8. Nāvābhiruhanasikkhāpadaṃ
8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā
8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā
8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā
188. Aṭṭhame saha aññamaññaṃ thavanaṃ abhitthavanaṃ santhavo , saṅgamoti vuttaṃ hoti .
Mittabhāvena santhavo mittasanthavo , lokehi assādetabbo ca so mittasanthavo ceti lokassādamittasanthavo , tassa vaso pabhū , tena vā āyattoti lokassādamittasanthavavaso , tena .
188. Aṭṭhame lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhārā saṃvidahitvāti ayaṃ viseso ‘‘ evamime … pe … bhikkhunīhi saddhiṃ nāvāya kīḷantī ’’ ti iminā ‘‘ uddhaṃgāminiṃ vā adhogāminiṃ vā ’’ ti iminā ca siddho .
Uddhaṃ gacchatīti uddhaṃgāminīti dassento āha ‘‘ uddhan ’’ tiādi .
Uddhan ti ca idha paṭisoto .
Tenāha
M0.57 ‘‘ nadiyā paṭisotan ’’ ti .‘‘ Uddhaṃgāminin ’’ timātikāpadaṃ ‘‘ ujjavanikāyā ’’ tipadabhājaniyā saṃsandento āha ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi .
Yoti bhikkhu .
Uddhaṃ javanatoti paṭisotaṃ gamanato .
Tenāti tena hetunā .
Assāti ‘‘ uddhaṃgāminin ’’ tipadassa .
Anusotaṃ idha adho nāmāti āha ‘‘ anusotan ’’ ti .
Assapīti pi saddo purimāpekkho .
Tatthāti ‘‘ uddhaṃgāminiṃ vā adhogāminiṃ vā ’’ tivacane .
Yan ti nāvaṃ harantīti sambandho .
Sampaṭipādanatthan ti sammā paṭimukhaṃ pādanatthaṃ , ujupajjāpanatthanti attho .
Etthāti nāvāyaṃ .
‘‘ Ṭhapetvā ’’ tipadabhājanimapekkhitvā ‘‘ upayogatthe nissakkavacanan ’’ ti āha .
‘‘ Aññatrā ’’ ti mātikāpade apekkhite nissakkatthe nissakkavacanampi yujjateva .
189. Ekaṃ tīraṃ agāmakaṃ araññaṃ hotīti yojanā .
Addhayojanagaṇanāya pācittiyāni hontīti sambandho .
189. Nadiyā kuto gāmantaranti āha ‘‘ yassā nadiyā ’’ tiādi .
‘‘ Tassā sagāmakatīrapassena … pe … addhayojanagaṇanāyāti ekekapasseneva gamanaṃ sandhāya vuttattā tādisikāya nadiyā majjhena gacchantassa gāmantaragaṇanāya addhayojanagaṇanāya ca āpattī ’’ ti vadanti .
189. Nadiyā
M0.310 kuto gāmantaranti ce ?
‘‘ Yassā nadiyā ’’ tiādimāha .
Gāmantaragaṇanāyāti yasmiṃ gāmatitthe āruḷho , taṃ ṭhapetvā aññagāmagaṇanāya .
189. AṭṭhameM2.25 ekaṃ tīraṃ … pe … nirantaran ti nadito addhayojanabbhantare padese niviṭṭhagāmehiV2.24 nirantaratā vuttā .
Ekaṃ agāmakaṃ araññan ti tathā niviṭṭhagāmābhāvena vuttaṃ .
Agāmakatīrapassenātiādi pana atirekaaddhayojanavitthataṃ nadiṃ sandhāya vuttaṃ .
Tato ūnavitthārāya hi nadiyā majjhenāpi gamane tīradvayassāpi addhayojanabbhantare gatattā gāmantaragaṇanāya , addhayojanagaṇanāya ca āpattiyo paricchinditabbā .
Teneva ‘‘ yojanavitthatā … pe … addhayojanagaṇanāya pācittiyānī ’’ ti vuttaṃ .
Teneva hi yojanato ūnāya nadiyā addhayojanabbhantaragatatīravaseneva āpattigaṇanaṃ vuttameva hoti .Majjhena gamanepīti pi saddo agāmakaaraññatīrapassena gamane kā nāma kathāti dasseti .
‘‘ Mātugāmopi idha saṅgahaṃ gacchatī ’’ ti ācariyassa takko , teneva ‘‘ ubhayattha ekato upasampannāya dukkaṭaṃ , sikkhamānāya sāmaṇeriyā anāpattī ’’ ti ca na vuttaṃ .
Eseva nayo aññesupi evarūpesu .
Na kevalaṃ nadiyāti kevalaṃ nadiyā eva anāpatti nāti yojanā , aññesupi samuddādīsu anāpattīti adhippāyo .
Yopi bhikkhu gacchatīti sambandho .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Sabbaaṭṭhakathāsūtiādinā attanā vuttamevatthaṃ samattheti .
‘‘ Kīḷāpurekkhāratāya bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya nāvaṃ abhiruhantassa nadiyaṃyeva pācittiyassa vuttattā vāpisamuddādīsu kīḷāpurekkhāratāya dukkaṭameva , na pācittiyan ’’ ti vadanti .
‘‘ Lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhārā saṃvidahitvā ’’ ti vacanato keci ‘‘ imaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ lokavajjan ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Kīḷāpurekkhāratāya hi abhiruhitvāpi gāmantarokkamane addhayojanātikkame vā kusalābyākatacittasamaṅgīpi hutvā āpattiṃ āpajjati
V3.47 .
Yadi hi so saṃvegaṃ paṭilabhitvā arahattaṃ vā sacchikareyya , niddaṃ vā okkameyya , kammaṭṭhānaṃ vā manasi karonto gaccheyya , kuto tassa akusalacittasamaṅgitā , yenidaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ lokavajjanti vuccati , tasmā paṇṇattivajjaṃ ticittanti siddhaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Sabbaaṭṭhakathāsū ’’ tiādinā vuttamevatthaṃ samattheti .
Tattha kiñcāpi samuddataḷākādīsu pācittiyaṃ na vuttaṃ , tathāpi kīḷāpurekkhārassa tattha dukkaṭamevāti gahetabbaṃ , paṭhamaṃ kīḷāpurekkhārassāpi pacchā nāvāya niddupagatassa , yoniso vā manasi karontassa gāmantarokkamanādīsupi āpattisambhavato paṇṇattivajjatā , ticittatā cassa sikkhāpadassa vuttāti veditabbaṃ .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .9. Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā
191. Kālavisaṅketo , titthavisaṅketo , nāvāvisaṅketoti tividho visaṅketo .
Tattha kālavisaṅketena
V1.48 anāpattiṃ sandhāya ‘‘ visaṅketena abhiruhantī ’’ ti vuttaṃ .
Aññena visaṅketena āpattiyeva , tamatthaṃ dassento āha ‘‘ idhāpī ’’ tiādīti .
191.‘‘ Lokassādamittasanthavavasena keḷipurekkhārā saṃvidahitvā ’’ ti vuttattā akusalacittaṃ lokavajjanti vattabbanti ?
Na vattabbaṃ ,‘‘ keḷipurekkhārā ’’ ti vacanaṃ yebhuyyatāya vuttaṃ .
Porāṇagaṇṭhipade ca ‘‘ tīṇi cittāni tisso vedanā ’’ ti vuttaṃ , saṃvidahanakāle vā keḷipurekkhāro bhikkhu saṃvidahati , āpatti bhikkhuno gāmantarokkamane , addhayojanātikkame vā .
Kusalacitto vā hoti paccavekkhanto , cetiyādīni vā passanto , abyākatacitto vā hoti kilamathavasena niddāyantoti ticittāni gahitānīti veditabbā .Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Aṭṭhamaṃ .