3. Paramparabhojanasikkhāpadaṃ
3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
221. Tatiye ‘‘ na kho … pe … karontī ’’ tipāṭhassa atthasambandhaṃ dassento āha ‘‘ yena niyāmenā ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ yena niyāmenā ’’ tiiminā ‘‘ yathayime manussā ’’ ti ettha yathāsaddassa yaṃsaddatthabhāvaṃ dasseti .
Tenāti tena niyāmena .
Iminā yathāsaddassa niyamaniddiṭṭhabhāvaṃ dasseti .
‘‘ Ñāyatī ’’ tiiminā kiriyāpāṭhasesaṃ dasseti .
‘‘ Sāsanaṃ vā dānaṃ vā ’’ tipadehi idaṃsaddassa atthaṃ dasseti .
221. Tatiye
V3.51 kulapaṭipāṭiyā abbocchinnaṃ katvā nirantaraṃ diyyamānattā ‘‘ bhattapaṭipāṭi aṭṭhitā hotī ’’ ti pāḷiyaṃ vuttaṃ , antarā aṭṭhatvā nirantaraṃ pavattāti vuttaṃ hoti .
221. Adhiṭṭhitāti niccappavattā .
221. Tatiye pāḷiyaṃ bhattapaṭipāṭi aṭṭhitāti kulapaṭipāṭiyā dātabbā bhattapaṭipāṭi aṭṭhitā na ṭhitā , abbocchinnā nirantarappavattāti attho .Buddhappamukhe saṅgheti sampadānatthe cetāni bhummavacanāni , buddhappamukhassa saṅghassa dānaṃ vāti attho .
‘‘ Parittan ’’ tiiminā orakasaddassa atthaṃ dasseti .
‘‘ Lāmakan ’’ tiiminā parittasaddassa parivāratthaṃ nivatteti .
Kiro eva patibhāve niyutto kirapatikoti atthaṃ dassento āha ‘‘ kirapatikoti etthā ’’ ti ādi .
Kirakammakārenāti kirassa kammakārena .
Badaraphalāni pakkhipitvā pakkayāguādikaṃ ‘‘ badarasāḷavan ’’ ti vuccati .
Soti kirapatiko .
Kammaṃ kāretīti sambandho .
Pāḷiyaṃ paramparabhojaneti yena paṭhamaṃ nimantito , tassa bhojanato parassa bhojanassa bhuñjane .
Vikappanāva idha anupaññattivasena mātikāyaṃ anāropitāpi parivāre ‘‘ catasso anupaññattiyo ’’ ti ( pari .86) anupaññattiyaṃ gaṇitā .
Tattha kiñcāpi aṭṭhakathāyaṃ mahāpaccarivādassa pacchā kathanena parammukhāvikappanā patiṭṭhapitā , tathāpi sammukhāvikappanāpi gahetabbāva .
Teneva mātikāṭṭhakathāya mpi ‘‘ yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesu aññatarassa ‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī ’ ti vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ sammukhā ’’ tiādi ( kaṅkhā . aṭṭha . paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ .
Upacāravasenāti vohāravasena , upalakkhaṇavasena , padhānavasena vāti attho .
Na kevalaṃ badarāyeva , aññepi pana bahū khādanīyabhojanīyā paṭiyattāti adhippāyo .
Upacāravasenāti vohāravasena .
Na hi so badaramattameva deti , upacāravasena pana evaṃ vadati .
Badaracuṇṇasakkarādīhi yojitaṃ badarasāḷavaṃ .
Badarena misso badaramisso , badarasāḷavoti āha ‘‘ badarasāḷavenā ’’ ti .
Badaracuṇṇena misso madhusakkharādi ‘‘ badarasāḷavo ’’ ti vuccati .
Badaracuṇṇasakkharādīhi payojitaṃ ‘‘ badarasāḷavan ’’ ti vuccati .
222. Uddhaṃ
M0.66 sūro uggato asmiṃ kāleti ussūroti vutte atidivākāloti āha ‘‘ atidivā ’’ ti . 226. Ayaṃ bhattavikappanā nāma vaṭṭatīti yojanā .
226. Vikappanāvaseneva taṃ bhattaṃ asantaṃ nāma hotīti anupaññattivasena vikappanaṃ aṭṭhapetvā yathāpaññattaṃ sikkhāpadameva ṭhapitaṃ .
Parivāre pana vikappanāya anujānanampi anupaññattisamānanti katvā ‘‘ catasso anupaññattiyo ’’ ti vuttaṃ .
226.‘‘ Vikappetvā gaṇhāhī ’’ ti etthāhu porāṇattherā ‘‘ bhagavato sammukhā avikappetvā gehato nikkhamitvā rathikāya aññatarassa bhikkhuno santike vikappesi , vikappentena pana ‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī ’ ti vattabbaṃ , itarena vattabbaṃ ‘ tassa santakaṃ paribhuñja vā
V0.281 yathāpaccayaṃ vā karohī ’’’ ti .Pañcasu sahadhammikesūti niddhāraṇasamudāyo , itthannāmassāti sambandho .
Yadi pana sammukhāpi vikappituṃ vaṭṭati , tadā attanā
V1.55 saha ṭhitassa bhagavato kasmā na vikappetīti āha ‘‘ sā cāyan ’’ tiādi .
Mahāpaccariādīsu vuttanayaṃ pacchā vadanto pāḷiyā saṃsandanato parammukhāvikappanameva patiṭṭhāpesi .
Pañcasusahadhammikesūti sammukhā ṭhitassa sahadhammikassa yassa vikappetukāmo , taṃ sahadhammikaṃ adisvā gahaṭṭhassa vā santike , sayameva vā ‘‘ pañcasu sahadhammikesu itthannāmassa vikappemī ’’ ti vatvā bhuñjitabbanti eke , evaṃ sati thero tasmiṃyeva nisinnova tathā vācaṃ nicchāretvā paṭiggaṇhātīti takko dissati .Sā ayaṃ vikappanā saṅgahitāti sambandho .
Keci pana ‘‘ tadā attano santike ṭhapetvā bhagavantaṃ aññassa abhāvato thero sammukhāvikappanaṃ nākāsi , bhagavatā ca visuṃ sammukhāvikappanā na vuttā , tathāpi sammukhāvikappanāpi vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Mahāpaccariyā dīsu pana parammukhā vikappanāva vuttā , sā ‘‘ tena hānanda , vikappetvā gaṇhāhī ’’ ti iminā sameti , tathāpi mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ tasmā yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesu
M0.314 aññatarassa ‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī ’ ti vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ sammukhā vā ‘ itthannāmassa dammī ’ ti vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ parammukhā vā ’’ ti vacanato sahadhammikassa santike eva vattabbaṃ , na sayamevāti dissati .Kasmā bhagavato vikappetuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ bhagavati hī ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Teneva mātikā aṭṭhakathāyampi ( kaṅkhā . aṭṭha . paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesu aññatarassa ‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī ’ ti vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ sammukhā vā ‘ itthannāmassa dammī ’ ti
M3.57 vā ‘ vikappemī ’ ti vā evaṃ parammukhā vā paṭhamanimantanaṃ avikappetvā pacchā nimantitakule laddhabhikkhato ekasitthampi ajjhoharati , pācittiyan ’’ ti vuttaṃ .
Yasmā ayaṃ pacchimanayo porāṇagaṇṭhipadena pi sameti , tasmā idha mātikāṭṭhakathānusārena attho veditabbo .Saṅghena katanti sambandho .
Ettha kiñcāpi ‘‘ te manussā … pe … bhojanamadaṃsū ’’ ti vacanato akappiyanimantanaṃ paññāyati , tathāpi therassa kukkuccuppattikāraṇena bhattena so nimantitoti veditabbo .
Aññathā parato ‘‘ dve tayo nimantane ekato bhuñjatī ’’ ti vacanena , anāpattivārena ca virujjhati .
229.‘‘ Dve tayo nimantane ’’ tipadāni liṅgavipallāsānīti āha ‘‘ dve tīṇi nimantanānī ’’ ti .
Nimantitabbo etehīti nimantanāni bhojanāni bhuñjatīti sambandho .
229. Pañcahi bhojanehi nimantitassa yena yena paṭhamaṃ nimantito , tassa tassa bhojanato uppaṭipāṭiyā avikappetvā vā parassa parassa bhojanaṃ paramparabhojanan ti āha ‘‘ sace pana mūlanimantanaṃ heṭṭhā hoti , pacchimaṃ pacchimaṃ upari , taṃ uparito paṭṭhāya bhuñjantassa āpattī ’’ ti .
229. Etthāyaṃ vicāraṇā –
‘‘ añño manusso pattaṃ gaṇhāti , na dātabban ’’ ti vacanato aparabhāge akappiyanimantanena natthi payojanaṃ , pubbabhāgeyeva akappiyanimantanena payojananti svepi bhante āgaccheyyāthāti ettha kataraṃ akappiyanimantanaṃ , tasmā adhippāyo cettha pamāṇanti .
Na ,‘‘ piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati , āpattī ’’ ti vacanatoti .
Tattha ‘‘ svepi bhante ’’ ti ettha yathā vacanamattaṃ aggahetvā akappiyanimantanakkamena attho gahito , tathā ‘‘ piṇḍāya caritvā ’’ ti etthāpi antarā akappiyanimantanena laddhabhattaṃ sandhāya vuttanti attho gahetabbo .
Piṇḍāya hi carantaṃ disvā ‘‘ ettha , bhante , bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti dinnampi akappiyanimantanena laddhaṃ nāma hoti .
Vohārena pana ‘‘ piṇḍāya caritvā laddhabhattan ’’ ti vuccati , evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .
Aññathā mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ gaṇabhojane vuttanayeneva pañcahi bhojanehi nimantitassa … pe … parassa parassa bhojane ’’ ti vuttavacanavirodho .
Idañhi vacanaṃ yena paṭhamaṃ nimantito , tato paṭhamanimantitaṃ ādāya gato parassa parassa nimantanakadāyakassa bhojaneti atthaparidīpanato nimantanato laddhabhattassa bhojaneyeva āpattīti dīpeti .
‘‘ Dve tayo nimantane ekato ’’ ti vacanenapi sameti , aññathā ‘‘ yena nimantito , tassa bhojanato parassa bhojane ’’ ti ettakaṃ vattabbaṃ siyā , pāḷiyaṃ vā ‘‘ nimantanena ekatobhuñjatī ’’ ti ettakaṃ vattabbaṃ siyā .
Dutiyanimantanassa paṭhamabhojane āpattippasaṅganivāraṇatthaṃ
V0.282 ‘‘ yena yenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Nimantanapaṭipāṭiyā bhuñjatīti pāḷīti ce ?
Na ,‘‘ anāpatti niccabhatte ’’ tiādipāḷivirodhato .
GaṇṭhipadeM0.315 pana ‘‘ piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ kasmā bhuñjituṃ na labhatīti ce ?
‘ Paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito , taṃ ṭhapetvā pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati , etaṃ paramparabhojanaṃ nāmā ’ ti vuttattā ’’ ti likhitaṃ .
Yadi evaṃ niccabhattādikampi na vaṭṭatīti āpajjatīti niccabhattādi odissakanti ce ?
Taṃ na , tadaññassa attano dhanena nipphannassa , saṅghato laddhassa vā pāto pacanakayāgu ce ghanā hoti , tassāpi , ekakuṭikaṃ gāmaṃ upanissāya viharato bhikkhācariyavasena labhitabbaniccabhattassa ca akappiyabhāvappasaṅgato .
Tattha bhikkhācariyavasena laddhaṃ na kappati nimantanakānaṃ appasādāvahanatoti ce ?
Na ,‘‘ pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpattī ’’ ti vacanavirodhato .
Khādanīyampi hi parassa khāditvā bhuttattā nimantanabhojanaṃ abhuñjanto appasādaṃ karoti eva , tasmā appasādāvahaṃ appamāṇaṃ , tasmā niccabhattādi odissakaṃ na sambhavati .
Apica heṭṭhā vuttanayena saddhiṃ idha vuttanayena saṃsanditvā yaṃ yaṃ khamati , taṃ taṃ gahetabbanti sabbopi kesañci ācariyānaṃ vinicchayo .
Ācariyassa pana vinicchayo ante āvi bhavissati .Dve tīṇi kulāni ākirantīti yojanā .
Sūpabyañjanan ti sūpo ca byañjanañca sūpabyañjanaṃ .
Anāpatti ekato missitattāti adhippāyo .
Hatthaṃ anto pavesetvā sabbaheṭṭhimaṃ gaṇhantassa majjhe ṭhitampi antohatthagataṃ hotīti āha ‘‘ hatthaṃ pana … pe … yathā tathā vā bhuñjantassa anāpattī ’’ ti .
‘‘ Khīraṃ vā rasaṃ vā pivato amissampīti adhippāyo ’’ ti vuttaṃ .
Gaṇṭhipade ‘‘ heṭṭhā odanenāmissetvā upari tiṭṭhatī ’’ ti likhitaṃ .
Mūlanimantanan ti paṭhamanimantanaṃ bhojanaṃ .
Antoti heṭṭhā .
Khīrassa rasassa ca bhattena amissaṃ hutvā upari ṭhitattā ‘‘ khīraṃ vā rasaṃ vā pivato anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
Ekampi kabaḷan ti ekampi ālopaṃ .
Yathā tathā vāti yena vā tena vā ākārena .
Tatthāti tasmiṃ bhojane .
Rasaṃ vāti khīrato aññaṃ rasaṃ vā .
Yena khīrarasena ajjhotthataṃ bhattaṃ ekarasaṃ hoti , taṃ khīraṃ vā taṃ rasaṃ vā ākirantīti yojanā .
Yaṃsaddo hi uttaravākye ṭhito pubbavākye taṃsaddaṃ avagamayati .
229. Khīraṃ vā rasaṃ vāti pañcabhojanāmisaṃ bhattato upari ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tañhi abhojanattā uppaṭipāṭiyā pivatopi anāpatti .
Tenāha ‘‘ bhuñjantenā ’’ tiādi .
Khīrena saṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ khīrabhattaṃ .
Evaṃ rasabhattaṃ .
Aññepīti khīrabhattarasabhattadāyakato aññepi .
Anāpatti bhattena amissitattāti adhippāyo .
‘‘ Bhuñjantenā ’’ tipadaṃ ‘‘ bhuñjitun ’’ tipade bhāvakattā .
Sappipāyāsepīti sappinā ca pāyāsena ca kate bhattepi .
Tassāti mahāupāsakassa .
Mahāupāsakoti gehasāmiko .
‘‘ Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘ āpattī ’ ti vacanena kurundiyaṃ ‘ vaṭṭatī ’ ti vacanaṃ viruddhaṃ viya dissati , dvinnampi adhippāyo mahāpaccariyaṃ vibhāvito ’’ ti mahāgaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Mahāupāsakoti gehasāmiko .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ āpattī ’’ ti vacanena kurundiyaṃ ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti vacanaṃ viruddhaṃ viya dissati .
‘‘ Dvinnampi adhippāyo mahāpaccariyaṃ vicārito ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Cārittatoti ‘ santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā ’ ti parato vattabbato ’’ ti vuttaṃ .
Vacīkammaṃ avikappanaṃ .
Ettha ‘‘ mahāupāsako bhikkhū nimanteti … pe … pacchā laddhaṃ bhattaṃ bhuñjantassa āpatti .
Piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati , āpattī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vacanato ,‘‘ kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjimhā ’’ ti pāḷito , khandhake ‘‘ na ca , bhikkhave , aññatra nimantane aññassa bhojjayāgu paribhuñjitabbā , yo paribhuñjeyya , yathādhammo kāretabbo ’’ ti ( mahāva .283) vacanato ca nimantetvā vā pavedetu animantetvā vā , paṭhamagahitanimantanassa bhikkhuno paṭhamanimantanabhojanato aññaṃ yaṃ kiñci parasantakaṃ bhojanaṃ paramparabhojanāpattiṃ karoti .
Attano santakaṃ , saṅghagaṇato laddhaṃ vā agahaṭṭhasantakaṃ vaṭṭati , nimantanato paṭhamaṃ nibaddhattā pana niccabhattādi parasantakampi vaṭṭati .
Khandhake
M0.316 ‘‘ na caV0.283 , bhikkhave … pe … yathādhammo kāretabbo ’’ ti ( mahāva .283) vacanaṃ parasantakabhojanavuttaniyamanaṃ .
Tato hatthakova no takkoti ācariyo .Āpattīti ca vaṭṭatīti ca dvinnaṃ aṭṭhakathāvādānaṃ yuttabhāvaṃ mahāpaccarivādena dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ mahāpaccariyan ’’ tiādi .
Dve aṭṭhakathāvādā hi sandhāyabhāsitamattameva visesā , atthato pana ekā .
Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho .
Ekovāti kumbhiyā ekova .
Paramparabhojanan ti parassa parassa bhojanaṃ
M0.67 .Nimantitamhāti ahaṃ nimantito amhi nanūti attho .
Āpucchitvāpīti mahāupāsakaṃ āpucchitvāpi .
Soti anumodako bhikkhu .
Tan ti bhikkhuṃ .
Sabbe nimantentīti akappiyanimantanena nimantenti .
Aññoti aññataro .
Kin ti kasmā .
Nimantitattāti nimantitabhāvato .
‘‘ Paramparabhojanaṃ nāma
V3.52 pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito , taṃ ṭhapetvā aññaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati , etaṃ paramparabhojanaṃ nāmā ’’ ti vuttattā satipi bhikkhācariyāya paṭhamaṃ laddhabhāve ‘‘ piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati , āpattī ’’ ti vuttaṃ .Sakalena gāmena nimantitopi ekato hutvāva nimantitassa kappati , na visuṃ visunti āha ‘‘ ekato hutvā ’’ ti .
Pūgepīti samādapetvā puññaṃ karontānaṃ samūhepi .
‘‘ Nimantiyamāno ’’ tipadassa nimantanākāraṃ dassento āha ‘‘ bhattaṃ gaṇhā ’’ ti .
Yadaggenāti yaṃ aggena yena koṭṭhāsenāti attho .
Dvīsu theravādesu mahāsumattheravādova yuttoti so pacchā vuttoti .
Avikappavasena ‘‘ vacīkamman ’’ ti vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Paramparabhojanatā , samayābhāvo , ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Vikappanāya
M2.29 akaraṇato akiriyāvasena idaṃ vācāyapi samuṭṭhitanti āha ‘‘ vacīkamman ’’ ti .Tatiyaṃ .
Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paramparabhojanatā , samayābhāvo , ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni .
Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .