Mātāpituupaṭṭhānantigāthāvaṇṇanā
6. Idāni
M0.115 mātāpituupaṭṭhānan ti ettha mātu ca pitu cāti mātāpitu .Upaṭṭhānan ti upaṭṭhahanaṃ .
Puttānañca dārānañcāti puttadārassa saṅgaṇhanaṃ saṅgaho .
Na ākulā anākulā .
Kammāni eva kammantā .
Sesaṃ vuttanayamevāti ayaṃ padavaṇṇanā .
Atthavaṇṇanā pana evaṃ veditabbā – mātā nāma janikā vuccati , tathā pitā .
Upaṭṭhānaṃ nāma pādadhovanasambāhanucchādananhāpanehi catupaccayasampadānena ca upakārakaraṇaṃ .
Tattha yasmā mātāpitaro bahūpakārā puttānaṃ atthakāmā anukampakā , ye puttake bahi kīḷitvā paṃsumakkhitasarīrake āgate disvā paṃsuṃ puñchitvā matthakaṃ upasiṅghāyantā paricumbantā ca sinehaṃ uppādenti , vassasatampi mātāpitaro sīsena pariharantā puttā tesaṃ patikāraṃ kātuṃ asamatthā .
Yasmā ca te āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro , brahmasammatā pubbācariyasammatā , tasmā tesaṃ
P0.137 upaṭṭhānaṃ idha pasaṃsaṃ , pecca saggasukhañca āvahati .Tena maṅgalanti vuccati .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Brahmāti
V0.110 mātāpitaro , pubbācariyāti vuccare ;Āhuneyyā ca puttānaṃ , pajāya anukampakā .
‘‘ Tasmā hi ne namasseyya , sakkareyya ca paṇḍito ;
Annena atha pānena , vatthena sayanena ca ;
Ucchādanena nhāpanena , pādānaṃ dhovanena ca .
‘‘ Tāya naṃ pāricariyāya , mātāpitūsu paṇḍitā ;
Idheva naṃ pasaṃsanti , pecca sagge pamodatī ’’ ti .( itivu .106; jā .2.20.181-183);
Aparo nayo – upaṭṭhānaṃ nāma bharaṇakiccakaraṇakulavaṃsaṭṭhapanādipañcavidhaṃ , taṃ pāpanivāraṇādipañcavidhadiṭṭhadhammikahitasukhahetuto maṅgalanti veditabbaṃ .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘‘ Pañcahi kho , gahapatiputta , ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhātabbā bhato ne bharissāmi , kiccaṃ nesaṃ karissāmi
M0.116 , kulavaṃsaṃ ṭhapessāmi , dāyajjaṃ paṭipajjissāmi , atha vā pana petānaṃ kālakatānaṃ dakkhiṇaṃ anuppadassāmī ’ ti .Imehi kho , gahapatiputta , pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi puttaṃ anukampanti , pāpā nivārenti , kalyāṇe nivesenti , sippaṃ sikkhāpenti , patirūpena dārena saṃyojenti , samaye dāyajjaṃ niyyādentī ’’ ti ( dī . ni .3.267).
Apica yo mātāpitaro tīsu vatthūsu
P0.138 pasāduppādanena , sīlasamādāpanena , pabbajjāya vā upaṭṭhahati , ayaṃ mātāpituupaṭṭhākānaṃ aggo .Tassa taṃ mātāpituupaṭṭhānaṃ mātāpitūhi katassa upakārassa paccupakārabhūtaṃ anekesaṃ diṭṭhadhammikānaṃ samparāyikānañca atthānaṃ padaṭṭhānato maṅgalanti vuccati .
Puttadārassāti ettha attato jātā puttāpi dhītaropi puttā icceva saṅkhyaṃ gacchanti .
Dārāti vīsatiyā bhariyānaṃ yā kāci bhariyā .
Puttā ca dārā ca puttadāraṃ , tassa puttadārassa .
Saṅgahoti sammānanādīhi upakārakaraṇaṃ .
Taṃ susaṃvihitakammantatādidiṭṭhadhammikahitasukhahetuto
V0.111 maṅgalanti veditabbaṃ .Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ pacchimā disā puttadārā veditabbā ’’ ti ettha uddiṭṭhaṃ puttadāraṃ bhariyāsaddena saṅgaṇhitvā ‘‘ pañcahi kho , gahapatiputta , ṭhānehi sāmikena pacchimā disā bhariyā paccupaṭṭhātabbā sammānanāya , anavamānanāya , anati cariyāya , issariyavossaggena , alaṅkārānuppadānena .
Imehi kho , gahapatiputta , pañcahi ṭhānehi sāmikena pacchimā disā bhariyā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi sāmikaṃ anukampati , susaṃvihitakammantā ca hoti , saṅgahitaparijanā ca , anaticārinī ca , sambhatañca anurakkhati dakkhā ca hoti analasā sabbakiccesū ’’ ti ( dī . ni .3.269).
Ayaṃ vā aparo nayo – saṅgahoti dhammikāhi dānapiyavācātthacariyāhi saṅgaṇhanaṃ .
Seyyathidaṃ – uposathadivasesu paribbayadānaṃ , nakkhattadivasesu nakkhattadassāpanaṃ , maṅgaladivasesu maṅgalakaraṇaṃ , diṭṭhadhammikasamparāyikesu atthesu ovādānusāsananti .
Taṃ vuttanayeneva diṭṭhadhammikahitahetuto
P0.139 samparāyikahitahetuto devatāhipi namassanīyabhāvahetuto ca maṅgalanti veditabbaṃ .Yathāha sakko devānamindo –
‘‘ Ye
M0.117 gahaṭṭhā puññakarā , sīlavanto upāsakā ;Dhammena dāraṃ posenti , te namassāmi mātalī ’’ ti .( saṃ . ni .1.1.264);
Anākulā kammantā nāma kālaññutāya patirūpakāritāya analasatāya uṭṭhānavīriyasampadāya , abyasanīyatāya ca kālātikkamanaappatirūpakaraṇasithilakaraṇādiākulabhāvavirahitā kasigorakkhavāṇijjādayo kammantā .
Ete attano vā puttadārassa vā dāsakammakarānaṃ vā byattatāya evaṃ payojitā diṭṭheva dhamme dhanadhaññavuddhipaṭilābhahetuto maṅgalanti vuccanti .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Patirūpakārī dhuravā , uṭṭhātā vindate dhanan ’’ ti ca ( su . ni .185; saṃ . ni .1.246).
‘‘ Na divā soppasīlena , rattimuṭṭhānadessinā ;
Niccaṃ mattena soṇḍena , sakkā āvasituṃ gharaṃ .
‘‘ Atisītaṃ
V0.112 atiuṇhaṃ , atisāyamidaṃ ahu ;Iti vissaṭṭhakammante , atthā accenti māṇave .
‘‘ Yodha sītañca uṇhañca , tiṇā bhiyyo na maññati ;
Karaṃ purisakiccāni , so sukhaṃ na vihāyatī ’’ ti .( dī . ni .3.253);
‘‘ Bhoge saṃharamānassa , bhamarasseva irīyato ;
Bhogā sannicayaṃ yanti , vammikovūpacīyatī ’’ ti .
ca evamādi ( dī . ni .3.265);
Evaṃ
P0.140 imissā gāthāya mātuupaṭṭhānaṃ , pituupaṭṭhānaṃ , puttadārassa saṅgaho , anākulā ca kammantāti cattāri maṅgalāni vuttāni , puttadārassa saṅgahaṃ vā dvidhā katvā pañca , mātāpituupaṭṭhānaṃ vā ekameva katvā tīṇi .Maṅgalattañca nesaṃ tattha tattha vibhāvitamevāti .
Niṭṭhitā mātāpituupaṭṭhānanti imissā gāthāya atthavaṇṇanā .