Issues
Select Version
(SP) Pācittiya-aṭṭhakathā
(SP) Pācittiya-aṭṭhakathā

Antepurasikkhāpada-atthayojanā Antepurasikkhāpadavaṇṇanā Antepurasikkhāpadavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. Antepurasikkhāpada-atthayojanā 1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā 1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā

494. Rājavaggassa paṭhame parittakoti guṇena khuddako .
Pāsādavarasaddassa uparisaddena sambandhitabbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ pāsādavarassa upari gato ’’ ti . Iminā pāsādavarassa upari uparipāsādavaraṃ , taṃ gato upagatoti uparipāsādavaragatoti vacanatthaṃ dasseti .
Ayyānan ti bhikkhūnaṃ . ‘‘ Kāraṇā ’’ ti iminā ‘‘ vāhasā ’’ ti padassatthaṃ dasseti .
Tehīti ayyehi .
497. Antaran ti khaṇaṃ , okāsaṃ vā vivaraṃ vā . Ghātetun ti hanituṃ . Icchatīti iminā patthadhātuyā yācanatthaṃ dasseti . 497-499. Rājavaggassa paṭhamasikkhāpade aṭṭhakathāyaṃ sabbaṃ uttānatthameva . Pāḷiyaṃ pana ayamanuttānapadattho .
‘‘ Rājantepuraṃ hatthisammaddan ’’ tiādīsu vacanattho evaṃ veditabboti yojanā . Hatthisammaddan ti hatthisambādhaṭṭhānaṃ . Assehi sammaddo etthāti assasammaddo . Rathehi sammaddo etthāti rathasammaddoti vacanatthaṃ atidisanto āha ‘‘ eseva nayo ’’ ti . ‘‘ Sammattan ’’ ti paṭhamakkharena pāṭhassa sambādhassa avācakattā vuttaṃ ‘‘ taṃ na gahetabban ’’ ti . Tatthāti pāṭhe . ‘‘ Hatthīnaṃ sammaddan ’’ ti iminā uttarapadassa sammaddanaṃ sammaddan ti bhāvatthaṃ dasseti , purimapadena chaṭṭhīsamāsañca . Purimapāṭhe pana uttarapadassa adhikaraṇatthañca pubbapadena tatiyāsamāsañca dasseti . Bāhiratthasamāsotipi vuccati . Pacchimapāṭhe ‘‘ hatthisammaddan ’’ tiādipadassaV1.104 liṅgavipallāsañcaM0.123 ‘‘ atthī ’’ ti pāṭhasesena yojetabbatañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ hatthisammaddo atthī ’’ ti . Kataṃ vā karissanti vāti methunavītikkamanaṃ kataṃ vā karissanti vā . Imesan ti padaṃ vibhattivipariṇāmaṃ katvā ubhayattha yojetabbaṃ ‘‘ imehi kataṃ ime karissantī ’’ ti .
Ratanan ti maṇiratanādīsu yaṃkiñci .
Ubhatoti dvīhi pakkhehi .
‘‘ Ubhato sujāto ’’ ti ettake vutte yehi kehici dvīhi bhāgehi sujātatā viññāyeyya , sujāta -saddo ca ‘‘ sujāto cārudassano ’’ tiādīsu ārohasampattipariyāyoti jātivaseneva sujātataṃ vibhāvetuṃ ‘‘ mātito ca pitito cā ’’ ti vuttaṃ . Anorasaputtavasenapi loke mātupitusamaññā dissati , idha pana sā orasaputtavaseneva icchitāti dassetuṃ ‘‘ saṃsuddhagahaṇiko ’’ ti vuttaṃ . Gabbhaṃ gaṇhāti dhāretīti gahaṇī , gabbhāsayasaññito mātukucchippadeso . Saṃsuddhā gahaṇī assāti saṃsuddhagahaṇiko , saṃsuddhā tassa mātukucchīti vuttaṃ hoti . ‘‘ Samavepākiniyā gahaṇiyā ’’ tiV3.88 ettha pana yathābhuttassa āhārassa vipācanavasena gaṇhanato achaḍḍanato kammajatejodhātu ‘‘ gahaṇī ’’ ti vuccati .
YāvaM3.97 sattamā pitāmahayugāti ettha pitu pitā pitāmaho , pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ . ‘‘ Yugan ’’ ti āyuppamāṇaṃ vuccati . Abhilāpamattameva cetaṃ , atthato pana pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ . Pitā ca mātā ca pitaro , pitūnaṃ pitaro pitāmahā , tesaṃ yugo pitāmahayugo , tasmā yāva sattamā pitāmahayugā , pitāmahadvandāti evamettha attho daṭṭhabbo . Evañhi pitāmahaggahaṇeneva mātāmahopi gahito hoti . Yuga -saddo cettha ekasesena daṭṭhabbo yugo ca yugo ca yugoti . Evañhi tattha tattha dvandaṃ gahitameva hoti , tasmā tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahayugaggahaṇeneva gahitā . Evaṃ yāva sattamo pitāmahayugo , tāva saṃsuddhagahaṇiko .
Akkhittoti ‘‘ apanetha etaṃ , kiṃ iminā ’’ ti evaṃ akkhitto anavakkhitto . Anupakuṭṭhoti na upakuṭṭho , na akkosaṃ vā nindaṃ vā pattapubbo . Kena kāraṇenāti āha ‘‘ jātivādenā ’’ ti . Ettha ca ‘‘ ubhato … pe … pitāmahayugā ’’ ti etena tassa yonidosābhāvo dassito saṃsuddhagahaṇikabhāvakittanato ,‘‘ akkhitto ’’ ti iminā kiriyāparādhābhāvo . Kiriyāparādhena hi sattā khepaṃ pāpuṇanti . ‘‘ Anupakuṭṭho ’’ ti iminā ayuttasaṃsaggābhāvo . Ayuttasaṃsaggañhi paṭicca sattā akkosaṃ labhanti . Sesamettha uttānameva . Khattiyatā , abhisittatā , ubhinnampi sayanigharato anikkhantatā , appaṭisaṃviditatā , indakhīlātikkamoti imāni panettha pañca aṅgāni . Antepurasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Rajitabbānīti rajanīyāni , rajituṃ arahānīti attho . Iminā sambandhakāle purimapāṭhe rañño antepureti vibhattivipallāso kātabboti . Pacchimapāṭhe pana mukhyatova yujjati . Tena vuttaṃ ‘‘ tasmiṃ antepure ’’ ti . 2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā
498. Avasittassāti khattiyābhisekena abhisittassa . Itoti sayanigharato . Iminā pañcamībāhirasamāsaṃ dasseti . 497-499. Rājavaggassa paṭhamasikkhāpade aṭṭhakathāyaṃ sabbaṃ uttānatthameva . Pāḷiyaṃ pana ayamanuttānapadattho . Kataṃ vā karissanti vāti methunavītikkamanaṃ kataṃ vā karissanti vā . Imesan ti padaṃ vibhattivipariṇāmaṃ katvā ubhayattha yojetabbaṃ ‘‘ imehi kataṃ ime karissantī ’’ ti . Ratanan ti maṇiratanādīsu yaṃkiñci . Ubhatoti dvīhi pakkhehi . ‘‘ Ubhato sujāto ’’ ti ettake vutte yehi kehici dvīhi bhāgehi sujātatā viññāyeyya , sujāta -saddo ca ‘‘ sujāto cārudassano ’’ tiādīsu ārohasampattipariyāyoti jātivaseneva sujātataṃ vibhāvetuṃ ‘‘ mātito ca pitito cā ’’ ti vuttaṃ . Anorasaputtavasenapi loke mātupitusamaññā dissati , idha pana sā orasaputtavaseneva icchitāti dassetuṃ ‘‘ saṃsuddhagahaṇiko ’’ ti vuttaṃ . Gabbhaṃ gaṇhāti dhāretīti gahaṇī , gabbhāsayasaññito mātukucchippadeso . Saṃsuddhā gahaṇī assāti saṃsuddhagahaṇiko , saṃsuddhā tassa mātukucchīti vuttaṃ hoti . ‘‘ Samavepākiniyā gahaṇiyā ’’ tiV3.88 ettha pana yathābhuttassa āhārassa vipācanavasena gaṇhanato achaḍḍanato kammajatejodhātu ‘‘ gahaṇī ’’ ti vuccati . YāvaM3.97 sattamā pitāmahayugāti ettha pitu pitā pitāmaho , pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ . ‘‘ Yugan ’’ ti āyuppamāṇaṃ vuccati . Abhilāpamattameva cetaṃ , atthato pana pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ . Pitā ca mātā ca pitaro , pitūnaṃ pitaro pitāmahā , tesaṃ yugo pitāmahayugo , tasmā yāva sattamā pitāmahayugā , pitāmahadvandāti evamettha attho daṭṭhabbo . Evañhi pitāmahaggahaṇeneva mātāmahopi gahito hoti . Yuga -saddo cettha ekasesena daṭṭhabbo yugo ca yugo ca yugoti . Evañhi tattha tattha dvandaṃ gahitameva hoti , tasmā tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahayugaggahaṇeneva gahitā . Evaṃ yāva sattamo pitāmahayugo , tāva saṃsuddhagahaṇiko . Akkhittoti ‘‘ apanetha etaṃ , kiṃ iminā ’’ ti evaṃ akkhitto anavakkhitto . Anupakuṭṭhoti na upakuṭṭho , na akkosaṃ vā nindaṃ vā pattapubbo . Kena kāraṇenāti āha ‘‘ jātivādenā ’’ ti . Ettha ca ‘‘ ubhato … pe … pitāmahayugā ’’ ti etena tassa yonidosābhāvo dassito saṃsuddhagahaṇikabhāvakittanato ,‘‘ akkhitto ’’ ti iminā kiriyāparādhābhāvo . Kiriyāparādhena hi sattā khepaṃ pāpuṇanti . ‘‘ Anupakuṭṭho ’’ ti iminā ayuttasaṃsaggābhāvo . Ayuttasaṃsaggañhi paṭicca sattā akkosaṃ labhanti . Sesamettha uttānameva . Khattiyatā , abhisittatā , ubhinnampi sayanigharato anikkhantatā , appaṭisaṃviditatā , indakhīlātikkamoti imāni panettha pañca aṅgāni . Antepurasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā . 2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā 498. Ratanaṃ nāma aggamahesī , tathāpi idha aññāpi devigottā na rakkhati , anāpattivāre ‘‘ na mahesī hotī ’’ ti vacanābhāvato . Sace khattiyova hoti , nābhisitto . Abhisittoyeva hoti , na khattiyo rakkhatīti ācariyo . Anāpattivāre mātikāṭṭhakathāyaṃ aṅgabhāvena ca vuttattā abhisittabhāvovapamāṇaṃ . Sesaṃ ukkaṭṭhaparicchedoti eke .
Rañño ratijananaṭṭhena ratanaṃ vuccati mahesī . Mahesīti ca sābhisekā devī . Nipubba gamudhātussa nipubbakamudhātuyā pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ niggatanti nikkhantan ’’ ti .
Paṭhamaṃ .