Issues
Select Version
(SP) Pācittiya-aṭṭhakathā
(SP) Pācittiya-aṭṭhakathā

Paramparabhojanasikkhāpadaṃ Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

3. Paramparabhojanasikkhāpadaṃ 3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā 3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā 3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

221. Tatiye ‘‘ na kho … pe … karontī ’’ tipāṭhassa atthasambandhaṃ dassento āha ‘‘ yena niyāmenā ’’ tiādi . Tattha ‘‘ yena niyāmenā ’’ tiiminā ‘‘ yathayime manussā ’’ ti ettha yathāsaddassa yaṃsaddatthabhāvaṃ dasseti . Tenāti tena niyāmena . Iminā yathāsaddassa niyamaniddiṭṭhabhāvaṃ dasseti . ‘‘ Ñāyatī ’’ tiiminā kiriyāpāṭhasesaṃ dasseti . ‘‘ Sāsanaṃ vā dānaṃ vā ’’ tipadehi idaṃsaddassa atthaṃ dasseti . 221. TatiyeV3.51 kulapaṭipāṭiyā abbocchinnaṃ katvā nirantaraṃ diyyamānattā ‘‘ bhattapaṭipāṭi aṭṭhitā hotī ’’ ti pāḷiyaṃ vuttaṃ , antarā aṭṭhatvā nirantaraṃ pavattāti vuttaṃ hoti . 221. Adhiṭṭhitāti niccappavattā . 221. Tatiye pāḷiyaṃ bhattapaṭipāṭi aṭṭhitāti kulapaṭipāṭiyā dātabbā bhattapaṭipāṭi aṭṭhitā na ṭhitā , abbocchinnā nirantarappavattāti attho .
Buddhappamukhe saṅgheti sampadānatthe cetāni bhummavacanāni , buddhappamukhassa saṅghassa dānaṃ vāti attho . ‘‘ Parittan ’’ tiiminā orakasaddassa atthaṃ dasseti . ‘‘ Lāmakan ’’ tiiminā parittasaddassa parivāratthaṃ nivatteti .
Kiro eva patibhāve niyutto kirapatikoti atthaṃ dassento āha ‘‘ kirapatikoti etthā ’’ ti ādi . Kirakammakārenāti kirassa kammakārena . Badaraphalāni pakkhipitvā pakkayāguādikaṃ ‘‘ badarasāḷavan ’’ ti vuccati .
Soti kirapatiko . Kammaṃ kāretīti sambandho . Pāḷiyaṃ paramparabhojaneti yena paṭhamaṃ nimantito , tassa bhojanato parassa bhojanassa bhuñjane .
Vikappanāva idha anupaññattivasena mātikāyaṃ anāropitāpi parivāre ‘‘ catasso anupaññattiyo ’’ ti ( pari .86) anupaññattiyaṃ gaṇitā . Tattha kiñcāpi aṭṭhakathāyaṃ mahāpaccarivādassa pacchā kathanena parammukhāvikappanā patiṭṭhapitā , tathāpi sammukhāvikappanāpi gahetabbāva . Teneva mātikāṭṭhakathāya mpi ‘‘ yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesu aññatarassa ‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī ’ ti vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ sammukhā ’’ tiādi ( kaṅkhā . aṭṭha . paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ .
Upacāravasenāti vohāravasena , upalakkhaṇavasena , padhānavasena vāti attho . Na kevalaṃ badarāyeva , aññepi pana bahū khādanīyabhojanīyā paṭiyattāti adhippāyo . Upacāravasenāti vohāravasena . Na hi so badaramattameva deti , upacāravasena pana evaṃ vadati . Badaracuṇṇasakkarādīhi yojitaṃ badarasāḷavaṃ .
Badarena misso badaramisso , badarasāḷavoti āha ‘‘ badarasāḷavenā ’’ ti . Badaracuṇṇena misso madhusakkharādi ‘‘ badarasāḷavo ’’ ti vuccati . Badaracuṇṇasakkharādīhi payojitaṃ ‘‘ badarasāḷavan ’’ ti vuccati .
222. UddhaṃM0.66 sūro uggato asmiṃ kāleti ussūroti vutte atidivākāloti āha ‘‘ atidivā ’’ ti .
226. Ayaṃ bhattavikappanā nāma vaṭṭatīti yojanā . 226. Vikappanāvaseneva taṃ bhattaṃ asantaṃ nāma hotīti anupaññattivasena vikappanaṃ aṭṭhapetvā yathāpaññattaṃ sikkhāpadameva ṭhapitaṃ . Parivāre pana vikappanāya anujānanampi anupaññattisamānanti katvā ‘‘ catasso anupaññattiyo ’’ ti vuttaṃ . 226.‘‘ Vikappetvā gaṇhāhī ’’ ti etthāhu porāṇattherā ‘‘ bhagavato sammukhā avikappetvā gehato nikkhamitvā rathikāya aññatarassa bhikkhuno santike vikappesi , vikappentena pana ‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī ’ ti vattabbaṃ , itarena vattabbaṃ ‘ tassa santakaṃ paribhuñja vāV0.281 yathāpaccayaṃ vā karohī ’’’ ti .
Pañcasu sahadhammikesūti niddhāraṇasamudāyo , itthannāmassāti sambandho . Yadi pana sammukhāpi vikappituṃ vaṭṭati , tadā attanāV1.55 saha ṭhitassa bhagavato kasmā na vikappetīti āha ‘‘ sā cāyan ’’ tiādi . Mahāpaccariādīsu vuttanayaṃ pacchā vadanto pāḷiyā saṃsandanato parammukhāvikappanameva patiṭṭhāpesi . Pañcasusahadhammikesūti sammukhā ṭhitassa sahadhammikassa yassa vikappetukāmo , taṃ sahadhammikaṃ adisvā gahaṭṭhassa vā santike , sayameva vā ‘‘ pañcasu sahadhammikesu itthannāmassa vikappemī ’’ ti vatvā bhuñjitabbanti eke , evaṃ sati thero tasmiṃyeva nisinnova tathā vācaṃ nicchāretvā paṭiggaṇhātīti takko dissati .
Sā ayaṃ vikappanā saṅgahitāti sambandho . Keci pana ‘‘ tadā attano santike ṭhapetvā bhagavantaṃ aññassa abhāvato thero sammukhāvikappanaṃ nākāsi , bhagavatā ca visuṃ sammukhāvikappanā na vuttā , tathāpi sammukhāvikappanāpi vaṭṭatī ’’ ti vadanti . Mahāpaccariyā dīsu pana parammukhā vikappanāva vuttā , sā ‘‘ tena hānanda , vikappetvā gaṇhāhī ’’ ti iminā sameti , tathāpi mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ tasmā yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesuM0.314 aññatarassa ‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī ’ ti vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ sammukhā vā ‘ itthannāmassa dammī ’ ti vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ parammukhā vā ’’ ti vacanato sahadhammikassa santike eva vattabbaṃ , na sayamevāti dissati .
Kasmā bhagavato vikappetuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ bhagavati hī ’’ tiādi . Hīti saccaṃ , yasmā vā . Teneva mātikā aṭṭhakathāyampi ( kaṅkhā . aṭṭha . paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesu aññatarassa ‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī ’ ti vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ sammukhā vā ‘ itthannāmassa dammī ’ tiM3.57 vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ parammukhā vā paṭhamanimantanaṃ avikappetvā pacchā nimantitakule laddhabhikkhato ekasitthampi ajjhoharati , pācittiyan ’’ ti vuttaṃ . Yasmā ayaṃ pacchimanayo porāṇagaṇṭhipadena pi sameti , tasmā idha mātikāṭṭhakathānusārena attho veditabbo .
Saṅghena katanti sambandho . Ettha kiñcāpi ‘‘ te manussā … pe … bhojanamadaṃsū ’’ ti vacanato akappiyanimantanaṃ paññāyati , tathāpi therassa kukkuccuppattikāraṇena bhattena so nimantitoti veditabbo .
Aññathā parato ‘‘ dve tayo nimantane ekato bhuñjatī ’’ ti vacanena , anāpattivārena ca virujjhati .
229.‘‘ Dve tayo nimantane ’’ tipadāni liṅgavipallāsānīti āha ‘‘ dve tīṇi nimantanānī ’’ ti . Nimantitabbo etehīti nimantanāni bhojanāni bhuñjatīti sambandho . 229. Pañcahi bhojanehi nimantitassa yena yena paṭhamaṃ nimantito , tassa tassa bhojanato uppaṭipāṭiyā avikappetvā vā parassa parassa bhojanaṃ paramparabhojanan ti āha ‘‘ sace pana mūlanimantanaṃ heṭṭhā hoti , pacchimaṃ pacchimaṃ upari , taṃ uparito paṭṭhāya bhuñjantassa āpattī ’’ ti . 229. Etthāyaṃ vicāraṇā – ‘‘ añño manusso pattaṃ gaṇhāti , na dātabban ’’ ti vacanato aparabhāge akappiyanimantanena natthi payojanaṃ , pubbabhāgeyeva akappiyanimantanena payojananti svepi bhante āgaccheyyāthāti ettha kataraṃ akappiyanimantanaṃ , tasmā adhippāyo cettha pamāṇanti . Na ,‘‘ piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati , āpattī ’’ ti vacanatoti . Tattha ‘‘ svepi bhante ’’ ti ettha yathā vacanamattaṃ aggahetvā akappiyanimantanakkamena attho gahito , tathā ‘‘ piṇḍāya caritvā ’’ ti etthāpi antarā akappiyanimantanena laddhabhattaṃ sandhāya vuttanti attho gahetabbo . Piṇḍāya hi carantaṃ disvā ‘‘ ettha , bhante , bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti dinnampi akappiyanimantanena laddhaṃ nāma hoti . Vohārena pana ‘‘ piṇḍāya caritvā laddhabhattan ’’ ti vuccati , evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ . Aññathā mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ gaṇabhojane vuttanayeneva pañcahi bhojanehi nimantitassa … pe … parassa parassa bhojane ’’ ti vuttavacanavirodho . Idañhi vacanaṃ yena paṭhamaṃ nimantito , tato paṭhamanimantitaṃ ādāya gato parassa parassa nimantanakadāyakassa bhojaneti atthaparidīpanato nimantanato laddhabhattassa bhojaneyeva āpattīti dīpeti . ‘‘ Dve tayo nimantane ekato ’’ ti vacanenapi sameti , aññathā ‘‘ yena nimantito , tassa bhojanato parassa bhojane ’’ ti ettakaṃ vattabbaṃ siyā , pāḷiyaṃ vā ‘‘ nimantanena ekatobhuñjatī ’’ ti ettakaṃ vattabbaṃ siyā . Dutiyanimantanassa paṭhamabhojane āpattippasaṅganivāraṇatthaṃV0.282 ‘‘ yena yenā ’’ tiādi vuttaṃ . Nimantanapaṭipāṭiyā bhuñjatīti pāḷīti ce ? Na ,‘‘ anāpatti niccabhatte ’’ tiādipāḷivirodhato . GaṇṭhipadeM0.315 pana ‘‘ piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ kasmā bhuñjituṃ na labhatīti ce ? ‘ Paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito , taṃ ṭhapetvā pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati , etaṃ paramparabhojanaṃ nāmā ’ ti vuttattā ’’ ti likhitaṃ . Yadi evaṃ niccabhattādikampi na vaṭṭatīti āpajjatīti niccabhattādi odissakanti ce ? Taṃ na , tadaññassa attano dhanena nipphannassa , saṅghato laddhassa vā pāto pacanakayāgu ce ghanā hoti , tassāpi , ekakuṭikaṃ gāmaṃ upanissāya viharato bhikkhācariyavasena labhitabbaniccabhattassa ca akappiyabhāvappasaṅgato . Tattha bhikkhācariyavasena laddhaṃ na kappati nimantanakānaṃ appasādāvahanatoti ce ? Na ,‘‘ pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpattī ’’ ti vacanavirodhato . Khādanīyampi hi parassa khāditvā bhuttattā nimantanabhojanaṃ abhuñjanto appasādaṃ karoti eva , tasmā appasādāvahaṃ appamāṇaṃ , tasmā niccabhattādi odissakaṃ na sambhavati . Apica heṭṭhā vuttanayena saddhiṃ idha vuttanayena saṃsanditvā yaṃ yaṃ khamati , taṃ taṃ gahetabbanti sabbopi kesañci ācariyānaṃ vinicchayo . Ācariyassa pana vinicchayo ante āvi bhavissati .
Dve tīṇi kulāni ākirantīti yojanā . Sūpabyañjanan ti sūpo ca byañjanañca sūpabyañjanaṃ . Anāpatti ekato missitattāti adhippāyo . Hatthaṃ anto pavesetvā sabbaheṭṭhimaṃ gaṇhantassa majjhe ṭhitampi antohatthagataṃ hotīti āha ‘‘ hatthaṃ pana … pe … yathā tathā vā bhuñjantassa anāpattī ’’ ti . ‘‘ Khīraṃ vā rasaṃ vā pivato amissampīti adhippāyo ’’ ti vuttaṃ . Gaṇṭhipade ‘‘ heṭṭhā odanenāmissetvā upari tiṭṭhatī ’’ ti likhitaṃ .
Mūlanimantanan ti paṭhamanimantanaṃ bhojanaṃ . Antoti heṭṭhā . Khīrassa rasassa ca bhattena amissaṃ hutvā upari ṭhitattā ‘‘ khīraṃ vā rasaṃ vā pivato anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
Ekampi kabaḷan ti ekampi ālopaṃ . Yathā tathā vāti yena vā tena vā ākārena .
Tatthāti tasmiṃ bhojane . Rasaṃ vāti khīrato aññaṃ rasaṃ vā . Yena khīrarasena ajjhotthataṃ bhattaṃ ekarasaṃ hoti , taṃ khīraṃ vā taṃ rasaṃ vā ākirantīti yojanā . Yaṃsaddo hi uttaravākye ṭhito pubbavākye taṃsaddaṃ avagamayati . 229. Khīraṃ vā rasaṃ vāti pañcabhojanāmisaṃ bhattato upari ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ . Tañhi abhojanattā uppaṭipāṭiyā pivatopi anāpatti . Tenāha ‘‘ bhuñjantenā ’’ tiādi .
Khīrena saṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ khīrabhattaṃ . Evaṃ rasabhattaṃ . Aññepīti khīrabhattarasabhattadāyakato aññepi . Anāpatti bhattena amissitattāti adhippāyo .
‘‘ Bhuñjantenā ’’ tipadaṃ ‘‘ bhuñjitun ’’ tipade bhāvakattā .
Sappipāyāsepīti sappinā ca pāyāsena ca kate bhattepi .
Tassāti mahāupāsakassa . Mahāupāsakoti gehasāmiko . ‘‘ Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘ āpattī ’ ti vacanena kurundiyaṃ ‘ vaṭṭatī ’ ti vacanaṃ viruddhaṃ viya dissati , dvinnampi adhippāyo mahāpaccariyaṃ vibhāvito ’’ ti mahāgaṇṭhipadesu vuttaṃ . Mahāupāsakoti gehasāmiko . Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ āpattī ’’ ti vacanena kurundiyaṃ ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti vacanaṃ viruddhaṃ viya dissati . ‘‘ Dvinnampi adhippāyo mahāpaccariyaṃ vicārito ’’ ti likhitaṃ . ‘‘ Cārittatoti ‘ santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā ’ ti parato vattabbato ’’ ti vuttaṃ . Vacīkammaṃ avikappanaṃ . Ettha ‘‘ mahāupāsako bhikkhū nimanteti … pe … pacchā laddhaṃ bhattaṃ bhuñjantassa āpatti . Piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati , āpattī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vacanato ,‘‘ kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjimhā ’’ ti pāḷito , khandhake ‘‘ na ca , bhikkhave , aññatra nimantane aññassa bhojjayāgu paribhuñjitabbā , yo paribhuñjeyya , yathādhammo kāretabbo ’’ ti ( mahāva .283) vacanato ca nimantetvā vā pavedetu animantetvā vā , paṭhamagahitanimantanassa bhikkhuno paṭhamanimantanabhojanato aññaṃ yaṃ kiñci parasantakaṃ bhojanaṃ paramparabhojanāpattiṃ karoti . Attano santakaṃ , saṅghagaṇato laddhaṃ vā agahaṭṭhasantakaṃ vaṭṭati , nimantanato paṭhamaṃ nibaddhattā pana niccabhattādi parasantakampi vaṭṭati . KhandhakeM0.316 ‘‘ na caV0.283 , bhikkhave … pe … yathādhammo kāretabbo ’’ ti ( mahāva .283) vacanaṃ parasantakabhojanavuttaniyamanaṃ . Tato hatthakova no takkoti ācariyo .
Āpattīti ca vaṭṭatīti ca dvinnaṃ aṭṭhakathāvādānaṃ yuttabhāvaṃ mahāpaccarivādena dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ mahāpaccariyan ’’ tiādi . Dve aṭṭhakathāvādā hi sandhāyabhāsitamattameva visesā , atthato pana ekā . Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho .
Ekovāti kumbhiyā ekova . Paramparabhojanan ti parassa parassa bhojanaṃM0.67 .
Nimantitamhāti ahaṃ nimantito amhi nanūti attho .
Āpucchitvāpīti mahāupāsakaṃ āpucchitvāpi .
Soti anumodako bhikkhu . Tan ti bhikkhuṃ . Sabbe nimantentīti akappiyanimantanena nimantenti .
Aññoti aññataro . Kin ti kasmā .
Nimantitattāti nimantitabhāvato .
‘‘ Paramparabhojanaṃ nāmaV3.52 pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito , taṃ ṭhapetvā aññaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati , etaṃ paramparabhojanaṃ nāmā ’’ ti vuttattā satipi bhikkhācariyāya paṭhamaṃ laddhabhāve ‘‘ piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati , āpattī ’’ ti vuttaṃ .
Sakalena gāmena nimantitopi ekato hutvāva nimantitassa kappati , na visuṃ visunti āha ‘‘ ekato hutvā ’’ ti .
Pūgepīti samādapetvā puññaṃ karontānaṃ samūhepi .
‘‘ Nimantiyamāno ’’ tipadassa nimantanākāraṃ dassento āha ‘‘ bhattaṃ gaṇhā ’’ ti .
Yadaggenāti yaṃ aggena yena koṭṭhāsenāti attho .
Dvīsu theravādesu mahāsumattheravādova yuttoti so pacchā vuttoti .
Avikappavasena ‘‘ vacīkamman ’’ ti vuttaṃ . Sesamettha uttānameva . Paramparabhojanatā , samayābhāvo , ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
VikappanāyaM2.29 akaraṇato akiriyāvasena idaṃ vācāyapi samuṭṭhitanti āha ‘‘ vacīkamman ’’ ti .
Tatiyaṃ . Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā . Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā . Paramparabhojanatā , samayābhāvo , ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni . Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .