6. Surāpānavaggo
6. Surāpānavaggo
6. Surāpānavaggo
1. Surāpānasikkhāpada-atthayojanā
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
326. Surāpānavaggassa paṭhame bhaddā vati etthāti bhaddavatikāti ca , bhaddā vati bhaddavati , sā ettha atthīti bhaddavatikāti ca atthaṃ dassento āha ‘‘ so ’’ tiādi .
Soti gāmo labhīti sambandho .
326-328.
Surāpānavaggassa
M3.79V3.71 paṭhamasikkhāpade vatiyāti gāmaparikkhepavatiyā .
Pāḷiyaṃ piṭṭhasurādīsu piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā piṭṭhasurā .
Evaṃ pūve odane ca bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā pūvasurā odanasurāti ca vuccati .
‘‘ Kiṇṇā ’’ ti pana tassā surāya bījaṃ vuccati .
Ye surāmodakātipi vuccanti , te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā .
Harītakīsāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā .
Madhukatālanāḷikerādipuppharaso ciraparivāsito pupphāsavo .
Panasādiphalaraso phalāsavo .
Muddikāraso madhvāsavo .
Ucchuraso guḷāsavo .
Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto .
Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato , tālanāḷikerādīnaṃ puppharasassa gahitaabhinavakālatoyeva ca paṭṭhāya .Pathaṃ gacchantīti pathāvinoti kate addhikāyevāti āha ‘‘ addhikā ’’ ti .
Addhaṃ gacchantīti addhikā .
‘‘ Pathikā ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .
‘‘ Tejasā tejan ’’ tipadāni sambandhāpekkhāni ca honti
M0.101 , padānaṃ samānattā sambandho ca samānoti maññituṃ sakkuṇeyyā ca honti , tasmā tesaṃ sambandhañca tassa asamānatañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ attano tejasā nāgassa tejan ’’ ti .
‘‘ Ānubhāvenā ’’ tiiminā pana tejasaddassa atthaṃ dasseti .Kapotassa pādo kapoto upacārena , tassa eso kāpoto , vaṇṇo .
Kāpoto viya vaṇṇo assāti kāpotikāti dassento āha ‘‘ kapotapādasamavaṇṇarattobhāsā ’’ ti .
Pasanna saddassa pasādasaddhādayo nivattetuṃ ‘‘ surāmaṇḍassetaṃ adhivacanan ’’ ti vuttaṃ .
Pañcābhiññassa satoti pañcābhiññassa samānassa sāgatassāti yojanā .
328.‘‘ Madhukapupphādīnaṃ rasena kato ’’ tiiminā pupphānaṃ rasena kato āsavo pupphāsavoti vacanatthaṃ dasseti .
Esa nayo ‘‘ phalāsavo ’’ tiādīsupi .
326-328.
Surāpānavaggassa
M3.79V3.71 paṭhamasikkhāpade vatiyāti gāmaparikkhepavatiyā .
Pāḷiyaṃ piṭṭhasurādīsu piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā piṭṭhasurā .
Evaṃ pūve odane ca bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā pūvasurā odanasurāti ca vuccati .
‘‘ Kiṇṇā ’’ ti pana tassā surāya bījaṃ vuccati .
Ye surāmodakātipi vuccanti , te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā .
Harītakīsāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā .
Madhukatālanāḷikerādipuppharaso ciraparivāsito pupphāsavo .
328. ChaṭṭhavaggassaM2.42 paṭhame pāḷiyaṃ kiṇṇapakkhittāti piṭṭhapūvādiṃ apakkhipitvā kiṇṇasaṅkhātaṃ dhaññaṅkurādisurābījaṃ pakkhipitvā katā .
Madhukatālanāḷikerādipupphādiraso ciraparivāsito pupphāsavo nāma .Panasādiphalaraso phalāsavo .
Sambhārasaṃyuttāti sāsapādianekasambhārehi saññuttā .
Tathā panasādi phalāsavo .
Muddikāraso madhvāsavo .
Muddikaraso madhvāsavo .
Ucchuraso guḷāsavo .
Ucchuraso guḷāsavo .
Surāmerayānaṃ visesaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ surā nāmā ’’ tiādi .
Piṭṭhakiṇṇapakkhittāti piṭṭhena ca kiṇṇena ca pakkhittā katā vāruṇīti sambandho .
Kiṇṇāti ca surāya bījaṃ .
Tañhi kiranti nānāsambhārāni missībhavanti etthāti kiṇṇāti vuccati .
Tassāyeva maṇḍeti yojanā .
Suranāmakena ekena vanacarakena katāti surā .
Madaṃ janetīti merayaṃ .
Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto .
Tiphalatikaṭukādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto .
Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato , tālanāḷikerādīnaṃ puppharasassa gahitaabhinavakālatoyeva ca paṭṭhāya .
Bījato paṭṭhāyāti yathāvuttānaṃ piṭṭhādīnaṃ majjatthāya bhājane pakkhittakālato paṭṭhāya .
329. Loṇasovīrakan ti
V1.85 evaṃnāmakaṃ pānaṃ .
Suttan tipi evameva .
329. Loṇasovīrakaṃ suttañca anekehi bhesajjehi abhisaṅkhato amajjabhūto āsavaviseso .
329. Loṇasovīrakaṃ sutta ñca anekehi dabbasambhārehi abhisaṅkhato bhesajjaviseso .Tasmin ti sūpasaṃpāke .
Telaṃ pana pacantīti sambandho .
Natthi tikhiṇaṃ majjaṃ etthāti atikhiṇamajjaṃ , atikhiṇamajje tasmiṃyeva teleti attho .
Yaṃ panāti telaṃ pana .
Tikhiṇaṃ majjaṃ imassa telassāti tikhiṇamajjaṃ .
Vāsaggāhāpanatthan ti sugandhibhāvaggāhāpanatthaṃ .
Uyyuttasikkhāpadānaṃ acittakalokavajjesu lokavajjatā pubbe vuttanayāvāti tattha kiñcipi avatvā idha tehi asādhāraṇavatthuvisesasiddhāya acittakapakkhepi akusalacittatāya taṃ lokavajjatādivisesaṃ dassetumeva ‘‘ vatthuajānanatāya cetthā ’’ tiādinā vuttanti veditabbaṃ .
Yatthāti tele .
Ariṭṭhoti evaṃnāmakaṃ bhesajjaṃ .
Tan ti ariṭṭhaṃ ,‘‘ sandhāyā ’’ tipade avuttakammaṃ .
Etan ti ‘‘ amajjaṃ ariṭṭhan ’’ tivacanaṃ ,‘‘ vuttan ’’ tipade vuttakammanti .
Acittakaṃ lokavajjan ti ettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Majjabhāvo , tassa pānañcāti imāni panettha dve aṅgāni .
Paṭhamaṃ .
Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Yaṃ panettha vattabbaṃ , taṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ vitthārato sāratthadīpaniyaṃ viraddhaṭṭhānavisodhanavasena vuttanti tattheva gahetabbaṃ .
Majjabhāvo , tassa pānañcāti imānettha dve aṅgāni .
Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
330. Dutiye aṅgulīhi patujjanaṃ aṅgulipatodo , soyeva aṅgulipatodakoti dassento āha ‘‘ aṅgulīhī ’’ tiādi .
330. Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ uttānatthameva .
330. Dutiye
V2.41 hasādhippāyatā , upasampannassa kāyena kāyāmasananti imānettha dve aṅgāni .Uttantoti
M0.102 avatapanto .
Avatapantoti ca atthato kilamantoyevāti āha ‘‘ kilamanto ’’ ti .
