Gamanīyadīpanā
Gamanīyadīpanāyaṃ codako āha –
‘‘ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti ettha yo buddhaṃ saraṇaṃ gacchati , esa buddhaṃ vā gaccheyya saraṇaṃ vā , ubhayathāpi ca ekassa vacanaṃ niratthakaṃ .
Kasmā ?
Gamanakiriyāya kammadvayābhāvato .
Na hettha ‘‘ ajaṃ gāmaṃ netī ’’ tiādīsu viya dvikammakattaṃ akkharacintakā icchanti .
‘‘ Gacchateva pubbaṃ
P0.18 disaṃ , gacchati pacchimaṃ disan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.159;3.87) viya sātthakamevāti ce ?Na , buddhasaraṇānaṃ samānādhikaraṇabhāvassānadhippetato .
Etesañhi samānādhikaraṇabhāve adhippete paṭihatacittopi buddhaṃ upasaṅkamanto buddhaṃ saraṇaṃ gato siyā .
Yañhi taṃ buddhoti visesitaṃ saraṇaṃ , tamevesa gatoti .
‘‘ Etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ , etaṃ saraṇamuttaman ’’ ti ( dha . pa .192) vacanato samānādhikaraṇattamevāti ce ?
Na , tattheva tabbhāvato .
Tattheva hi gāthāpade etaṃ buddhādiratanattayaṃ saraṇagatānaṃ bhayaharaṇattasaṅkhāte saraṇabhāve abyabhicaraṇato ‘‘ khemamuttamañca saraṇan ’’ ti ayaṃ samānādhikaraṇabhāvo adhippeto , aññattha tu gamisambandhe sati saraṇagamanassa appasiddhito anadhippetoti asādhakametaṃ .
‘‘ Etaṃ
M0.9 saraṇamāgamma , sabbadukkhā pamuccatī ’’ ti ettha gamisambandhepi saraṇagamanapasiddhito samānādhikaraṇattamevāti ce ?Na pubbe vuttadosappasaṅgato .
Tatrāpi hi samānādhikaraṇabhāve sati etaṃ buddhadhammasaṅghasaraṇaṃ paṭihatacittopi āgamma sabbadukkhā pamucceyyāti evaṃ pubbe vuttadosappasaṅgo eva siyā , na ca no dosena atthi atthoti asādhakametaṃ .
Yathā ‘‘ mamañhi , ānanda , kalyāṇamittaṃ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccantī ’’ ti ( saṃ . ni .1.129) ettha bhagavato kalyāṇamittassa ānubhāvena parimuccamānā sattā ‘‘ kalyāṇamittaṃ āgamma parimuccantī ’’ ti vuttā .
Evamidhāpi buddhadhammasaṅghassa saraṇassānubhāvena muccamāno ‘‘ etaṃ saraṇamāgamma , sabbadukkhā pamuccatī ’’ ti vuttoti evamettha adhippāyo veditabbo .
Evaṃ sabbathāpi na buddhassa gamanīyattaṃ yujjati , na saraṇassa , na ubhayesaṃ , icchitabbañca
V0.10 gacchāmīti niddiṭṭhassa gamakassa gamanīyaṃ , tato vattabbā ettha yuttīti .Vuccate –
Buddhoyevettha gamanīyo , gamanākāradassanatthaṃ tu taṃ saraṇavacanaṃ , buddhaṃ saraṇanti gacchāmi .
Esa me saraṇaṃ , esa me parāyaṇaṃ , aghassa , tātā , hitassa ca vidhātāti
P0.19 iminā adhippāyena etaṃ gacchāmi bhajāmi sevāmi payirupāsāmi , evaṃ vā jānāmi bujjhāmīti .Yesañhi dhātūnaṃ gatiattho buddhipi tesaṃ atthoti .
Iti-saddassa appayogā ayuttamiti ce ?
Taṃ na .
Tattha siyā – yadi cettha evamattho bhaveyya , tato ‘‘ aniccaṃ rūpaṃ aniccaṃ rūpanti yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti evamādīsu ( saṃ . ni .3.55,85) viya iti-saddo payutto siyā , na ca payutto , tasmā ayuttametanti .
Tañca na , kasmā ?
Tadatthasambhavā .
‘‘ Yo ca buddhañca dhammañca saṅghañca saraṇaṃ gato ’’ ti evamādīsu ( dha . pa .190) viya idhāpi iti-saddassa attho sambhavati , na ca vijjamānatthasambhavā iti-saddā sabbattha payujjanti , appayuttassāpettha payuttassa viya iti-saddassa attho viññātabbo aññesu ca evaṃjātikesu , tasmā adoso eva soti .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , tīhi saraṇagamanehi pabbajjan ’’ tiādīsu ( mahāva .34) saraṇasseva gamanīyato yaṃ vuttaṃ ‘‘ gamanākāradassanatthaṃ tu saraṇavacanan ’’ ti , taṃ na yuttamiti ce .
Taṃ
M0.10 nāyuttaṃ .Kasmā ?
Tadatthasambhavā eva .
Tatrāpi hi tassa attho sambhavati , yato pubbasadisameva appayuttopi payutto viya veditabbo .
Itarathā hi pubbe vuttadosappasaṅgo eva siyā , tasmā yathānusiṭṭhameva gahetabbaṃ .
Ayaṃ gamanīyadīpanā .