2. Omasavāda sikkhāpadaṃ
2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā
2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā
2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā
12. Dutiye masadhātu vijjhanatthe pavattati ‘‘ omaṭṭhaṃ ummaṭṭhan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.21) viyāti dassento āha ‘‘ omasantīti ovijjhantī ’’ ti .
12. Dutiye kaṇṇakaṭukatāya amanāpaṃ vadantā kaṇṇesu vijjhantā viya hontīti āha ‘‘ omasantīti ovijjhantī ’’ ti .
Padhaṃsentīti abhibhavanti .
13.‘‘ Idaṃ vatthun ’’ ti padaṃ ‘‘ āharī ’’ ti pade kammaṃ .
13. Bodhisatto tena samayena hotīti tena samayena bodhisatto nandivisālo nāma ahosīti attho .
Atītatthe vattamānavacanaṃ , kiriyākālavacanicchāya vā vattamānappayogo saddantarasannidhānena bhūtatāvagamo siyāti .
Nanditabboti nando vaṇṇabalādi , so etassatthīti nandī .
Visālāni mahantāni visāṇāni etassatthīti visālo , nandī ca so visālo ceti nandivisāloti vacanatthaṃ dasseti ‘‘ nandivisālo nāmā ’’ tiādinā .
Soti nandivisālo ,‘‘ āhā ’’ ti pade kattā .
Tatthevāti yuñjitaṭṭhāneyeva .
Ahetukapaṭisandhikālepīti pi-saddo anuggahatthavācako , pageva dvihetuka tihetuka paṭisandhikāleti attho .
Paccesīti ‘‘ amanāpaṃ idan ’’ ti aññāsi .
Heṭṭhārukkhe datvāti upatthambhake datvā .
Pubbe patiṭṭhitārappadesaṃ puna are patteti pubbe ujukaṃ heṭṭhāmukhaṃ patiṭṭhitaarassa bhūmippadesaṃ puna tasmiṃyeva are parivattetvā heṭṭhāmukhabhāvena sampatte , paṭhamaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhitanemippadese parivattetvā puna bhūmiyaṃ patiṭṭhiteti vuttaṃ hoti .
13.‘‘ Puna are patteti puna taṃ ṭhānaṃ parivaṭṭetvā āgate aññasmiṃ are ’’ ti likhitaṃ .
Patiṭṭhitārappadesan ti bhūmiṃ .
Puna areti puna tasmiṃyeva are bhūmiṃ patteti atthoti keci , taṃ na sundaraṃ viya .
Jāpitoti parājito ,‘‘ parājito ’’ ti vā pāṭho .
Pāpesīti abhibhavasi .
Manāpaṃ bhāsamānassa brāhmaṇassa garuṃ bhāraṃ .
Udabbahīti ākaḍḍhīti attho , anādaratthe vā sāmivacanaṃ .
Dhanañca naṃ alābhesīti yathā so dhanaṃ alabhi , tathā akāsīti adhippāyo .
13. Dutiye pubbe patiṭṭhitārappadesaṃ puna are patteti paṭhamaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhitanemippadese parivattetvā puna bhūmiyaṃ patiṭṭhiteti attho .
Sithilakaraṇan ti sithilakiriyā .
‘‘ Tena cā ’’ ti cakārassa avuttasampiṇḍanatthattā ‘‘ attano kammena cā ’’ ti atthaṃ sampiṇḍetīti āha ‘‘ attano kammena cā ’’ ti .
Attanoti nandivisālassa .
15. Etthāti etissaṃ padabhājaniyaṃ ,‘‘ āhā ’’ ti pade ādhāro .
‘‘ Yasmā ’’ ti padaṃ vibhajitukāmo ’’ ti pade hetu .
Aṭṭhuppattiyaṃyeva ‘‘ hīnenāpī ’’ ti vatvā padabhājaniyaṃ avuttattā idaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
15. Pubbeti aṭṭhuppattiyaṃ .
15. Pubbeti nidāne .
Avakaṇṇakan ti chinnakaṇṇakanāmaṃ .
Javakaṇṇakan ti vaṅkakaṇṇakanāmaṃ .
Dhaniṭṭhakaṃ dhanavaḍḍhakanāmaṃ , sirivaḍḍhakanāmaṃ kulavaḍḍha kasseva nāmaṃ .
15. Pubbeti aṭṭhuppattiyaṃ .
Veṇukārajātīti vilīvakārajāti .
Tacchakakamman ti vaḍḍhakīkammaṃ .
Nesādajātīti ettha kevaṭṭajātipi saṅgahitā .
Pu vuccati karīsaṃ , taṃ kusati apanetīti pukkuso .
Pupphaṃ vuccati karīsaṃ , kusumaṃ vā , taṃ chaḍḍetīti pupphachaḍḍako .
Pupphachaḍḍakā nāma gabbhamalādihārakā .
Tacchakakamman ti khaṇanakammakārā koṭṭhakā , pāsāṇakammakārāti keci .
Kuṭati
M0.5 chindatīti koṭṭho , soyeva koṭṭhako .
Koṭṭakakamman ti vā pāsāṇakoṭṭakakammaṃV3.4 .
Tacchakakamman ti pāsāṇakoṭṭanādivaḍḍhakīkammaṃV2.3 .Hatthamuddāgaṇanāti aṅgulisaṅkoceneva gaṇanā .
‘‘ Muddāti pabbagaṇanā .
Gaṇanāti mahāgaṇanā ’’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ .
Hatthamuddāgaṇanāti aṅgulisaṅkocaneneva gaṇanā .
Pādasikamilakkhakādayo viya navantavasena gaṇanā acchiddakagaṇanā .
Ādi -saddena saṅkalanapaṭuppādanavoklanabhāgahārādivasena pavattā piṇḍagaṇanā gahitā .
Yassa sā paguṇā hoti , so rukkhampi disvā ‘‘ ettakāni ettha paṇṇānī ’’ ti jānāti .
Acchiddakagaṇanā nāma ekaṭṭhānadasaṭṭhānādīsu sāriyo ṭhapetvā anukkamena gaṇanā .
Ādi -saddena saṅkalanapaṭauppādanavoklanabhāgahārādivasena pavattā piṇḍagaṇanā gahitā .
Yassa sā paguṇā , so rukkhampi disvā ‘‘ ettakāni ettha paṇṇānī ’’ ti
M2.3 jānāti .‘‘ Madhumehaṃ omehan ’’ ti likhitaṃ .
Thūlakāyassa maṃsūpacayoti eke .
Yakārabhakāre ekato yojetvā ‘‘ yabhā ’’ ti yo akkoso atthi , eso hīno nāma akkosoti yojanā .
Yabha methuneti vacanato ya -kāra bha -kāre ekato yojite asaddhammavacanaṃ hoti .
Yabha methune .
Vītarāgatādīhi akkosantopi kileseheva kira akkosati nāma , tathā ‘‘ sotāpanno ’’ ti akkosanto āpattiyā akkosati nāmāti eke .
Liṅgāyattattā accodātādipi liṅgameva jātaṃ .
Yabha -methuneti vacanato āha ‘‘ ya-kāra-bha-kāre ’’ tiādi .
16. Sabbapadesūti nāmādīsu sabbapadesu .
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade .
16-26.
16. Sabbattha
V0.258 vadetīti uddeso .
Bhaṇatīti vitthāro .
Vadetīti vā iminā paraviññāpanaṃ dīpeti .
16. Na purimenāti musāvādasikkhāpadena .Alikan ti asaccaṃ , micchāvācanti sambandho .
Āpattiyā
M3.4 kāretabboti pācittiyena kāretabbo upasaggādimattavisiṭṭhānaṃ aticaṇḍālādipadānaṃ pāḷiyaṃ āgatesuyeva saṅgahitattā .Corosītiādīnaṃ pana kenaci pariyāyena pāḷiyaṃ anāgatattā dukkaṭaṃ vuttaṃ .
Hasādhippāyatāti purimapadassa atthavivaraṇaṃ .
Pāḷiyaṃ avuttepi ‘‘ jātiādīhi akkosavatthūhi parammukhā akkosantassa vatthūnaṃ anaññabhāvato yathā dukkaṭaṃ , tathā davakamyatāya parammukhā vadantassapi dubbhāsitamevā ’’ ti ācariyā vadanti .
Sabbasattāti ettha vacanatthavijānanapakatikā tiracchānagatāpi gahetabbā .
Yopi vadatīti yojanā .
Sopi āpattiyāti upasaggādivisiṭṭhehipi vadanto pācittiyāpattiyāva kāretabbo .
26. Pariharitvāti
V1.5 parimukhaṃ kathanaṃ apanetvā .
16-26.
ĀpattiyāM3.4 kāretabboti pācittiyena kāretabbo upasaggādimattavisiṭṭhānaṃ aticaṇḍālādipadānaṃ pāḷiyaṃ āgatesuyeva saṅgahitattā .
26. AññāpadesavāresuM0.289 pana ‘‘ evaṃ vadetī ’’ ti vuttaṃ .
Kasmā ?
Pubbe dassitauddesakkamanidassanatthaṃ .
Pubbepi ‘‘ hīnena hīnaṃ , hīnena ukkaṭṭhaṃ , ukkaṭṭhena hīnaṃ , ukkaṭṭhena ukkaṭṭhan ’’ ti jātyādīsu ekekasmiṃ catudhā catudhā dassitauddesakkamassa nidassanaṃ ‘‘ evan ’’ ti iminā karoti .
‘‘ Hīnena hīnaṃ vadetī ’’ ti vuttaṭṭhāneyeva hi ‘‘ evaṃ vadetī ’’ ti vutte so ākāro nidassito hotīti adhippāyo .
Aññathā aññāpadesena so ākāro na sambhavatīti āpajjati .
Na sambhavati evāti ce ?
Na , visesakāraṇābhāvā , tattha anāpattippasaṅgato , aniyamaniddesena aniyamatthasambhavato ca .
‘‘ Santi idhekacce caṇḍālā ’’ tiādinā hi aniyamaniddesena caṇḍālaṃ vā acaṇḍālaṃ vā sandhāya bhaṇantassa āpattīti aniyamattho sambhavatīti adhippāyo .
Yadi evaṃ ettakameva vattabbaṃ tāvatā pubbe dassitauddesakkamanidassanasiddhitoti ?
Na ,‘‘ vadetī ’’ ti iminā ayojite ‘‘ evan ’’ ti pade imaṃ nāma ākāraṃ dassetīti anavabodhato .
Aññāpadesanayepi paraviññāpaneyeva dukkaṭapācittiyaṃ viyāti niyamanapayojanaṃ vā ‘‘ vadetī ’’ ti padanti veditabbaṃ .
Atha vā attano samīpe ṭhatvā aññaṃ bhikkhuṃ āṇāpento hīnena hīnaṃ vadeti bhaṇati , āpatti pācittiyassa .
Sace sayaṃ hīno hīnena hīnaṃ caṇḍālaṃ … pe … pukkusaṃ ‘‘ pukkuso ’’ ti bhaṇati āpatti vācāya vācāya pācittiyassa , esa nayo aññāpadesavāresupīti yojanā veditabbā .
Ayamattho duṭṭhadosesu pariyesitabbo .
Aññathā ‘‘ vadeti bhaṇatī ’’ ti etesaṃ aññataraṃ ubhayattha anaññāpadesavāraaññāpadesavāresu , visesena vā aññāpadesavāresu niratthakaṃ āpajjati vināyeva tena vacanasiliṭṭhatāsambhavato .
Attato pāḷiyaṃ avuttattā panettha ‘‘ sāṇattikan ’’ ti vuttanti veditabbaṃ .
Tatrāyaṃ padasandhi vadetīti vada itīti .
Asammukhā vadantassa dukkaṭaṃ ‘‘ sammukhā pana sattahipi āpattikkhandhehi vadantassa dukkaṭan ’’ ti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttattā .
26. Dubbhāsitan ti sāmaññato vuttattā pāḷiyaṃ anāgatehipi parammukhā vadantassapi dubbhāsitamevāti ācariyā vadanti tato lāmakāpattiyā abhāvā , anāpattiyāpettha bhavituṃ ayuttattā .Corosītiādīnaṃ pana kenaci pariyāyena pāḷiyaṃ anāgatattā dukkaṭaṃ vuttaṃ .
Davaṃ parihāsaṃ kāmetīti davakāmo , tassa bhāvo davakamyaṃ , taṃyeva davakamyatā .
Hasādhippāyatāti purimapadassa atthavivaraṇaṃ .
Pāḷiyaṃ avuttepi ‘‘ jātiādīhi akkosavatthūhi parammukhā akkosantassa vatthūnaṃ anaññabhāvato yathā dukkaṭaṃ , tathā davakamyatāya parammukhā vadantassapi dubbhāsitamevā ’’ ti ācariyā vadanti .
Davakamyatā nāma keḷi , taṃ dassetuṃ ‘‘ hasādhippāyatā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Asammukhāpi davakamyatāya vadantassa dubbhāsitamevā ’’ ti ācariyā vadanti .
Pāpagarahitāya kujjhitvāpi vadantassa dukkaṭaṃ , asammukhā anāpattīti .
Anupasampannanti ettha akārassa sadisatthamaggahetvā aññatthova gahetabboti āha ‘‘ ṭhapetvā bhikkhun ’’ tiādi .
Yadi hi sadisattho bhaveyya , sāmaṇerova anupasampanno nāma siyā saṇṭhānena ca purisabhāvena ca sadisattā , tasmā aññatthova gahetabboti daṭṭhabbaṃ .
Sabbasattāti ettha sabba saddo anavasesattho manusse upādāya vacanatthajānanājānanapakatikānaṃ sabbasattānampi gahitattā .
Sabbasattāti ettha vacanatthavijānanapakatikā tiracchānagatāpi gahetabbā .
Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā
Sabbasattāti ettha vacanatthavidūhi tiracchānādayopi gahitā .
35. Atthapurekkhāro nāmāti veditabboti sambandho .
35. Anusāsanipurekkhāratāya ṭhatvā vadantassa cittassa lahuparivattibhāvato antarā kope uppannepi anāpatti .
Yaṃ akkosati , tassa upasampannatā , anaññāpadesena jātiādīhi akkosanaṃ ,‘‘ maṃ akkosatī ’’ ti jānanā , atthapurekkhāratādīnaṃ abhāvatāti imānettha cattāri aṅgāni .
35. Anusāsanīpurekkhāratāya vā pāpagarahitāya vā vadantānaṃ cittassa lahuparivattibhāvato antarantarā kope uppannepi anāpatti .
Sikkhāpadamapekkhiya napuṃsakaliṅgavasena ‘‘ kiriyan ’’ tiādi vuttaṃ .
Āpattimapekkhiya itthiliṅgavasena ‘‘ kiriyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Vajjakammasaddā sikkhāpadamapekkhantāpi āpatti , mapekkhantāpi niyatanapuṃsakaliṅgattā napuṃsakāyeva , tasmā te dve āpattiṭṭhāne na vuttāti daṭṭhabbanti .
Kāyavikāramattenapi omasanasambhavato ‘‘ tisamuṭṭhānaṃ , kāyakamman ’’ ti ca vuttaṃ .
Parivāre pana ‘‘ catutthena āpattisamuṭṭhānena … pe … dubbhāsitaṃ āpajjeyyāti .
Na hīti vattabban ’’ tiādinā ( pari .276) itarāni samuṭṭhānāni paṭikkhipitvā pañcamasseva vuttattā āha ‘‘ dubbhāsitāpatti panettha vācācittato samuṭṭhātī ’’ ti .
Davakamyatāya hi kāyavācācittehi omasantassapi vācācittameva āpattiyā aṅgaṃ hoti , na pana kāyo vijjamānopi dhammadesanāpatti viya kevalaṃ kāyavikāreneva .
Omasantassa pana kiñcāpi idha dubbhāsitāpattiyā anāpatti , atha kho kāyakīḷāpaṭikkhepasikkhāpadena dukkaṭamevāti daṭṭhabbaṃ .
Dutiyaṃ .
Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Upasampannaṃ jātiādīhi anaññāpadesena akkosanaṃ , tassa jānanaṃ , atthapurekkhāratādīnaṃ abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni .
Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .