7. Dhammadesanāsikkhāpadaṃ
7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā
7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā
7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā
60. Sattame
M0.12 mahādvāreti bahi ṭhite mahādvāre .
60-64.
Sattame gharaṃ nayatīti gharaṇī , gharanāyikā .
Tenāha ‘‘ gharasāminī ’’ ti .Āgamma , pavisitvā vā vasanaṭṭhānattā ovarako āvasatho nāmāti āha ‘‘ ovarakadvāre ’’ ti .
Suṇhāti suṇisā .
Suniggatenāti suṭṭhu bahi nikkhamitvā gatena saddena .
‘‘ Aññātun ’’ ti padassa ‘‘ na ñātun ’’ ti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ ājānitun ’’ ti .
Iminā nakāravikāro aiti nipāto na hoti , āiti upasaggoti pana dasseti .
Na yakkhenātiādīnaṃ ‘‘ aññatrā ’’ ti iminā sambandho .
Purisaviggahaṃ gahetvā ṭhitena yakkhena vā petena vā tiracchānena vā saddhiṃ ṭhitāyapi desetuṃ na vaṭṭati .
‘‘ Viññunā purisenā ’’ ti ettakameva avatvā ‘‘ purisaviggahenā ’’ ti vadanto manussapurisaviggahaṃ gahetvā ṭhitena yakkhena petena tiracchānagatena saddhiṃ ṭhitāya mātugāmassa desetuṃ na vaṭṭatīti dasseti .
Na yakkhenāti yakkhena saddhiṃ ṭhitāya mātugāmassa desetuṃ na vaṭṭatīti yojanā .
Esa nayo ‘‘ na petena , na tiracchānagatenā ’’ ti etthāpi .
Akkharāya desetīti ettha ‘‘ chappañcavācato uttari ‘ imaṃ padaṃ bhāsissāmī ’ ti ekampi akkharaṃ vatvā tiṭṭhati , āpattiyevā ’’ ti vadanti .
60. Sattame na yakkhenātiādīnaṃ ‘‘ aññatra viññunā ’’ ti iminā sambandho .
Aññatra viññunā
V2.8 purisaviggahena , na yakkhādināpīti evamattho gahetabboti adhippāyo .
Tādisenapi hi saha ṭhitāya desetuṃ na vaṭṭati .
Taṃtaṃdesabhāsāya atthaṃ yathāruci vaṭṭati eva .
Iriyāpathāparivattanaṃ , purisaṃ vā dvādasahatthūpacāre apakkosāpanaṃ ettha akiriyā .
Vuttalakkhaṇassa dhammassa channaṃ vācānaṃ upari desanā , vuttalakkhaṇo mātugāmo , iriyāpathapaavattanābhāvo , viññūpurisābhāvo , apañhavissajjanāti imānettha pañca aṅgāni .
Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā 66.‘‘ Eko gāthāpādoti idaṃ gāthābandhameva sandhāya vuttaṃ , aññattha pana vibhattiantapadameva gahetabban ’’ ti vadanti .
66.‘‘ Viññū
M0.295 paṭibalā ’’ ti vacanato aviññū itthiyāpi desentassa anāpatti .
Idha yakkhīādayo manussitthī viya anoḷārikattā dukkaṭavatthukā jātā .
Tiracchānagatamanussaviggahitthiyā paṭibalatāya vuttattā itarāpi dukkaṭavatthuyevāti eke .
‘‘ Mātugāmāyā ’’ ti liṅgavipallāsena vuttaṃ .
‘‘ Aṭṭhakathādipāṭhaṃ ṭhapetvā damiḷādinā yathāruci kathetuṃ labhati kirā ’’ ti likhitaṃ , yathā yakkhīādayo dukkaṭavatthukā jātā , tathā purisaviggahaṃ gahetvā ṭhitena yakkhādinā saddhiṃ ṭhitassa mātugāmassa dhammaṃ desento dukkaṭaṃ anāpajjitvā kasmā pācittiyamāpajjatīti ce ?
Īsakampi dutiyapakkhaṃ abhajanato .
Manussamātugāmopi na dutiyo , pageva yakkhādayoti .
Na dutiyāniyate tassa dutiyattāti ce ?
Na tattha duṭṭhullavācāpekkhā dutiyatā , kintu nisajjāpekkhā , idha ca na nisajjamattaṃ , kintu desanā idhādhippetā .
Sā ca nipajjanato oḷārikā , tasmā asamatthanidassanaṃ . 66. Chappañcavācāhīti
V1.11 ettha ‘‘ pañcā ’’ ti vācāsiliṭṭhavasena vuttaṃ kassaci payojanassābhāvā .
Tatthāti ‘‘ chappañcavācāhī ’’ ti pade .
Eko gāthāpādo ekā vācāti vadanto cuṇṇiye vibhatyantaṃ ekaṃ padaṃ ekā vācā nāmāti dasseti , atthajotakapadaṃ vā vākyapadaṃ vā na gahetabbaṃ .
‘‘ Ekaṃ padaṃ pāḷito , pañca aṭṭhakathāto ’’ ti iminā ‘‘ dve padāni pāḷito , cattāri aṭṭhakathāto ’’ tiādinayopi gahetabbo .
Chapadānatikkamoyeva hi pamāṇaṃ .
‘‘ Aṭṭhakathaṃ dhammapadaṃ jātakādivatthuṃ vāti imināpi porāṇaṃ saṅgītiāruḷhameva aṭṭhakathādi vuttan ’’ ti vadanti .
Aṭṭhakathādipāṭhaṃ ṭhapetvā damiḷādibhāsantarenaV3.11 yathāruci kathetuṃ vaṭṭati .Padasodhamme vuttappabhedoti iminā aññattha anāpattīti dīpeti .
Uṭṭhahitvā puna nisīditvāti iriyāpathaparivattananayena nānāiriyāpathenapi
M3.12 anāpattīti dīpeti .Sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ kathetīti yāva na niṭṭhāti , tāva punadivasepi katheti .
Dutiyassa viññūpurisassa aggahaṇaṃ akiriyā .
Mātugāmena saddhiṃ ṭhitassa ca viññūpurisassa ca upacāro aniyatesu vuttanayeneva gahetabbo .
Sesaṃ uttānameva .
Vuttalakkhaṇassa dhammassa channaṃ vācānaṃ upari desanā , vuttalakkhaṇo mātugāmo , iriyāpathapaavattanābhāvo , viññūpurisābhāvo , apañhavissajjanāti imāni panettha pañca aṅgāni .
Tasmin ti ettha sati vibhattivipallāse liṅgassāpi vipallāso hoti ‘‘ tasmin ’’ ti pulliṅgena vuttattā .
Sati ca vibhattivipallāse ‘‘ tassā ’’ ti itthiliṅgabhāvena pavattā .
‘‘ Mātugāmassā ’’ ti niyatapulliṅgāpekkhanassa asambhavato atthavasena ‘‘ ekissā ’’ ti itthiliṅgabhāvena vuttaṃ .
Iminā bhedaliṅganissito visesanavisesyopi atthīti dasseti .
Tumhākan ti niddhāraṇasamudāyo .
‘‘ Suṇāthā ’’ ti avatvā ābhogopi vaṭṭatīti āha ‘‘ paṭhaman ’’ tiādi .
Paṭhaman ti ca paṭhamameva .
Tena vuttaṃ ‘‘ na pacchā ’’ ti .
Puṭṭho hutvā bhikkhu kathetīti yojanāti .
Sattamaṃ .
Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .