8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
417. Aṭṭhame gandheti gijjhe .
Te hi gidhanti kuṇapaṃ abhikaṅkhantīti ‘‘ gandhā ’’ ti vuccanti
V1.94 .
Gaddhe tipi pāṭho , sopi yujjati yathā ‘‘ yuganandho , yuganaddho ’’ ti ca ‘‘ paṭibandho paṭibaddho ’’ ti ca .
Bādhayiṃsūti haniṃsu .
Assāti ariṭṭhassa .
Taddhitena vuttassa atthassa dassetumāha ‘‘ te ’’ tiādi .
417. Aṭṭhame bādhayiṃsūti haniṃsu .
417. AṭṭhameM2.48 antarāyan ti antarā vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo , diṭṭhadhammikādianattho .
Ānantariyadhammāti anantare bhave phalanibbattane niyuttā cetanādidhammāti attho .Teti antarāyikā .
Tatthāti pañcavidhesu antarāyikesu .
‘‘ Tathā ’’ tipadena ‘‘ kammantarāyikaṃ nāmā ’’ ti padaṃ atidisati .
Taṃ panāti bhikkhunidūsakakammaṃ pana .
Mokkhassevāti magganibbānasseva .
Maggo hi kilesehi muccatīti atthena mokkho nāma .
Jhānampettha saṅgahitaṃ nīvaraṇehi vimuccanattā .
Nibbānaṃ vimuccīti atthena mokkho nāma .
Phalampettha saṅgahitaṃ vimuccitattā .
Niyatamicchādiṭṭhidhammāti niyatabhāvaṃ pattā , niyatavasena vā pavattā micchādiṭṭhisaṅkhātā dhammā .
Te pana natthikaahetuka akiriyavasena tividhā .
Paṇḍakādigahaṇassa nidassanamattattā ‘ paṭisandhidhammā ’’ tipadena ahetukadvihetukapaṭisandhidhammā gahetabbā sabbesampi vipākantarāyikabhāvato .
Tepi mokkhasseva antarāyaṃ karonti , na saggassa .
Te panāti ariyūpavādā pana .
Tāvadeva upavādantarāyikā
M0.112 nāmāti yojanā .
Tāpīti sañcicca āpannā āpattiyopi .
Pārājikāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānātī ’’ ti .
Saṅghādisesāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ na vuṭṭhāti vā ’’ ti .
Lahukāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ na deseti vā ’’ ti .
Taṃtaṃsampattiyā vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo , diṭṭhadhammikādianattho .
Anatikkamanaṭṭhena tasmiṃ antarāye niyuttā , antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti , antarāyassa vā karaṇasīlāti antarāyikā .
Tenāha ‘‘ antarāyaṃ karontīti antarāyikā ’’ ti .
Ānantariyadhammāti ānantarikasabhāvā cetanādhammā .
Tatrāyaṃ vacanattho – cutianantaraphalaṃ anantaraṃ nāma , tasmiṃ anantare niyuttā , taṃnibbattanena anantarakaraṇasīlā , anantarappayojanāti vā ānantarikā , te eva ānantariyāti vuttā .
Kammāni eva antarāyikāti kammantarāyikā .
Mokkhasseva antarāyaṃ karoti , na saggassāti micchācāralakkhaṇābhāvato vuttaṃ .
Na hi bhikkhuniyā dhammarakkhitabhāvo atthi .
Pākatikabhikkhunīvasena cetaṃ vuttaṃ .
Ariyāya pana pavattaṃ apāyasaṃvattanikameva , nandamāṇavako cettha nidassanaṃ .
Ubhinnaṃ samānacchandatāvasena vā na saggantarāyikatāM3.87 , mokkhantarāyikatā pana mokkhatthāya paṭipattiyā vidūsanato .
Abhibhavitvā pana pavattiyaṃ saggantarāyikatāpi na sakkā nivāretunti .
Ahetukadiṭṭhiakiriyadiṭṭhinatthikadiṭṭhiyova niyatabhāvaṃ pattā niyatamicchādiṭṭhidhammā .
Paṭisandhidhammāti paṭisandhicittuppādamāha .
Paṇḍakādiggahaṇañcettha nidassanamattaṃ sabbāyapi ahetukapaṭisandhiyā vipākantarāyikabhāvato .
Yāhi ariye upavadati , tā cetanā ariyūpavādā jātā .
Tato paran ti khamāpanato upari .
Yaṃ panettha vattabbaṃ , taṃ dibbacakkhukathāyaṃ vuttameva .
Sañcicca āpannā āpattiyoti sañcicca vītikkantā satta āpattikkhandhā .
Sañcicca vītikkantañhi antamaso dukkaṭadubbhāsitampi saggamaggaphalānaṃ antarāyaṃV3.79 karoti .
Yāva bhikkhubhāvaṃ paṭijānāti pārājikaṃ āpanno , na vuṭṭhāti sesagarukāpattiṃ āpanno , na deseti lahukāpattiṃ āpanno .
‘‘ Na saggassā ’’ ti idaṃ bhikkhunidūsanakammassa ānantariyattābhāvato vuttaṃ .