Kilamanto hutvāti yojanā .Assāsagahaṇena passāsopi gahetabboti āha ‘‘ assāsapassāsasañcāro ’’ ti .
Tampīti bhikkhunimpīti .
330. Dutiye bhikkhunīpi anupasampannaṭṭhāne ṭhitāti ettha bhikkhupi bhikkhuniyā anupasampannaṭṭhāne
V3.72 ṭhitoti veditabbo .
Sesamettha uttānameva .
Hasādhippāyatā , upasampannassa kāyena kāyāmasananti imāni panettha dve aṅgāni .Dutiyaṃ .
Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Hasadhammasikkhāpadaṃ
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
335. Tatiye pakārena karīyati ṭhapīyatīti pakataṃ paññattanti dassento āha ‘‘ yaṃ bhagavatā ’’ tiādi .
Yan ti sikkhāpadaṃ .
335. Tatiyaṃ
M3.80 uttānatthameva .
Uparigopphakatā , hasādhippāyena kīḷananti imāni panettha dve aṅgāni .
Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā 336. Hasasaṅkhāto dhammo sabhāvo hasadhammoti vutte atthato kīḷikāyevāti āha ‘‘ kīḷikā vuccatī ’’ ti .
336. Tatiye kathaṃ tivedanaṃ ?
Hasādhippāyeneva ‘‘ parassa dukkhaṃ uppādessāmī ’’ ti udakaṃ khipantassa dukkhavedanaṃ .
Sesaṃ uttānaṃ .
Idaṃ saññāvimokkhañce , tikapācittiyaṃ kathaṃ ;
Kīḷitaṃva akīḷāti , micchāgāhena taṃ siyā .
Ettāvatā kathaṃ kīḷā , iti kīḷāyaṃ evāyaṃ ;
Akīḷāsaññī hotettha , vinayatthaṃ samādaye .
Ekantākusalo
V0.296 yasmā , kīḷāyābhiratamano ;
Tasmā akusalaṃ cittaṃ , ekamevettha labbhatīti .
Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
342. Catutthe dhammo nāma tantiyevāti āha ‘‘ tantī ’’ ti .
Paveṇīti tasseva vevacanaṃ .
‘‘ Taṃ vā na sikkhitukāmo ’’ ti ettha taṃsaddassa atthamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘ yena paññattenā ’’ ti .
Vinaye apaññattaṃ
M0.103 sandhāya vuttaṃ ‘‘ apaññattenā ’’ ti āha ‘‘ sutte vā abhidhamme vā āgatenā ’’ ti . 344. Paveṇiyāti upāliādikāya ācariyaparamparasaṅkhātāya tantiyā .
344. Catutthe gārayho ācariyuggaho na gahetabboti yasmā ucchuraso sattāhakāliko , tassa kasaṭo yāvajīviko , dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi , tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītakaṃ viyāti evamādiko gārayhācariyavādo na gahetabbo .
344.‘‘ Lokavajjaṃ atikkamitvā ‘ idaṃ amhākaṃ ācariyuggaho ’ ti vadantassa na vaṭṭatī ’’ ti likhitaṃ .
Yaṃ saṃkiliṭṭheneva cittena āpajjati , yaṃ vā ariyapuggalo
M0.329 apaññatte sikkhāpade ajjhācarati , idaṃ lokavajjanti sabbatthikavādīādīni ācariyakulāni .
Tattha dutiyatatiyavikappo idha na adhippeto sekhiyānaṃ lokavajjattā .
344. Catutthe suttānuloman ti mahāpadesā .
Aṭṭhakathātipi vadanti .Kurundiyaṃ vuttanti sambandho .
Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho .
Lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭatīti lokavajjasikkhāpade āpattiṭṭhāne yo ācariyavādo , so na gahetabbo , lokavajjaṃ atikkamitvā ‘‘ idaṃ amhākaṃ ācariyuggaho ’’ ti vadantassa uggaho na vaṭṭatīti adhippāyo .
Gārayho ācariyuggahoti ettha ‘‘ yasmā ucchuraso sattāhakāliko , tassa kasaṭo yāvajīviko , dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi , tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharīṭakaṃ viyā ’ ti evamādiko sampati nibbatto gārayhācariyavādo na gahetabbo ’’ ti ca , paṇṇattivajje pana vaṭṭatīti ‘‘ na pattahatthena kavāṭo paṇāmetabbo ’ ti imassa ‘ yena hatthena patto gahito , tena hatthena na paṇāmetabbo , itarena paṇāmetabbo ’ ti atthaṃ gahetvā tathā ācaranto na āpattiyā kāretabbo .
‘ Tathā buddhabodhicetiyānaṃ pupphaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti tathā ācaranto ’’ ti ca .
Tathā ācarati abhayagirivāsiko .
Mahāvihāravāsino ce evaṃ vadanti ,‘‘ mā evaṃ vadā ’’ ti apasādetabbo .
Tena vuttaṃ ‘‘ suttaṃ suttānulomañca uggahitakānaṃyevā ’’ tiādi .
‘‘ Idaṃ sabbaṃ upatissatthero āhā ’’ ti ca vuttaṃ .
‘‘ Suttānulomaṃ aṭṭhakathā ’’ ti likhitaṃ .
Taṃ sabban ti kurundivādamahāpaccarivādasaṅkhātaṃ sabbaṃ taṃ vacanaṃ .
Paveṇiyā āgateti paveṇiyā āgatasaṅkhāte mahāaṭṭhakathāvādeti .
Suttānulomaṃ nāma aṭṭhakathā .
Paveṇiyā āgatasamodhānaṃ gacchatīti ‘‘ paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo ’’ ti evaṃ vutte mahāaṭṭhakathāvādeyeva saṅgahaṃ gacchatīti adhippāyo .
Sesamettha uttānameva .
Upasampannassa paññattena vacanaṃ , anādariyakaraṇanti imāni panettha dve aṅgāni .
Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Upasampannassa paññattena vacanaṃ , anādariyakaraṇanti dve aṅgāni .
Catutthaṃ .
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
345. Pañcame manussaviggaheti manussaviggahapārājiketi .
Pañcamaṃ .
345. Pañcamaṃ uttānatthameva .
345. Bhiṃsāpanasikkhāpadaṃ uttānatthameva .
345. Pañcame upasampannatā , tassa dassanasavanavisaye bhiṃsāpetukāmatāya vāyamananti dve aṅgāni .
Upasampannatā , tassa dassanasavanavisaye bhiṃsāpetukāmatāya vāyamananti imāni panettha dve aṅgāni .
Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Jotisikkhāpadaṃ
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
350. Chaṭṭhe janapadassa nāmattā bahuvacanavasena ‘‘ bhaggesū ’’ ti pāḷiyaṃ vuttaṃ .
350. Chaṭṭhe
M3.81V3.73 bhaggā nāma janapadino rājakumārā , tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘ bhaggā ’’ ti vuccati .
Tena vuttaṃ ‘‘ bhaggāti janapadassa nāman ’’ ti .Susumārasaṇṭhāno pabbatasaṅkhāto giri etthāti susumāragiri , etassa vā māpitakāle susumāro girati saddaṃ niggirati etthāti susumāragirīti atthamanapekkhitvā vuttaṃ ‘‘ nagarassa nāman ’’ ti .
Susumāragireti evaṃnāmake nagare .
Tassa kira nagarassa māpanatthaṃ vatthuvijjācariyena nagaraṭṭhānassa pariggaṇhanadivase avidūre susumāro saddamakāsi giraṃ nicchāresi .
Atha anantarāyena nagare māpite tameva susumāragiraṇaṃ subhanimittaṃ katvā susumāragiraṃtvevassa nāmaṃ akaṃsu .
