Yathindakhīlotigāthāvaṇṇanā
8. Evaṃ khīṇāsavapuggalānaṃ guṇena saṅghādhiṭṭhānaṃ saccaṃ vatvā idāni bahujanapaccakkhena sotāpannasseva guṇena vattumāraddho ‘‘ yathindakhīlo ’’ ti .
Tattha yathāti upamāvacanaṃ .
Indakhīloti nagaradvāravinivāraṇatthaṃ ummārabbhantare aṭṭha vā dasa vā hatthe pathaviṃ khaṇitvā ākoṭitassa sāradārumayathambhassetaṃ adhivacanaṃ .
Pathavin ti bhūmiṃ .
Sitoti anto pavisitvā nissito .
Siyāti bhaveyya .
Catubbhi vātehīti catūhi disāhi āgatehi vātehi .
Asampakampiyoti kampetuṃ vā cāletuṃ vā asakkuṇeyyo .
Tathūpamanti tathāvidhaṃ .
Sappurisan ti uttamapurisaṃ .
Vadāmīti bhaṇāmi .
Yo ariyasaccāni avecca passatīti yo cattāri ariyasaccāni paññāya ajjhogāhetvā passati .
Tattha ariyasaccāni kumārapañhe vuttanayeneva veditabbāni .
Ayaṃ panettha saṅkhepattho – yathā hi indakhīlo
P0.186 gambhīranematāya pathavissito catubbhi vātehi asampakampiyo siyā , imampi sappurisaṃ tathūpamameva vadāmi , yo ariyasaccāni avecca passati .Kasmā ?
Yasmā sopi indakhīlo viya catūhi vātehi sabbatitthiyavādavātehi asampakampiyo hoti , tamhā dassanā kenaci kampetuṃ vā cāletuṃ vā asakkuṇeyyo .
Tasmā suttantarepi vuttaṃ –
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , ayokhīlo vā indakhīlo vā gambhīranemo sunikhāto acalo asampakampī , puratthimāya cepi disāya āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi , neva naṃ saṅkampeyya na sampakampeyya na sampacāleyya .
Pacchimāya … pe … dakkhiṇāya , uttarāyapi ce … pe … na sampacāleyya .
Taṃ kissa hetu ?
Gambhīrattā , bhikkhave , nemassa
M0.156 , sunikhātattā indakhīlassa .Evameva kho , bhikkhave , ye ca kho keci samaṇā vā
V0.148 brāhmaṇā vā ‘ idaṃ dukkhanti … pe … paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānanti , te na aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā mukhaṃ olokenti ‘ ayaṃ nūna bhavaṃ jānaṃ jānāti , passaṃ passatī ’ ti .Taṃ kissa hetu ?
Sudiṭṭhattā , bhikkhave , catunnaṃ ariyasaccānan ’’ ti ( saṃ . ni .5.1109).
Evaṃ bhagavā bahujanapaccakkhassa sotāpannasseva vasena saṅgharatanassa guṇaṃ vatvā idāni tameva guṇaṃ nissāya saccavacanaṃ payuñjati ‘‘ idampi saṅghe ’’ ti .
Tassattho pubbe vuttanayeneva veditabbo .
Imissāpi gāthāya āṇā koṭisatasahassacakkavāḷesu amanussehi paṭiggahitāti .