Ariyasāvikāsu , pana kalyāṇaputhujjanabhūtāya ca balakkārena dūsentassa ānantariyasaasameva .
Mokkhantarāyikatā pana lolāyapi pakatattabhikkhuniyā dūsakassa tasmiṃ attabhāve magguppattiyā abhāvato vuttā .Tatrāti pañcavidhesu antarāyikesu .
Ayaṃ bhikkhūti ariṭṭho gandhabādhipubbo bhikkhu .
Sesantarāyiketi āṇāvītikkamantarāyikato sese catubbidhe antarāyike .
Ayaṃ bhikkhūti ariṭṭho bhikkhu .
Tasmiṃ attabhāve anivattanakā ahetukaakiriyanatthikadiṭṭhiyova niyatamicchādiṭṭhidhammā .
Ime āgārikāti agāre vasanasīlā ime manussā .
Bhikkhūpi passanti phusanti paribhuñjantīti sambandho .
Kasmā na vaṭṭanti , vaṭṭantiyevāti adhippāyo .
Rasena rasaṃ saṃsanditvāti anavajjena paccayaparibhuñjanarasena sāvajjakāmaguṇaparibhogarasaṃ samānetvā .
Yoniso paccavekkhaṇena natthi ettha chandarāgoti nicchandarāgo , paccayaparibhogo .
Upanento viyāti bandhanaṃ upanento viya .
‘‘ Ghaṭento viyā ’’ tipi pāṭho .
Upasaṃharanto viyāti sadisataṃ upasaṃharanto viya ekantasāvajje anavajjabhāvapakkhepanato .
Pāpakan ti lāmakaṭṭhena duggatisampāpanaṭṭhena ca pāpakaṃ .
Mahāsamuddaṃ bandhantena viyāti setukaraṇavasena mahāsāgaraṃ bandhantena viya .
Sabbaññutaññāṇena saddhiṃ paṭivirujjhantoti sabbaññutaññāṇena ‘‘ sāvajjan ’’ ti diṭṭhaṃ ‘‘ anavajjan ’’ ti gahaṇena tena saha paṭivirujjhanto .
Āṇācakketi paṭhamapārājikasikkhāpadasaṅkhāte ,‘‘ abrahmacariyaṃ pahāyā ’’ tiādidesanāsaṅkhāte ca āṇācakke .
Paṇḍakādīnaṃ gahaṇaṃ nidassanamattaṃ .
Rasena rasaṃ saṃsanditvāti upādiṇṇakarasena anupādiṇṇakarasaṃ , anupādiṇṇakarasena vā upādiṇṇakarasaṃ samānetvā .
Yoniso paccavekkhaṇassa abhāvato saṃvijjati chandarāgo etthāti sacchandarāgo , soyeva paribhogo sacchandarāgaparibhogo , taṃ .
Ekaṃ katvāti samānaṃ katvā .
Ghaṭento viya pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvāti yojanā .
Kiṃ saddo garahattho , kasmā bhagavatā paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ , na paññāpetabbanti attho .
Mahāsamuddaṃ bandhanto yathā akattabbaṃ karoti , tathā paṭhamapārājikaṃ paññapento bhagavā apaññattaṃ paññapetīti adhippāyo .
Etthāti paṭhamapārājike .
Āsan ti bhabbāsaṃ .
Āṇācakketi āṇāsaṅkhāte cakke .
Sabbāpi duhetukāhetukapaṭisandhiyo vipākantarāyikā va duhetukānampi maggānuppattito .
417. Gahaṭṭhassāpi bhikkhunīdūsakakammaṃ mokkhantarāyikameva , tasmā tassa pabbajjāpi paṭikkhittā .
Vipākantarāyikā ahetukattā .
Pubbe sañcicca āpannā sammuṭṭhā suddhasaññino antarāyikā eva .
Ayan ti ariṭṭho .
Sesāti jātikā .
Rasenāti bhāvena .
Rasena rasan ti anavajjena paccayaparibhuñjanarasena pañcakāmaguṇapaabhogarasaṃ samānetvā .
Upanento viyāti ghaṭento viya , so eva vā pāṭho .
Pāḷiyaṃ ‘‘ tathāhaṃ bhagavatā … pe … nālaṃ antarāyāyā ’’ ti idaṃ vatthuanurūpato vuttaṃ .
Aṭṭhiyeva aṭṭhikaṃ kucchitatthena , kucchitatthe hi ko .
Aṭṭhikameva khalo nīcaṭṭhena lāmakaṭṭhenāti aṭṭhikaṅkhalo niggahītāgamaṃ katvā .
Tena upamā sadisāti aṭṭhikaṅkhalūpamā .
‘‘ Aṭṭhī ’’ ti
V1.95 ca ‘‘ kaṅkhalan ’’ ti ca padaṃ gahetvā vaṇṇenti ācariyā ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.417; vi . vi . ṭī . pācittiya 2.417; ma . ni . aṭṭha .2.42; ma . ni . ṭī .3.42).
Aṭṭhikaṅkalaṃ nāma uraṭṭhi vā piṭṭhikaṇṭakaṃ vā sīsaṭṭhi vā .
Tañhi nimmaṃsattā ‘‘ kaṅkalan ’’ ti vuccati .
Vigatamaṃsāya hi aṭṭhisaṅkhalikāya ekaṭṭhimhi vā kaṅkala -saddo niruḷho .
Aṭṭhikaṅkalūpamāti ettha aṭṭhi eva nimmaṃsatāya kaṅkalanti ca vuccati .Aṅgārakāsūpamāti aṅgārarāsisadisā , aṅgārehi vā paripuṇṇā āvāṭasadisā .
Anudahanaṭṭhenāti anupāyapaṭipattiyā sampati āyatiñca anudahanaṭṭhena .
Mahābhitāpanaṭṭhena anavaṭṭhitasabhāvatāya , ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena
M3.88 muhuttakaraṇīyatāya , tāvakālikaṭṭhena parehi abhibhavanatāya , sabbaṅgapaccaṅgapalibhañjanaṭṭhena bhedanādiadhikaraṇabhāvena , ugghāṭasadisatāya adhikuṭṭanaṭṭhena , avaṇe vaṇaṃ uppādetvā anto anupavisanabhāvatāya vinivijjhanaṭṭhena , diṭṭhadhammikasamparāyikaanatthanimittatāya sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhena .Palibhañjanaṭṭhenāti avassaṃ patanaṭṭhena .
Asisūnūpamāti ettha asīti khaggo .
So hi asate khipate anenāti ‘‘ asī ’’ ti vuccati .
Sūnāti adhikoṭṭanaṃ .
Tañhi sunati sañcuṇṇabhāvaṃ gacchati etthāti ‘‘ sūnā ’’ ti vuccati .
Asinā sūnāti asisūnā , tāya upamā sadisāti asisūnūpamā .
Adhikuṭṭanaṭṭhenāti adhikaraṇaṃ katvā kuṭṭanaṭṭhena chindanaṭṭhena .
Asisūnūpamā kusaladhammacchedanaṭṭhena .
Adhikuṭṭanaṭṭhenāti ati viya kuṭṭanaṭṭhena .
Sattisūlūpamāti sattiyā ca sūlena
M0.113 ca sadisā .
Sattisūlūpamā cittavitudanaṭṭhenāti porāṇā .Etthāti imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ .
Majjhimaṭṭhakathāyaṃ alagaddūpamasutte ( ma . ni . aṭṭha .1.234 ādayo ) gahetabbo .
Pāḷiyaṃ ‘‘ thāmasā parāmāsā ’’ tiādīsu evamattho veditabbo .
Evaṃsaddakhosaddānamantare viyasaddassa byādesabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ evaṃ viya kho ’’ ti .
Thāmasāti diṭṭhithāmena , tassā diṭṭhiyā thāmagatabhāvenāti attho .
Parāmāsāti diṭṭhiparāmāsena , diṭṭhisaṅkhātaparāmāsenāti attho .
Diṭṭhiyeva hi dhammasabhāvaṃ atikkamitvā parato āmasanena parāmāso .
Abhinivissāti taṇhābhinivesapubbaṅgamena diṭṭhābhinivesena ‘‘ idamettha saccan ’’ ti abhinivisitvā .
Voharatīti katheti .
Yato ca kho te bhikkhūti yadā te bhikkhū .
Evaṃbyākho ahaṃ , bhante , bhagavatāti idaṃ esa attano laddhiṃ nigūhitukāmatāya natthīti vattukāmopi bhagavato ānubhāvena sampaṭicchati .
Buddhānaṃ kira sammukhā dve kathā kathetuṃ samattho nāma natthi .
Kassa nu kho nāma tvaṃ moghapurisāti tvaṃ moghapurisa kassa khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vā mayā evaṃ
V3.80 dhammaṃ desitaṃ ājānāsi .Sesamettha uttānameva .
Dhammakammatā , samanubhāsanā , appaṭinissajjananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Anāpattipāḷiyaṃ ‘‘ ādikammikassā ’’ ti mukhāruḷhavasena likhitaṃ .
Evaṃ pana aggahetvā aññenapi ākārena yaṃ kiñci bhagavatā vuttaṃ viparītato gahetvā parehi vuttepi amuñcitvā voharantassāpi vuttanayānusārena tadanuguṇaṃ samanubhāsanakammavācaṃ yojetvā āpattiyā āropetuṃ , āpattiyā adassanādīsu tīsu yaṃ kiñci abhirucitaṃ nimittaṃ katvā ukkhepanīyakammaṃ
V2.47 kātuñca labbhati .
Samanubhāsanaṃ akatvāpi ‘‘ māyasmā evaṃ avacā ’’ ti bhikkhūhi vuttamatte laddhiyā appaṭinissajjanapaccayāya dukkaṭāpattiyāpi ukkhepanīyakammaṃ kātumpi vaṭṭatevāti daṭṭhabbaṃ .
Dhammakammatā , samanubhāsanāya appaṭinissajjananti dve aṅgāni .Aṭṭhamaṃ .
Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .