5. Ūnavīsativassasikkhāpadaṃ
5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
402. Pañcame aṅguliyoti karasākhāyo .
Tā hi aṅganti hatthato pañcadhā bhijjitvā uggacchantīti aṅguliyoti vuccanti .
Likhantassa upālissāti sambandho .
402. Pañcame rūpasuttan ti heraññikānaṃ suttaṃ .
402. Pañcame rūpasippan ti heraññikasippaṃ .
Gabbhe sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ paripuṇṇamassāti gabbhavīso .
Tenāti bahucintetabbakāraṇena .
Assāti upālissa .
Uroti hadayaṃ .
Tañhi usati cittatāpo dahati etthāti uroti vuccati .
Rūpasuttan ti heraññikānaṃ rūpasuttaṃ , yathā hatthācariyānaṃ hatthisuttanti .
Akkhīnīti cakkhūni .
Tāni hi akkhanti visayesu byāpībhavanti , rūpaṃ vā passati imehīti akkhīnīti vuccanti .
Makasena sūcimukhānaṃ gahitattā ḍaṃsena piṅgalamakkhikāyova gahetabbāti āha ‘‘ ḍaṃsāti piṅgalamakkhikāyo ’’ ti .
Piṅgalamakkhikāyo hi ḍaṃsanaṭṭhena khādanaṭṭhena ḍaṃsāti vuccanti .
Dukkaro khamo etāsanti dukkhāti dassento āha ‘‘ dukkhamānan ’’ ti .
Vedanānanti sambandho .
Dukkhamānan ti dukkhena khamitabbānaṃ .
Asātassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ amadhurānan ’’ ti .
Iminā amadhurattā na sāditabbāti asātāti atthaṃ dasseti .
Pāṇasaddajīvitasaddānaṃ pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ jīvitaharānan ’’ ti .
Pāṇaṃ haranti apanentīti pāṇaharā , tāsaṃ vedanānanti sambandho .
404. Vijāyanakālato
M0.109 paṭṭhāya paripuṇṇavīsativasso na gahetabbo , gabbhagahaṇakālatoV1.92 pana paṭṭhāyāti dassento āha ‘‘ paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyā ’’ ti .
404. GabbheM3.85 sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ assāti gabbhavīso .
404. PunappunaṃV0.300 uppajjanato bahudhā .
404. NikkhamanīyapuṇṇamāsītiM2.47 sāvaṇamāsassa puṇṇamiyā āsāḷhīpuṇṇamiyā anantarapuṇṇamī .
Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpanāyikāya .
Dvādasa māse mātu kucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jātaṃ upasampādentīti attho .Gabbhe sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ paripuṇṇamassāti gabbhavīso puggalo .
Hāyanavaḍḍhanan ti gabbhamāsesu adhikesu uttarihāyanaṃ , ūnesu vaḍḍhananti veditabbaṃ .
Hāyanavaḍḍhanan ti mātukucchismiṃ ce dvādasannaṃ māsānaṃ ūnatāya hāyanaṃ kataṃ .
Pasūtassa vaḍḍhanaṃ kātabbaṃ .
Mātukucchismiṃ ce vaḍḍhanaṃ kataṃ .
Pasūtassa hāyanaṃ kātabbaṃ .
‘‘ Tiṃsa rattindivo māso , dvādasamāsiko saṃvaccharo ’’ ti ( a . ni .3.71;8.43; vibha .1023) vacanato ‘‘ cattāro māsā parihāyantī ’’ ti vuttaṃ .
Hīti saccaṃ .
Yathāhāti yenākārena saṅkhyaṃ gacchati , tenākārena bhagavā āhāti yojanā .
Atha vā yathā kiṃ vacanaṃ bhagavā āhāti yojanā .
Gabbhavīso hutvā upasampannoti sambandho .
Amhīti asmi .
Nusaddo parivitakkatthe nipāto .
Yan ti yādisaṃ paṭhamaṃ cittanti sambandho .
Iminā paṭisandhicittaṃ dasseti .
‘‘ Paṭhamaṃ viññāṇan ’’ ti tasseva vevacanaṃ .
Tan ti paṭhamaṃ cittaṃ paṭhamaṃ viññāṇaṃ .
Assāti sattassa .
Sāva jātīti sā eva paṭisandhi , gabbho nāma hotīti sambandho .
Tatthāti pāḷiyaṃ , vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā .
Yoti puggalo .
Mahāpavāraṇāyāti assayujapuṇṇamiyaṃ .
Sā hi pūjitapavāraṇattā mahāpavāraṇāti vuccati .
Tatoti pavāraṇāya jātakālato .
Tan ti mahāpavāraṇaṃ .
Pāṭipade cāti ettha casaddo aniyamavikappattho , pavāraṇadivasapāṭipadadivasesu aññatarasmiṃ divase upasampādetabboti attho .
Ekūnavīsativassan ti dvādasamāse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jātakālato paṭṭhāya ekūnavīsativassaṃ .
Vassaṃ ukkaḍḍhantīti vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhanti ,‘‘ ekamāsaṃ adhikamāso ’’ ti chaḍḍetvā vassaṃ upagacchantīti attho .
Tasmā tatiyo tatiyo saṃvaccharo terasamāsiko hoti .
Hāyanavaḍḍhanan ti kucchimhi vasitamāsesu adhikesu hāyanañca ūnesu vaḍḍhunañca veditabbaṃ .
Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpagamanadivase .
‘‘ Tiṃsarattidivo māso ’’ ti
V3.77 ( a . ni .3.71;8.43; vibha .1023) vacanato ‘‘ cattāro māsā parihāyantī ’’ ti vuttaṃ .
Vassaṃ ukkaḍḍhantīti vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhanti , tatiye saṃvacchare ekamāsaṃ adhikamāsavasena pariccajantā vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhantīti attho , tasmā tatiyo saṃvaccharo terasamāsiko hoti , saṃvaccharassa pana dvādasamāsikattā aṭṭhārasasu vassesu adhikamāse visuṃ gahetvā ‘‘ cha māsā vaḍḍhantī ’’ ti vuttaṃ .
Tatoti chamāsato .
Nikkaṅkhā hutvāti adhikamāsehi saddhiṃ paripuṇṇavīsativassattā nibbematikā hutvā .
Yaṃ pana vuttaṃ tīsu gaṇṭhipadesu ‘‘ aṭṭhārasannaṃyeva vassānaṃ adhikamāse gahetvā gaṇitattā sesavassadvayassapi adhikāni divasāni honteva , tāni adhikadivasāni sandhāya ‘ nikkaṅkhā hutvā ’ ti vuttan ’’ ti , taṃ na gahetabbaṃ .
Na hi dvīsu vassesu adhikadivasāni nāma visuṃ upalabbhanti tatiye vasse vassukkaḍḍhanavasena adhikamāse pariccatteyeva atirekamāsasambhavato .
Tasmā dvīsu vassesu atirekadivasāni nāma visuṃ na sambhavanti .
Nanu ca ‘‘ te dve māse gahetvā vīsativassāni paripuṇṇāni hontī ’’ ti kasmā vuttaṃ , ekūnavīsativassamhi puna aparasmiṃ vasse pakkhitte vīsativassāni paripuṇṇāni hontīti āha ‘‘ ettha pana … pe … vuttan ’’ ti .
Anekatthattā nipātānaṃ pana -saddo hi-saddatthe , ettha hīti vuttaṃ hoti .
Idañhi vuttassevatthassa samatthanavasena vuttaṃ .
Iminā ca imaṃ dīpeti ‘‘ yaṃ vuttaṃ ‘ ekūnavīsativassaṃ sāmaṇeraṃ nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipadadivase upasampādentī ’ ti , tattha gabbhamāsepi aggahetvā dvīhi māsehi aparipuṇṇavīsativassaṃ sandhāya ‘ ekūnavīsativassan ’ ti vuttaṃ , tasmā adhikamāsesu dvīsu gahitesu vīsativassāni paripuṇṇāni nāma hontī ’’ ti .Porāṇakattherā pana upasampādentīti sambandho .
Ekūnavīsativassan ti anantare vuttaṃ ekūnavīsativassaṃ .
Nikkhamanīyoti sāvaṇamāso .
So hi antovīthito bāhiravīthiṃ nikkhamati sūriyo asminti ‘‘ nikkhamanīyo ’’ ti vuccati .
Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpagamanadivase .
Taṃ upasampādanaṃ .
Kasmāti pucchā .
Nikkhamanīyapuṇṇamāsī nāma sāvaṇamāsassa puṇṇamāsī .
‘‘ Pāṭipadadivaseti dutiye upagacchati divase ’’ ti likhitaṃ .
So hi pasūtadivasato paṭṭhāya paripuṇṇavīsativasso hoti .
Avasesānaṃ dvinnaṃ vassānaṃ adhikadivasāni honteva , tasmā nikkaṅkhā hutvā upasampādenti .
Te dve māse gahetvāti nikkhamanīyapuṇṇamāsato yāva jātadivasabhūtā mahāpavāraṇā .
Tāva ye dve māsā anāgatā , tesaṃ atthāya adhikamāsato laddhe dve māse gahetvā .
Tenāha ‘‘ yo pavāretvā vīsativasso bhavissatī ’’ tiādi .
Ettha ṭhatvā parihāro vuccate mayāti yojanā .
Vīsatiyā vassesūti upasampannapuggalassa vīsatiyā vassesu .
Tiṃsarattidivassa ekamāsattā ‘‘ cattāro
M0.110 māsā parihāyantī ’’ ti vuttaṃ .Ukkaḍḍhantīti ekassa adhikamāsassa nāsanatthāya vassaṃ upari kaḍḍhanti .
Tatoti chamāsato apanetvāti sambandho .
‘‘ Nikkaṅkhā hutvā ’’ ti idaṃ aṭṭhārasannaṃ vassānaṃ ekaadhikamāse gahetvā tato vīsatiyā vassesupi cātuddasīatthāya catunnaṃ māsānaṃ parihāpanena sabbadā paripuṇṇavīsativassataṃ sandhāya vuttaṃ .
Etthāti ‘‘ ekūnavīsativassan ’’ tiādivacane .
Pana -saddo hisaddattho , saccanti attho .
Yoti puggalo .
Taṃ sandhāyāti gabbhavassañca pavāretvā laddhavassañca agaṇetvā jātadivasato paṭṭhāya gaṇetvā
M0.333 ekūnavīsativassaṃ .
Ekūnavīsativassoti ‘‘ gabbhavassaṃ eva pahāyā ’’ ti likhitaṃ , taṃ dullikhitaṃ .
Pavāretvā vīsativasso bhavissatīti mahāpavāraṇādivase atikkante gabbhavassena saha vīsativasso bhavissatīti attho .Tasmāti yasmā gabbhamāsāpi gaṇanūpagā honti , tasmā .
Tasmāti yasmā gabbhamāsāpi gaṇanūpagā honti , tasmā .
Ekavīsativassoti jātiyā vīsativassaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tasmāti yasmā gabbhamāsānampi gaṇanūpagattā gahetvā upasampādenti , tasmā cha māse vasitvāti sambandho .
Aṭṭha māse vasitvā jātopi na jīvatīti suttantaaṭṭhakathāsu ( dī . ni . aṭṭha .2.24-25; ma . ni . aṭṭha .3.205) vuttaṃ .
406. Dasavassaccayenāti upasampadato dasavassātikkamena .
406. Aññaṃ
M3.86 upasampādetīti upajjhāyo kammavācācariyo vā hutvā upasampādeti .
Sesamettha uttānameva .
Ūnavīsativassatā , ūnakasaññitā , upasampādananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
406. Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo vā ācariyo vā hutvā upasampādeti .
406. Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo , ācariyo vā hutvā upasampādeti .
Sopīti upasampādentopi anupasampanno .
Ūnavīsativassatā , taṃ ñatvā upajjhāyena hutvā upasampādananti dve aṅgāni .Upasampādetīti upajjhāyo vā
V1.93 kammavācācariyo vā hutvā upasampādeti .
Tan ti upajjhācariyabhūtaṃ anupasampannapuggalaṃ .
Kammavācācariyo hutvā upasampādento taṃ muñcitvā sace aññopi kammavācācariyo atthi , sūpasampanno .
Sova sace kammavācaṃ sāveti , nupasampanno .
‘‘ Opapātikassa soḷasavassuddesikabhāvato puna cattāro vasse atikkamitvā upasampadā kātabbā ’’ ti ācariyā vadantīti keci .Ñatvā pana puna anupasampādente saggantarāyopi maggantarāyopi hotiyevāti daṭṭhabbanti .
Pañcamaṃ .
Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .