi .

Evaṃ cha , pañca , cattāri , tīṇi , dve , ekaṃ , satta māsāni , cha , pañca , cattārīti yāva temāsaṃ yāciṃsu .

Rājā ‘‘ gaṇhathā ’’ ti adāsi .

Te varaṃ labhitvā paramatuṭṭhā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā āhaṃsu –

‘‘ icchāma mayaṃ , bhante , bhagavantaṃ temāsaṃ upaṭṭhātuṃ , adhivāsetu no , bhanteM0.170 , bhagavā imaṃ temāsaṃ vassāvāsan ’’ ti .

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .

Tato te attano janapade niyuttakapurisassaP0.203 lekhaṃ pesesuṃ ‘‘ imaṃ temāsaṃ amhehi bhagavā upaṭṭhātabbo , vihāraṃ ādiṃ katvā sabbaṃ bhagavato upaṭṭhānasambhāraṃ karohī ’’ ti .

So taṃ sabbaṃ sampādetvā paṭinivedesi .

Te kāsāyavatthanivatthā hutvā aḍḍhateyyehi purisasahassehi veyyāvaccakarehi bhagavantaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahamānā janapadaṃ netvā vihāraṃ niyyātetvā vasāpesuṃ .

Tesaṃ bhaṇḍāgāriko eko gahapatiputto sapajāpatiko saddho ahosi pasanno .

So buddhappamukhassa saṅghassa dānavattaṃ sakkaccaṃ adāsi .

Janapade niyuttakapuriso taṃ gahetvā jānapadehi ekādasamattehi purisasahassehi saddhiṃ sakkaccameva dānaṃ pavattāpesi .

Tattha keci jānapadā paṭihatacittā ahesuṃ .

Te dānassa antarāyaṃ katvā deyyadhamme attanā khādiṃsu , bhattasālañca agginā dahiṃsu .

Pavārite rājaputtā bhagavato mahantaṃ sakkāraṃ katvā bhagavantaṃ purakkhatvāV0.161 pituno sakāsameva agamaṃsu .

Tattha gantvā eva bhagavā parinibbāyi .

Rājā ca rājaputtā ca janapade niyuttakapuriso ca bhaṇḍāgāriko ca anupubbena kālaṃ katvā saddhiṃ parisāya sagge uppajjiṃsu , paṭihatacittajanā nirayesu nibbattiṃsu .

Evaṃ tesaṃ dvinnaṃ gaṇānaṃ saggato saggaṃ , nirayato nirayaṃ upapajjantānaṃ dvānavutikappā vītivattā .

Atha imasmiṃ bhaddakappe kassapabuddhassa kāle te paṭihatacittajanā petesu uppannā .

Tadā manussā attano ñātakānaṃ petānaṃ atthāya dānaṃ datvā uddisanti ‘‘ idaṃ amhākaṃ ñātīnaṃ hotū ’’ ti .

Te sampattiṃ labhanti .

Atha imepi petā taṃ disvā bhagavantaṃ kassapaṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu –

‘‘ kiṃ nu kho , bhante , mayampi evarūpaṃ sampattiṃ labheyyāmā ’’ ti ?

Bhagavā āha –

‘‘ idāni na labhathaP0.204 , apica anāgate gotamo nāma buddho bhavissati , tassa bhagavato kāle bimbisāro nāma rājā bhavissati , so tumhākaṃ ito dvānavutikappe ñāti ahosi , so buddhassa dānaṃ datvā tumhākaṃ uddisissati , tadā labhissathā ’’ ti .

Evaṃ vutte kira tesaṃ petānaṃ taṃ vacanaṃ ‘‘ sve labhissathā ’’ ti vuttaṃ viya ahosi .

Atha ekasmiṃ buddhantare vītivatte amhākaṃ bhagavā loke uppajji .

Tepi tayo rājaputtā tehi aḍḍhateyyehi purisasahassehi saddhiṃM0.171 devalokā cavitvā magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uppajjitvā anupubbena isipabbajjaṃ pabbajitvā gayāsīse tayo jaṭilā ahesuṃ , janapade niyuttakapuriso , rājā ahosi bimbisāro , bhaṇḍāgāriko , gahapati visākho nāma mahāseṭṭhi ahosi , tassa pajāpati dhammadinnā nāma seṭṭhidhītā ahosi .

Evaṃ sabbāpi avasesā parisā rañño eva parivārā hutvā nibbattā .

Amhākaṃ bhagavā loke uppajjitvā sattasattāhaṃ atikkamitvā anupubbena bārāṇasiṃ āgamma dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yāva aḍḍhateyyasahassaparivāre tayo jaṭile vinetvā rājagahaṃ agamāsi .

Tattha ca tadahupasaṅkamantaṃyeva rājānaṃ bimbisāraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi ekādasanavutehi māgadhakehi brāhmaṇagahapatikehi saddhiṃ .

Atha raññā svātanāya bhattena nimantito bhagavā adhivāsetvā dutiyadivase sakkena devānamindena purato purato gacchantena –

‘‘ Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi , vippamutto vippamuttehi ;

Siṅgīnikkhasavaṇṇo , rājagahaṃ pāvisi bhagavā ’’ ti .( mahāva .58)–

EvamādīhiV0.162 gāthāhi abhitthaviyamāno rājagahaṃ pavisitvā rañño nivesane mahādānaṃ sampaṭicchi .

Te petā ‘‘ idāni rājāP0.205 amhākaṃ dānaṃ uddisissati , idāni uddisissatī ’’ ti āsāya parivāretvā aṭṭhaṃsu .

Rājā dānaṃ datvā ‘‘ kattha nu kho bhagavā vihareyyā ’’ ti bhagavato vihāraṭṭhānameva cintesi , na taṃ dānaṃ kassaci uddisi .

Petā chinnāsā hutvā rattiṃ rañño nivesane ativiya bhiṃsanakaṃ vissaramakaṃsu .

Rājā bhayasaṃvegasantāsamāpajji , tato pabhātāya rattiyā bhagavato ārocesi –

‘‘ evarūpaṃ saddamassosiṃ , kiṃ nu kho me , bhante , bhavissatī ’’ ti .

Bhagavā āha –

‘‘ mā bhāyi , mahārāja , na te kiñci pāpakaṃ bhavissati , apica kho te purāṇañātakā petesu uppannā santi , te ekaṃ buddhantaraṃ tameva paccāsīsamānā vicaranti ‘ buddhassa dānaṃ datvā amhākaṃ uddisissatī ’ tiM0.172 , na tesaṃ tvaṃ hiyyo uddisi , te chinnāsā tathārūpaṃ vissaramakaṃsū ’’ ti .

So āha ‘‘ idāni pana , bhante , dinne labheyyun ’’ ti ?

‘‘ Āma , mahārājā ’’ ti .

‘‘ Tena hi me , bhante , adhivāsetu bhagavā ajjatanāya dānaṃ , tesaṃ uddisissāmī ’’ ti ?

Bhagavā adhivāsesi .

Rājā nivesanaṃ gantvā mahādānaṃ paṭiyādetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi .

Bhagavā rājantepuraṃ gantvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena .

Tepi kho petā ‘‘ api nāma ajja labheyyāmā ’’ ti gantvā tirokuṭṭādīsu aṭṭhaṃsu .

Bhagavā tathā akāsi , yathā te sabbeva rañño pākaṭā ahesuṃ .

Rājā dakkhiṇodakaṃ dento ‘‘ idaṃ me ñātīnaṃ hotū ’’ ti uddisi , taṅkhaṇaññeva tesaṃ petānaṃ padumasañchannā pokkharaṇiyo nibbattiṃsu .

Te tattha nhatvā ca pivitvā ca paṭippassaddhadarathakilamathapipāsā suvaṇṇavaṇṇā ahesuṃ .

Rājā yāgukhajjakabhojanāni datvā uddisi , taṅkhaṇaññeva tesaṃ dibbayāgukhajjakabhojanāni nibbattiṃsu .

Te tāni paribhuñjitvā pīṇindriyā ahesuṃ .

Atha vatthasenāsanāni datvā uddisi .

TesaṃP0.206 dibbavatthadibbayānadibbapāsādadibbapaccattharaṇadibbaseyyādialaṅkāravidhayo nibbattiṃsu .

Sāpi tesaṃ sampatti yathā sabbāva pākaṭā hoti , tathā bhagavā adhiṭṭhāsi .

Rājā ativiya attamano ahosi .

Tato bhagavā bhuttāvī pavārito rañño māgadhassa anumodanatthaṃ ‘‘ tirokuṭṭesu tiṭṭhantī ’’ ti imā gāthā abhāsi .

Ettāvatā ca ‘‘ yena yattha yadā yasmā , tirokuṭṭaṃ pakāsitaṃ , pakāsetvāna taṃ sabban ’’ ti ayaṃ mātikā saṅkhepato vitthārato ca vibhattā hoti .

Issues

Select Version

Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā

Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā