7. Pādukavagga-atthayojanā
7. Pādukavaggavaṇṇanā
7. Pādukavaggavaṇṇanā
7. Pādukavaggavaṇṇanā
638. Aṅgulantaran ti pādaṅgulavivaraṃ .
Pādukan ti upāhanaviseso .
So hi pajjate imāyāti pādukāti vuccati , sā bahupaṭalā cammamayā vā hoti kaṭṭhamayā vā .
Paṭimuñcitvāti pādukaṃ paṭimuñcītvā .
640. Dvīhi janehi gahitoti sambandho .
Vaṃsenāti veṇunā , yāne nisinnoti sambandho .
Visaṅkharitvāti vipattiṃ karitvā .
640. Sayaṃ yānagato hutvā , yathā yānagatassa ve .
Alaṃ vattuṃ tathā nālaṃ , sachatto chattapāṇino .
Yathā ettha , evaṃ aññatrāpi .
Dvepīti dhammakathikadhammapaṭiggāhakasaṅkhātā ubhopi janā .
Vaṭṭatīti desetuṃ vaṭṭati .
641. Sayanagatassāti
V1.118 sayanaṃ gatassa , sayane nipannassāti attho .
Nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti sambandho . 642. Tīsu pallatthikāsu yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘ pallatthikāyā ’’ tiādi .
643. Yathā veṭhiyamāne kesanto na dissati , evaṃ veṭhitasīsassāti yojanā .
647. Chapakasaddassa ca caṇḍālasaddassa ca vevacanattā vuttaṃ ‘‘ caṇḍālassā ’’ ti .
Caṇḍālo hi saṃ sunakhaṃ pacatīti chapakoti vuccati sakārassa chakāraṃ katvā .
647. Chapakavatthusmiṃ ‘‘ sacāhaṃ na labhissāmī ’’ ti pāṭho ,‘‘ dasa ce na labhissāmī ’’ ti ca atthi ,‘‘ vatthusmiṃ agilānassā ’’ ti ca āgacchati , taṃ na sundaraṃ , sikkhāpadeyeva sundaraṃ .
647. Sattamavagge
V2.63 rukkhato patitoti ekaṃ olambanasākhaṃ gahetvā patito .Chapakassa esā chapakī , caṇḍālabhariyā .
Yatrāti ettha trapaccayo paccatte hotīti āha ‘‘ yo hi nāmā ’’ ti .
647. Sattamavagge paṭicchanno hutvāti so kira rattibhāge uyyānaṃ gantvā ambaṃ abhiruhitvā sākhāya sākhaṃ ambaṃ olokento vicari .
Tassa tathā karontasseva ratti vibhāyi .
So cintesi ‘‘ sace idāni otaritvā gamissāmi , disvā maṃ coroti gahessanti , rattibhāge gamissāmī ’’ ti .
Athekaṃ viṭapaṃ abhiruhitvā nilīno acchi .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Yo rājā ucce āsane nisīditvā mantaṃ pariyāpuṇissati nāma , ayaṃ rājā yāva ativiya adhammikoti vuttaṃ hoti .
‘‘ Sabbamidan ’’ ti ayaṃ saddo liṅgavipallāsoti āha ‘‘ sabbo ayan ’’ ti
M0.139 .
‘‘ Loko ’’ ti iminā idhasaddassa visayaṃ dasseti .
Carimasaddo antimapariyāyo .
Antimoti ca lāmako .
Lāmakoti ca nāma idha vipattīti āha ‘‘ saṅkaran ’’ ti .
Saṅkaran ti vipattiṃ .
‘‘ Nimmariyādo ’’ ti iminā ‘‘ saṅkaraṃ gato ’’ ti padānaṃ adhippāyatthaṃ dasseti .
Carimaṃ gataṃ carimagataṃ , sabbo ayaṃ loko carimagatoti attho .
Idha ca jātake ( jā .1.4.33) ca kesuci potthakesu ‘‘ camarikatan ’’ ti pāṭho atthi , so ayuttoyeva .
Tatthevāti ambarukkhamūleyeva .
Tesan ti rājabrāhmaṇānaṃ .
So rukkhato otaranto ekaṃ olambinisākhaṃ gahetvā tesaṃ ubhinnampi antare patiṭṭhāsi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ tesaṃ dvinnampi antarā rukkhato patito ’’ ti .
647. SattamavaggeV2.63 rukkhato patitoti ekaṃ olambanasākhaṃ gahetvā patito .Tatthāti tissaṃ gāthāyaṃ .
Pāḷiyāti attano ācārapakāsakaganthasaṅkhātāya pāḷiyā .
Na passareti ettha resaddo antissa kāriyoti āha ‘‘ na passantī ’’ ti .
Pāḷiyā atthaṃ na jānantīti attano gahaṇassa atthaṃ na jānanti .
Pāḷiyāti attano ācārappakāsakaganthassa .
Yo cāyan ti yo ca ayaṃ .
Ayaṃ saddo padālaṅkāramatto , brāhmaṇoti attho .
Adhīyatīti ajjhāyati , sikkhatīti attho .
Jātakapāḷiyaṃ ( jā .1.4.33) pana ayaṃ gāthā –
‘‘ Sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ , ubho dhammaṃ na passare ;
Ubho pakatiyā cutā , yo cāyaṃ mantejjhāpeti ;
Yo ca mantaṃ adhīyatī ’’ ti .
–
Evamāgatā .
Tassāyamattho ( jā . aṭṭha .3.4.33)– sabbamidaṃ carimaṃ katan ti yaṃ amhehi tīhi janehi kataṃ , sabbamidaṃ kiccaṃ lāmakaṃ nimmariyādaṃ adhammikaṃ .
Evaṃ attano
M3.109 corabhāvaṃ tesañca mantesu agāravaṃ garahitvā puna itare dveyeva garahanto ‘‘ ubho dhammaṃ na passare ’’ tiādimāha .
Tattha ubhoti ime dvepi janā garukārārahaṃ porāṇakadhammaṃ na passanti , tatova dhammapakatito cutā .
Dhammo hi paṭhamuppattivasena pakati nāma .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ DhammoV3.100 have pāturahosi pubbe ,
Pacchā adhammo udapādi loke ’’ ti .( jā .1.11.28);
Yo cāyan ti yo ca ayaṃ nīce nisīditvā mante ajjhāpeti , yo ca ucce nisīditvā adhīyatīti .Tatoti bodhisattena vuttagāthāto paranti sambandho .
Tassāti gāthāya .
Sālīnan ti ayaṃ gāthāpi –
‘‘ Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje , suciṃ maṃsūpasecanaṃ ;
Tasmā etaṃ na sevāmi , dhammaṃ isīhi sevitan ’’ ti .( jā .1.4.34)–
Evaṃ jātake āgatā .
Tattha sucin ti paṇḍaraṃ parisuddhaṃ .
Maṃsūpasecanan ti nānappakārāya maṃsavikatiyā sittaṃ bhuñje , bhuñjāmīti attho .
Sesaṃ pākaṭameva .
Bhoti bodhisattaṃ āmanteti .
‘‘ Bhutto ’’ ti padassa kammavācakabhāvamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘ mayā ’’ ti .
Assāti odanassa .
Iminā suci parisuddhaṃ maṃsaṃ sucimaṃsaṃ , tena upasecanamassāti sucimaṃsūpasecanoti bāhiratthasamāsaṃ dasseti .
Dhammeti ācāradhamme .
Baddho hutvāti thaddho hutvā , ayameva vā pāṭho
V1.119 .Vaṇṇa saddassa saṇṭhānādike aññe atthe paṭikkhipituṃ vuttaṃ ‘‘ pasattho ’’ ti .
Thomitoti tasseva vevacanaṃ .
Athāti anantare .
Nan ti brāhmaṇaṃ .
Dhiratthūti dhi atthu , nindā bhavatūti attho , garahāma taṃ mayanti vuttaṃ hoti .
Laddhalābhoti dhanalābhaṃ yasalābhañca sandhāya vadati .
Vinipātanahetunāti vinipātanassa hetubhāvena .
Vutti nāma hotīti yathāvutto duvidhopi lābho apāyasaṃvattanikatāya samparāye vinipātanahetubhāvena pavattanato sampati adhammacaraṇena pavattanato ca vutti nāma hotīti attho .
Evarūpā yā vuttīti evarūpā dhanalābhayasalābhasaṅkhātā yā vutti .
Adhammacaraṇena vāti vā -saddo sampiṇḍanattho .
Tvan ti upayogatthe paccattavacanaṃ , taṃ icceva vā pāṭho .
Dhīratthūti dhī atthu , nindā hotūti attho .
Tassāti gāthādvayassa .
Brāhmaṇāti purohitaṃ ālapati .
Sampatīti sandīṭṭhike .
‘‘ Yā vutti vinipātena , adhammacaraṇena vā ’’ ti padānaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ nippajjatī ’’ ti .
Vinipātanahetunāti vinipātanassa hetubhāvena .
Mahābrahmeti ettha brahmasaddo brāhmaṇavācakoti āha ‘‘ mahābrāhmaṇā ’’ ti .
Tvan ti upayogatthe paccattavacanaṃ , taṃ icceva vā pāṭho .
Aññepīti rājabrāhmaṇehi aparepi .
‘‘ Pacantī ’’ ti vutte
M0.140 avinābhāvato ‘‘ bhuñjantī ’’ ti atthopi gahetabboti āha ‘‘ pacanti ceva bhuñjanti cā ’’ ti .‘‘ Na kevalan ’’ tiādinā aññepīti ettha pisaddassa sampiṇḍanatthaṃ dasseti , tvaṃ ācarissasīti sambandho .
Puna tvan ti taṃ , upayogatthe cetaṃ paccattavacanaṃ ,‘‘ mā bhidā ’’ tiiminā sambandhitabbaṃ .
‘‘ Pāsāṇo ’’ tiiminā asma saddo pāsāṇapariyāyoti dasseti .
Tenāti bhindanahetunā .
Asmāti pāsāṇādhivacanametaṃ .
Asmāti pāsāṇo .
Pādukavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sesaṃ uttānameva .
Sekhiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .
Adhikaraṇasamathesu
M3.110V3.101 yaṃ vattabbaṃ , taṃ aṭṭhakathāyaṃ āgataṭṭhāneyeva dassayissāma .
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpaniyaṃ
Bhikkhuvibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .
Mahāvibhaṅgo niṭṭhito .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
Bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā
1. Pārājikakaṇḍaṃ ( bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā )
1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā 648. Attano kaṅkhāṭhānassa pucchanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ na kathetabban ’’ ti .
649. Samadhurenāti samaṃ dhurena , samaṃ mukhenāti attho .
649. Na kathetabban ti therena attano kaṅkhāṭṭhānassa pucchitattā vuttaṃ .
Daharassa atthakosallaṃ ñātuṃ pucchitena uccāsane nisinnassa ācariyassa anuyogadānanayena vattuṃ vaṭṭati .
652. Yaṃ mūlaṃ vā yā sākhā vā gacchatīti yojanā .
Khandheti rukkhassa khandhe .
652. Kheḷena cettha siṅghāṇikāpi saṅgahitāti ettha udakagaṇḍusakaṃ katvā ucchukacavarādiñca mukheneva harituṃ udakesu chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Pādukavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sekhiyavaṇṇanānayo niṭṭhito .
Nikkhamatīti uccārapassāvo nikkhamati .
Tiṇaