Yānīdhātigāthāvaṇṇanā
1. Idāni
M0.139 ‘‘ etassa karissāmatthavaṇṇanan ’’ ti vuttattā atthavaṇṇanā ārabbhate .Apare pana vadanti ‘‘ ādito pañceva gāthā bhagavatā vuttā , sesā parittakaraṇasamaye ānandattherenā ’’ ti .
Yathā vā tathā vā hotu , kiṃ no imāya parikkhāya , sabbathāpi etassa ratanasuttassa karissāmatthavaṇṇanaṃ .
Yānīdha bhūtānīti paṭhamagāthā .
Tattha yānīti yādisāni appesakkhāni vā mahesakkhāni vā .
Idhāti imasmiṃ padese , tasmiṃ khaṇe sannipātaṭṭhānaṃ sandhāyāha .
Bhūtānīti kiñcāpi
V0.133 bhūtasaddo ‘‘ bhūtasmiṃ pācittiyan ’’ ti evamādīsu ( pāci .69) vijjamāne .‘‘ Bhūtamidanti , bhikkhave
P0.166 , samanupassathā ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.401) khandhapañcake .‘‘ Cattāro kho , bhikkhu , mahābhūtā hetū ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .3.86) catubbidhe pathavīdhātvādirūpe .
‘‘ Yo ca kālaghaso bhūto ’’ ti evamādīsu ( jā .1.2.190) khīṇāsave .
‘‘ Sabbeva nikkhipissanti , bhūtā loke samussayan ’’ ti evamādīsu ( dī . ni .2.220) sabbasatte .
‘‘ Bhūtagāmapātabyatāyā ’’ ti evamādīsu ( pāci .90) rukkhādike .
‘‘ Bhūtaṃ bhūtato sañjānātī ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.3) cātumahārājikānaṃ heṭṭhā sattanikāyaṃ upādāya vattati .
Idha pana avisesato amanussesu daṭṭhabbo .
Samāgatānīti sannipatitāni .
Bhummānīti bhūmiyaṃ nibbattāni .
Vā -iti vikappane .
Tena yānīdha bhummāni vā bhūtāni samāgatānīti imamekaṃ vikappaṃ katvā puna dutiyavikappaṃ kātuṃ ‘‘ yāni va antalikkhe ’’ ti āha .
Antalikkhe vā yāni bhūtāni nibbattāni , tāni sabbāni idha samāgatānīti attho .
Ettha ca yāmato yāva akaniṭṭhaṃ , tāva nibbattāni bhūtāni ākāse pātubhūtavimānesu nibbattattā ‘‘ antalikkhe bhūtānī ’’ ti veditabbāni .
Tato heṭṭhā sineruto pabhuti yāva bhūmiyaṃ rukkhalatādīsu adhivatthāni pathaviyañca nibbattāni bhūtāni , tāni sabbāni bhūmiyaṃ bhūmipaṭibaddhesu ca rukkhalatāpabbatādīsu nibbattattā ‘‘ bhummāni bhūtānī ’’ ti veditabbāni .
Evaṃ
M0.140 bhagavā sabbāneva amanussabhūtāni ‘‘ bhummāni vā yāni va antalikkhe ’’ ti dvīhi padehi vikappetvā puna ekena padena pariggahetvā dassetuṃ ‘‘ sabbeva bhūtā sumanā bhavantū ’’ ti āha .Sabbeti anavasesā .
Evāti avadhāraṇe , ekampi anapanetvāti adhippāyo .
Bhūtāti amanussā .
Sumanā bhavantūti sukhitamanā pītisomanassajātā bhavantu .
Athopīti kiccantarasanniyojanatthaṃ vākyopādāne nipātadvayaṃ .
Sakkacca suṇantu bhāsitan ti aṭṭhiṃ
P0.167 katvā manasikatvā sabbaṃ cetasā samannāharitvā dibbasampattilokuttarasukhāvahaṃ mama desanaṃ suṇantu .Evamettha bhagavā ‘‘ yānīdha bhūtāni samāgatānī ’’ ti aniyamitavacanena bhūtāni pariggahetvā puna ‘‘ bhummāni vā yāni va antalikkhe ’’ ti dvidhā vikappetvā tato ‘‘ sabbeva bhūtā ’’ ti puna ekajjhaṃ katvā ‘‘ sumanā bhavantū ’’ ti iminā vacanena āsayasampattiyaṃ niyojento ‘‘ sakkacca suṇantu bhāsitan ’’ ti payogasampattiyaṃ , tathā yonisomanasikārasampattiyaṃ
V0.134 paratoghosasampattiyañca , tathā attasammāpaṇidhisappurisūpanissayasampattīsu samādhipaññāhetusampattīsu ca niyojento gāthaṃ samāpesi .