Tasmā hītigāthāvaṇṇanā
2. Tasmā hi bhūtāti dutiyagāthā .
Tattha tasmāti kāraṇavacanaṃ .
Bhūtāti āmantanavacanaṃ .
Nisāmethāti suṇātha .
Sabbeti anavasesā .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yasmā tumhe dibbaṭṭhānāni tattha upabhogaparibhogasampadañca pahāya dhammassavanatthaṃ idha samāgatā , na naṭanaccanādidassanatthaṃ , tasmā hi bhūtā nisāmetha sabbeti .
Atha vā ‘‘ sumanā bhavantu , sakkacca suṇantū ’’ ti vacanena tesaṃ sumanabhāvaṃ sakkaccaṃ sotukamyatañca disvā āha ‘‘ yasmā tumhe sumanabhāvena attasammāpaṇidhiyonisomanasikārāsayasuddhīhi sakkaccaṃ sotukamyatāya sappurisūpanissayaparatoghosapadaṭṭhānato payogasuddhīhi ca yuttā , tasmā hi bhūtā nisāmetha sabbe ’’ ti .
Atha vā yaṃ
M0.141 purimagāthāya ante ‘‘ bhāsitan ’’ ti vuttaṃ , taṃ kāraṇabhāvena apadisanto āha ‘‘ yasmā mama bhāsitaṃ nāma atidullabhaṃ aṭṭhakkhaṇaparivajjitassa khaṇassa dullabhattā , anekānisaṃsañca paññākaruṇāguṇena pavattattā , tañcāhaṃ vattukāmo ‘ suṇantu bhāsitan ’ ti avocaṃ , tasmā hi bhūtā nisāmetha sabbe ’’ ti .Idaṃ iminā gāthāpadena vuttaṃ hoti .
Evametaṃ kāraṇaṃ niropento attano bhāsitanisāmane niyojetvā nisāmetabbaṃ vattumāraddho
P0.168 ‘‘ mettaṃ karotha mānusiyā pajāyā ’’ ti .Tassattho – yāyaṃ tīhi upaddavehi upaddutā mānusī pajā , tassā mānusiyā pajāya mettaṃ mittabhāvaṃ hitajjhāsayataṃ paccupaṭṭhapethāti .
Keci pana ‘‘ mānusikaṃ pajan ’’ ti paṭhanti , taṃ bhummatthāsambhavā na yujjati .
Yampi aññe atthaṃ vaṇṇayanti , sopi na yujjati .
Adhippāyo panettha – nāhaṃ buddhoti issariyabalena vadāmi , api tu yaṃ tumhākañca imissā ca mānusiyā pajāya hitatthaṃ vadāmi ‘‘ mettaṃ karotha mānusiyā pajāyā ’’ ti .
Ettha ca –
‘‘ Ye sattasaṇḍaṃ pathaviṃ vijetvā ,
Rājisayo yajamānānupariyagā ;
Assamedhaṃ purisamedhaṃ ,
Sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷaṃ .
‘‘ Mettassa
V0.135 cittassa subhāvitassa ,Kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ ;
Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto ,
Mettāyati kusalo tena hoti .
‘‘ Sabbe ca pāṇe manasānukampī , pahūtamariyo pakaroti puññan ’’ ti .( itivu .27; a . ni .8.1)–
Evamādīnaṃ suttānaṃ ekādasānisaṃsānañca vasena ye mettaṃ karonti , etesaṃ mettā hitāti veditabbā .
‘‘ Devatānukampito poso , sadā bhadrāni passatī ’’ ti .( udā .76; mahāva .286)–
Evamādīnaṃ
M0.142 suttānaṃ vasena yesu kayirati , tesampi hitāti veditabbā .Evaṃ ubhayesampi hitabhāvaṃ dassento ‘‘ mettaṃ karotha mānusiyā ’’ ti vatvā idāni upakārampi dassento āha
P0.169 ‘‘ divā ca ratto ca haranti ye baliṃ , tasmā hi ne rakkhatha appamattā ’’ ti .Tassattho – ye manussā cittakammakaṭṭhakammādīhipi devatā katvā cetiyarukkhādīni ca upasaṅkamitvā devatā uddissa divā baliṃ karonti , kālapakkhādīsu ca rattiṃ baliṃ karonti , salākabhattādīni vā datvā ārakkhadevatā upādāya yāva brahmadevatānaṃ pattidānaniyyātanena divā baliṃ karonti , chattāropanadīpamālāya sabbarattikadhammassavanādīni kārāpetvā pattidānaniyyātanena ca rattiṃ baliṃ karonti , te kathaṃ na rakkhitabbā ?
Yato evaṃ divā ca ratto ca tumhe uddissa karonti ye baliṃ , tasmā hi ne rakkhatha ;
tasmā balikammakaraṇāpi te manusse rakkhatha gopayatha , ahitaṃ nesaṃ apanetha , hitaṃ upanetha appamattā hutvā taṃ kataññubhāvaṃ hadaye katvā niccamanussarantāti .