8. Upassutisikkhāpadaṃ
8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā
8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā
471. Aṭṭhame
V1.102 ‘‘ adhikaraṇajātānan ’’ ti ettha adhikaraṇassa pakaraṇato vivādādhikaraṇabhāvañca visesanaparapadabhāvañca dassento āha ‘‘ uppannavivādādhikaraṇānan ’’ ti .
Tattha uppannasaddena jātasaddassatthaṃ dassetiM0.121 .
Vivādasaddena adhikaraṇassa sarūpaṃ dasseti .
471. Aṭṭhame suyyatīti suti , vacanaṃ .
Tassā samīpaṃ upassuti .
Suyyati etthāti sutīti evañhi atthe gayhamāne savanaṭṭhānasamīpe aññasmiṃ assavanaṭṭhāne tiṭṭhatīti āpajjati .
Aṭṭhakathāyañca upassuti-saddasseva atthaṃ dassetuṃ ‘‘ yattha ṭhatvā ’’ tiādi vuttaṃ , na suti-saddamattassa .Suyyatīti suti vacanaṃ , sutiyā samīpaṃ upassuti ṭhānanti atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ sutisamīpan ’’ ti .
‘‘ Samīpan ’’ ti iminā upasaddassatthaṃ dasseti .
‘‘ Yatthā ’’ tiādinā ‘‘ upassutī ’’ ti ettha upasaddassa padhānattā tassa sarūpaṃ dasseti .
471. Aṭṭhame sutisamīpan ti saddasamīpaṃ .
Suyyatīti hi suti , saddassetaṃ adhivacanaṃ .
Tassa samīpaṃ upassuti , saddasamīpanti vuttaṃ hoti .
Gaṇṭhipadesu ca suyyatīti sutīti saddova vutto .
Yattha pana ṭhitena sakkā hoti saddaṃ sotuṃ , tattha tiṭṭhanto saddasamīpe ṭhito nāma hotīti
V3.86 āha ‘‘ yattha ṭhatvā ’’ tiādi .
Keci pana ‘‘ suṇāti etthāti suti .
Yattha ṭhito suṇāti , tassa ṭhānassetaṃ nāmaṃ .
Tassa samīpaṃ upassutī ’’ ti vadanti , evaṃ pana gayhamāne yasmiṃ ṭhāne ṭhito suṇāti , tassaM3.95 āsanne aññasmiṃ padese tiṭṭhatīti āpajjati .
Aṭṭhakathāyañca upassuti -saddasseva atthaṃ dassetuṃ ‘‘ yattha ṭhatvā sakkā hoti , tesaṃ vacanaṃ sotun ’’ ti vuttaṃ , na suti -saddassa .
Tasmā pubbanayovettha pasatthataro .
Atha vā upecca suyyati etthāti upassuti , ṭhānaṃ .
Yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti kathentānaṃ saddaṃ sotuṃ , tatthāti evamattho gahetabbo .Yatthāti yasmiṃ ṭhāne .
Mantentan ti ettha upayogavacanassa bhummatthe adhippetattā vuttaṃ ‘‘ mantayamāne ’’ ti .
Mantentan ti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ mantayamāne ’’ ti .
473.‘‘ Vūpasamissāmī ’’ ti ettha idhātuyā gatyatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ vūpasamaṃ gamissāmī ’’ ti .
473. Ekaparicchedānīti ‘‘ siyā kiriyaṃ , siyā akiriyan ’’ ti iminā nayena ekaparicchedāni .
Imāni hi tīṇi sikkhāpadāni kadāci kiriyato samuṭṭhahanti , kadāci akiriyato , na ekakkhaṇeyeva kiriyākiriyato samuṭṭhahanti .
473. Imesaṃ
M0.338 sutvāti ettha ‘‘ vacanan ’’ ti pāṭhaseso .
473. EkaparicchedānītiM2.53 kadāci akiriyato , kadāci kiriyato samuṭṭhānasāmaññena vuttaṃ .Akārakabhāvan ti niddosabhāvaṃ .
Upasampannena codanādhippāyo , savananti dve aṅgāni .
Sotukāmatāya gamanavasena siyā kiriyanti yojanā .
Paratopi eseva nayoti .
Sesamettha uttānameva .
Aṭṭhamaṃ .
Upasampannatā , codanādhippāyo , savananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Ekaparicchedānīti siyā kiriyā siyā akiriyāti iminā nayena ekaparicchedāni .
Ettha kiñcāpi aññavādakapaccayāpatti kiriyā ca vihesakapaccayāpatti akiriyā ca , tadubhayaṃ pana ekasikkhāpadanti katvā taṃ aññavādakasaṅkhātaṃ sikkhāpadaṃ siyā kiriyā paṭhamassa vasena , siyā akiriyā dutiyassa vasenāti evamattho daṭṭhabbo .
Upassutisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Kammapaṭibāhanasikkhāpadaṃ
Upassutisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Upassutisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .