Phuṭṭhassalokadhammehītigāthāvaṇṇanā
12. Idāni phuṭṭhassa lokadhammehīti ettha phuṭṭhassāti phusitassa chupitassa sampattassa .
Loke dhammā lokadhammā , yāva lokappavatti , tāva anivattakā dhammāti vuttaṃ hoti .
Cittan ti mano mānasaṃ .
Yassāti navassa vā majjhimassa vā therassa vā .
Na kampatīti na calati na vedhati .
Asokan ti nissokaṃ abbūḷhasokasallaṃ .
Virajan ti vigatarajaṃ viddhaṃsitarajaṃ .
Kheman ti abhayaṃ nirupaddavaṃ .
Sesaṃ vuttanayamevāti ayaṃ padavaṇṇanā .
Atthavaṇṇanā pana evaṃ veditabbā – phuṭṭhassa lokadhammehi cittaṃ yassa na kampati nāma yassa lābhālābhādīhi aṭṭhahi lokadhammehi phuṭṭhassa ajjhotthaṭassa cittaṃ na kampati na calati na vedhati , tassa taṃ cittaṃ kenaci akampanīyalokuttamabhāvāvahanato maṅgalanti veditabbaṃ .
Kassa
V0.124 ca etehi phuṭṭhassa cittaṃ na kampatīti ?Arahato khīṇāsavassa , na aññassa kassaci .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Selo yathā ekagghano , vātena na samīrati ;
Evaṃ rūpā rasā saddā , gandhā phassā ca kevalā .
‘‘ Iṭṭhā dhammā aniṭṭhā ca , na pavedhenti tādino ;
Ṭhitaṃ cittaṃ vippamuttaṃ , vayañcassānupassatī ’’ ti .( mahāva .244);
Asokaṃ
M0.130P0.154 nāma khīṇāsavasseva cittaṃ .Tañhi yvāyaṃ ‘‘ soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko cetaso parinijjhāyitattan ’’ tiādinā ( vibha .237) nayena vuccati soko , tassa abhāvato asokaṃ .
Keci nibbānaṃ vadanti , taṃ purimapadena nānusandhiyati .
Yathā ca asokaṃ , evaṃ virajaṃ khemantipi khīṇāsavasseva cittaṃ .
Tañhi rāgadosamoharajānaṃ vigatattā virajaṃ , catūhi ca yogehi khemattā khemaṃ , yato etaṃ tena tenākārena tamhi tamhi pavattikkhaṇe gahetvā niddiṭṭhavasena tividhampi appavattakkhandhatādilokuttamabhāvāvahanato āhuneyyādibhāvāvahanato ca maṅgalanti veditabbaṃ .
Evaṃ imissā gāthāya aṭṭhalokadhammehi akampitacittaṃ , asokacittaṃ , virajacittaṃ , khemacittanti cattāri maṅgalāni vuttāni .
Maṅgalattañca nesaṃ tattha tattha vibhāvitamevāti .
Niṭṭhitā phuṭṭhassa lokadhammehīti imissā gāthāya atthavaṇṇanā .