Keci pana ‘‘ susumārasaṇṭhānattā susumāro nāma eko giri , so tassa nagarassa samīpe , tasmā taṃ susumāragiri etassa atthīti ‘ susumāragirī ’ ti vuccatī ’’ ti vadanti .
Tathā vā hotu aññathā vā , nāmametaṃ tassa nagarassāti āha ‘‘ susumāragiranti nagarassa nāman ’’ ti .
Taṃ panāti vanaṃ pana .
Bhesakaḷāti ghampaṇḍanāmako gacchaviseso .
Keci ‘‘ setarukkho ’’ tipi vadanti .
Tesaṃ bahulatāya pana taṃ vanaṃ bhesakaḷāvanantveva paññāyittha .
‘‘ Bhesagaḷāvane ’’ tipi pāṭho .
‘‘ Bheso nāma eko yakkho ayuttakārī , tassa tato gaḷitaṭṭhānatāya taṃ vanaṃ bhesagaḷāvanaṃ nāma jātan ’’ ti hi keci .
‘‘ Migānan ’’ tiādinā migānaṃ abhayo dīyati etthāti migadāyoti atthaṃ dasseti .
352.‘‘ Jotike ’’ tipadassa jotissa aggissa karaṇaṃ jotikan ti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ jotikaraṇe ’’ ti .
352. Jotikaraṇeti aggikaraṇe .
Sesamettha uttānameva .
Agilānatā , anuññātakaraṇābhāvo , visibbetukāmatā , samādahananti imāni panettha cattāri aṅgāni .
Jotisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
356. Padīpādīnīti
M0.104 padīpajotikādīni .Tatthāti tāsu duṭṭhavāḷamigaamanussasaṅkhātāsu āpadāsu nimittabhūtāsu .
Nimittatthe cetaṃ bhummavacananti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Nahānasikkhāpadaṃ
364. Nahānasikkhāpadaṃ uttānatthameva .
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
366. Sattame pāraṃ gacchanto na kevalaṃ saudakāya nadiyā eva nhāyituṃ vaṭṭati , sukkhāya nadiyāpi vaṭṭatīti dassento āha ‘‘ sukkhāyā ’’ tiādi .
Ukkiritvāti viyūhitvā .
Āvāṭāyeva khuddakaṭṭhena āvāṭakā , tesūti .
Sattamaṃ .
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadaṃ
371. Aggaḷādīnīti ādisaddena anuvātaparibhaṇḍe saṅgaṇhātīti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Vikappanasikkhāpadaṃ
374. Navame tassāti ettha tasaddassa visayo cīvarasāmikoyevāti āha ‘‘ cīvarasāmikassā ’’ ti .
Dutiyassa tasaddassa visayo vinayadharoyevāti āha ‘‘ yenā ’’ tiādi .
‘‘ Avissāsanto ’’ tipadassa kiriyāvisesanabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ avissāsenā ’’ ti .
374. Navame apaccuddhāraṇan ti ‘‘ mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā ’’ tiādinā akatapaccuddhāraṃ .
Yena vinayakammaṃ katan ti yena saddhiṃ vinayakammaṃ kataṃ .
374. Paribhogo ettha kāyakammaṃ .
Apaccuddhāraṇaṃ vacīkammaṃ .
374. Navame
V2.43 yenāti yena saddhiṃ , yassa santiketi attho .
Sāmaṃ vikappitassa apaccuddhāro , vikappanupagacīvaratā , avissāsena paribhogoti tīṇi aṅgāni .Tenāti vinayadharenāti .
Tiṃsakavaṇṇanāyan ti nissaggiyavaṇṇanāyaṃ .
Paribhogena kāyakammaṃ , apaccuddhārāpanena vacīkammaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Sāmaṃ vikappitassa apaccuddhāro , vikappanupagacīvaratā , paribhogoti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Navamaṃ .
10. Cīvaraapanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .