Āratītigāthāvaṇṇanā
8. Idāni āratī viratīti ettha āratīti āramaṇaṃ , viratīti viramaṇaṃ , viramanti vā etāya sattāti virati .
Pāpāti akusalā .
Madanīyaṭṭhena majjaṃ , majjassa pānaṃ majjapānaṃ , tato majjapānā .
Saṃyamanaṃ saṃyamo appamajjanaṃ appamādo .
Dhammesūti kusalesu .
Sesaṃ vuttanayamevāti ayaṃ padavaṇṇanā .
Atthavaṇṇanā pana evaṃ veditabbā – ārati nāma pāpe ādīnavadassāvino manasā eva anabhirati .
Virati nāma kammadvāravasena kāyavācāhi viramaṇaṃ , sā cesā virati nāma sampattavirati , samādānavirati , samucchedaviratīti tividhā hoti , tattha yā kulaputtassa attano jātiṃ vā kulaṃ vā gottaṃ vā paṭicca ‘‘ na me etaṃ patirūpaṃ , yvāhaṃ
M0.120 imaṃ pāṇaṃ haneyyaṃ , adinnaṃ ādiyeyyan ’’ tiādinā nayena sampattavatthuto virati , ayaṃ sampattavirati nāma .Sikkhāpadasamādānavasena pavattā samādānavirati nāma , yassā pavattito pabhuti kulaputto pāṇātipātādīni na karoti .
Ariyamaggasampayuttā samucchedavirati nāma , yassā pavattito pabhuti ariyasāvakassa pañca bhayāni verāni vūpasantāni honti .
Pāpaṃ nāma yaṃ taṃ ‘‘ pāṇātipāto kho , gahapatiputta , kammakileso , adinnādānaṃ … pe … kāmesumicchācāro … pe … musāvādo ’’ ti evaṃ vitthāretvā –
‘‘ Pāṇātipāto
P0.143 adinnādānaṃ , musāvādo ca vuccati ;Paradāragamanañceva , nappasaṃsanti paṇḍitā ’’ ti .( dī . ni .3.245)–
Evaṃ
V0.115 gāthāya saṅgahitaṃ kammakilesasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ akusalaṃ , tato pāpā .Sabbāpesā ārati ca virati ca diṭṭhadhammikasamparāyikabhayaverappahānādinānappakāravisesādhigamahetuto maṅgalanti vuccati .
‘‘ Pāṇātipātā paṭivirato kho , gahapatiputta , ariyasāvako ’’ tiādīni cettha suttāni anussaritabbāni .
Majjapānā saṃyamo nāma pubbe vuttasurāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā evetaṃ adhivacanaṃ .
Yasmā pana majjapāyī atthaṃ na jānāti , dhammaṃ na jānāti , mātu antarāyaṃ karoti , pitu buddhapaccekabuddhatathāgatasāvakānampi antarāyaṃ karoti , diṭṭheva dhamme garahaṃ samparāye duggatiṃ aparāpariye ummādañca pāpuṇāti .
Majjapānā pana saṃyamo tesaṃ dosānaṃ vūpasamaṃ tabbiparītaguṇasampadañca pāpuṇāti .
Tasmā ayaṃ majjapānā saṃyamo maṅgalanti veditabbo .
Kusalesu dhammesu appamādo nāma ‘‘ kusalānaṃ vā dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā , asātaccakiriyatā , anaṭṭhitakiriyatā , olīnavuttitā , nikkhittachandatā , nikkhittadhuratā , anāsevanā , abhāvanā , abahulīkammaṃ , anadhiṭṭhānaṃ , ananuyogo , pamādo .
Yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ , ayaṃ vuccati pamādo ’’ ti ( vibha .846).
Ettha vuttassa pamādassa paṭipakkhavasena atthato kusalesu dhammesu satiyā avippavāso veditabbo .
So nānappakārakusalādhigamahetuto amatādhigamahetuto ca maṅgalanti vuccati
M0.121 .Tattha
P0.144 ‘‘ appamattassa ātāpino ’’ ti ca ( ma . ni .2.18; a . ni .5.26),‘‘ appamādo amataṃ padan ’’ ti ca , evamādi ( dha . pa .21) satthu sāsanaṃ anussaritabbaṃ .Evaṃ imissā gāthāya pāpā virati , majjapānā saṃyamo , kusalesu dhammesu appamādoti tīṇi maṅgalāni vuttāni .
Maṅgalattañca nesaṃ tattha tattha vibhāvitamevāti .
Niṭṭhitā āratīti imissā gāthāya atthavaṇṇanā .