9. Paṇītabhojanasikkhāpadaṃ
257. Navame
M0.84 pakaṭṭhabhāvaṃ nītanti paṇītan ti vutte paṇītasaddo uttamatthoti āha ‘‘ uttamabhojanānī ’’ ti .
257-259.
Navame paṇītasaṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanāni .
Yathā hi ājaññayutto ratho ‘‘ ājaññaratho ’’ ti vuccati , evamidhāpi paṇītasaṃsaṭṭhāni sattadhaññanibbattāni bhojanāni ‘‘ paṇītabhojanānī ’’ ti vuttāni .
Yehi pana paṇītehi saṃsaṭṭhāni , tāni ‘‘ paṇītabhojanānī ’’ ti vuccanti , tesaṃ pabhedadassanatthaṃ ‘‘ seyyathidaṃ , sappi navanītan ’’ tiādi pāḷiyaṃ vuttaṃ .
‘‘ Yesaṃ maṃsaṃ kappatī ’’ ti idañca pācittiyavatthuparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ , na pana kappiyavatthuparicchedadassanatthaṃ .
Na hi akappiyamaṃsasattānaṃ sappiādīni na kappanti .
Ekañhi manussavasātelaṃ ṭhapetvā sabbesaṃ khīrasappinavanītavasātelesu akappiyaṃ nāma natthi .
Sappibhattan ti ettha kiñcāpi sappisaṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ sappibhattaṃ , sappi ca bhattañca sappibhattantipi viññāyati , aṭṭhakathāsu pana ‘‘ sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthī ’’ ti kāraṇaṃ vatvā dukkaṭassevaV3.62 daḷhataraṃM3.69 katvā vuttattā na sakkā aññaṃ vattuṃ .
Aṭṭhakathācariyā eva hi īdisesu ṭhānesu pamāṇaṃ .
Mūlan ti kappiyabhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ .
Anāpattīti visaṅketattā sabbāhiyeva āpattīhi anāpatti .
Keci pana ‘‘ pācittiyeneva anāpatti vuttā , sūpodanaviññattidukkaṭaṃ pana hotiyevā ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Kappiyasappinā akappiyasappināti ca idaṃ kappiyākappiyamaṃsānaṃ vasena vuttaṃ , tasmā kappiyamaṃsasappinā akappiyamaṃsasappināti evamettha attho gahetabbo .
Nānāvatthukānīti sappinavanītādīnaṃ vasena vuttaṃ .Sampanno nāma na madhuraguṇo , atha kho madhuraguṇayuttaṃ bhojanamevāti āha ‘‘ sampattiyuttan ’’ ti .
Kassāti karaṇatthe cetaṃ sāmivacanaṃ , kenāti hi attho .
‘‘ Surasan ’’ tiiminā sādīyati assādīyatīti sādūti vacanatthassa sarūpaṃ dasseti .
259.‘‘ Yo
V1.70 pana … pe … bhuñjeyyā ’’ ti ettha vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā .
Suddhānīti odanena asaṃsaṭṭhāni .
Odanasaṃsaṭṭhāni sabbiādīnīti sambandho .
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade .
Hīti saccaṃ .
‘‘ Paṇītasaṃsaṭṭhānī ’’ tiiminā paṇītehi sabbiādīhi saṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanānīti atthaṃ dasseti .
‘‘ Sattadhaññanibbattānī ’’ ti iminā bhojanānaṃ sarūpaṃ dasseti .
257-259.
Navame paṇītasaṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanāni .
Yathā hi ājaññayutto ratho ‘‘ ājaññaratho ’’ ti vuccati , evamidhāpi paṇītasaṃsaṭṭhāni sattadhaññanibbattāni bhojanāni ‘‘ paṇītabhojanānī ’’ ti vuttāni .
Yehi pana paṇītehi saṃsaṭṭhāni , tāni ‘‘ paṇītabhojanānī ’’ ti vuccanti , tesaṃ pabhedadassanatthaṃ ‘‘ seyyathidaṃ , sappi navanītan ’’ tiādi pāḷiyaṃ vuttaṃ .
‘‘ Yesaṃ maṃsaṃ kappatī ’’ ti idañca pācittiyavatthuparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ , na pana kappiyavatthuparicchedadassanatthaṃ .
Na hi akappiyamaṃsasattānaṃ sappiādīni na kappanti .
Ekañhi manussavasātelaṃ ṭhapetvā sabbesaṃ khīrasappinavanītavasātelesu akappiyaṃ nāma natthi .
259. Akappiyasappināti yesaṃ maṃsaṃ na kappati , tesaṃ sappinā .
‘‘ Vasātelañhi ṭhapetvā akappiyasappi nāma natthī ’’ ti likhitaṃ .
259. Navame paṇītasaṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanānīti pāḷiyaṃ pana bhojanāni pubbe vuttattā pākaṭānīti adassitāni , tādisehi paṇītehi missattā paṇītabhojanāni nāma honti .
Tesaṃ pabhedadassanatthaṃ ‘‘ seyyathidaṃ sappi navanītan ’’ tiādi vuttaṃ .
Sappibhattan ti ettha kiñcāpiV2.33 sappinā saṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ , sappi ca bhattañcātipi attho viññāyati , aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthī ’’ tiādinā vuttattā na sakkā aññaṃ vatthuṃ .
Aṭṭhakathācariyā eva hi īdisesu ṭhānesu pamāṇaṃ .Sappibhattan ti ettha kiñcāpi sappisaṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ sappibhattaṃ , sappi ca bhattañca sappibhattantipi viññāyati , aṭṭhakathāsu pana ‘‘ sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthī ’’ ti kāraṇaṃ vatvā dukkaṭasseva
V3.62 daḷhataraṃM3.69 katvā vuttattā na sakkā aññaṃ vattuṃ .
Mūlan ti kappiyabhaṇḍaṃ vuttaṃ .‘‘ Sabbinā bhattan ’’ tiādīnaṃ pañcannaṃ vikappānaṃ majjhe tīsupi vikappesu ‘‘ bhattan ’’ ti yojetabbaṃ .
Evaṃ vākyaṃ katvā viññāpane āpattiṃ dassetvā samāsaṃ katvā viññāpane taṃ dassento āha ‘‘ sabbibhattaṃ dehī ’’ tiādi .
Visaṅketan ti ettha ‘‘ sūpodanaviññattipi na hotī ’’ ti vuttaṃ .
Tasmā anāpattīti ettha visaṅketena pācittiyābhāvepi sūpodanadukkaṭā na muccatīti vadanti .
Aṭṭhakathācariyā eva hi īdisesu ṭhānesu pamāṇaṃ .
Mūlan ti kappiyabhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ .
Anāpattīti visaṅketattā sabbāhiyeva āpattīhi anāpatti .
Keci pana ‘‘ pācittiyeneva anāpatti vuttā , sūpodanaviññattidukkaṭaṃ pana hotiyevā ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Itoti gāvito laddhenāti sambandho .
Visaṅketan ti saṅketato ñāpitato vigataṃ virahitanti attho .
Hīti saccaṃ .
Iminā visaṅketassa guṇadosaṃ dasseti .
Kappiyasabbinā dehīti kappiyasabbinā saṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ dehīti yojanā .
Eseva nayo sesesupi .
Kappiyasappinā akappiyasappināti ca idaṃ kappiyākappiyamaṃsānaṃ vasena vuttaṃ , tasmā kappiyamaṃsasappinā akappiyamaṃsasappināti evamettha attho gahetabbo .
‘‘ Kappiyasappinā , akappiyasappinā ’’ ti ca idaṃ kappiyākappiyamaṃsasattānaṃ vasena vuttaṃ .
Yena yenāti yena yena sabbiādinā .
Tasmiṃ tassāti etthāpi vicchāvasena attho daṭṭhabbo .
Pāḷiyaṃ āgata sabbi nāma gosabbi , ajikāsabbi , mahiṃsasabbi , yesaṃ maṃsaṃ kappati , tesaṃ sabbi ca .
Navanītaṃ nāma evameva .
Telaṃ nāma tilatelaṃ , sāsapatelaṃ , madhukatelaṃ , eraṇḍatelaṃ , vasātelañca .
Madhu nāma makkhikāmadhu .
Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbattaṃ .
Maccho nāma udakacaro .
Pāḷianāgato maccho nāma natthi .
Maṃsaṃ nāma
M0.85 yesaṃ maṃsaṃ kappati , tesaṃ maṃsaṃ .
Khīradadhīni sabbisadisāneva .Vuttaṃ yathā evaṃ ‘‘ navanītabhattaṃ dehī ’’ tiādīsupi sūpodanaviññattidukkaṭameva hotīti yojanā .
Hīti saccaṃ .
So cāti so cattho .
Tatthāti tasmiṃ atthe .
Kiṃ payojanaṃ .
Nattheva payojananti adhippāyo .
Paṭiladdhaṃ bhojananti sambandho .
Ekarasan ti ekakiccaṃ .
Tatoti navapaṇītabhojanato nīharitvāti sambandho .
Sabbānīti nava pācittiyāni sandhāya vuttaṃ .
Kāyikānīti kāyena āpajjitabbāni .
Nānāvatthukānīti sappinavanītādīnaṃ vasena vuttaṃ .
261. Ubhayesampīti bhikkhubhikkhunīnampi .
Sabbīti cettha yo naṃ paribhuñjati , tassa balāyuvaḍḍhanatthaṃ sabbati gacchati pavattatīti sabbi , ghataṃ .
Tatiyakkhareneva sajjhāyitabbaṃ likhitabbañca
V1.71 .
Kasmā ?
Tatiyakkharaṭṭhāneyeva sabba gatiyanti gatiatthassa sabbadhātussa dhātupāṭhesu āgatattāti .
261. Mahānāmasikkhāpadena kāretabboti ettha –
‘‘ Agilānena bhikkhunā catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punapavāraṇāya aññatra niccapavāraṇāya , tato ce uttari sādiyeyya , pācittiyan ’’ ti ( pāci .306)–
Idaṃ mahānāmasikkhāpadaṃ nāma .
Iminā ca sikkhāpadena saṅghavasena gilānapaccayapavāraṇāya pavāritaṭṭhāne sace tattha rattīhi vā bhesajjehi vā paricchedo kato hoti , ettakāyeva rattiyo ettakāni vā bhesajjāni viññāpetabbānīti .
Atha tato rattipariyantato vā bhesajjapariyantato vā uttari na bhesajjakaraṇīyena vā bhesajjaṃ aññabhesajjakaraṇīyena vā aññaṃ bhesajjaṃ viññāpentassa pācittiyaṃ vuttaṃ .
Tasmā agilāno gilānasaññī hutvā pañca bhesajjāni viññāpento na bhesajjakaraṇīyena bhesajjaṃ viññāpento nāma hotīti ‘‘ mahānāmasikkhāpadena kāretabbo ’’ ti vuttaṃ .
261. Mahānāmasikkhāpadena kāretabboti saṅghavasena pavārite bhesajjatthāya sappiādipañcakaṃ viññāpeti ce , tattha ‘‘ na bhesajjena karaṇīyenaM0.323 bhesajjan ’’ ti ettha saṅgahaṃ gacchati , tasmā ‘‘ tena pācittiyan ’’ ti vuttaṃ .
Pāḷimuttakesu ‘‘ bhikkhunīnampi dukkaṭan ’’ ti likhitaṃ .
261. Mahānāmasikkhāpadaṃ nāma upari cātumāsapaccayapavāraṇāsikkhāpadaṃ ( pāci .303 ādayo ).
Agilāno hi appavāritaṭṭhāne viññāpentopi kālaparicchedaṃ , bhesajjaparicchedaṃ vā katvā saṅghavasena pavāritaṭṭhānato taduttari viññāpentena , paricchedabbhantarepi na bhesajjakaraṇīyena rogena bhesajjaṃ viññāpentena ca samo hotīti ‘‘ mahānāmasikkhāpadena kāretabbo ’’ ti vuttaṃ .Etāni pāṭidesanīyavatthūnīti pāḷiyaṃ āgatasappiādīni sandhāya vuttaṃ .
Pāḷiyaṃ anāgatāni pana akappiyasappiādīni bhikkhunīnampi dukkaṭavatthūnīti veditabbaṃ .
Sūpodanaviññattiyan ti bhikkhūnaṃ pācittiyavatthūni bhikkhunīnaṃ pāṭidesanīyavatthūni ca ṭhapetvā avasesaviññattiṃ sandhāya vuttaṃ .
Paṇītabhojanatā , agilānatā , akataviññattiyā paṭilābho , ajjhoharaṇanti imānettha cattāri aṅgāni .
Sesamettha uttānameva .
Paṇītabhojanatā , agilānatā , akataviññattiyā paṭilābho , ajjhoharaṇanti imāni panettha cattāri aṅgāni .
Navamaṃ .
Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .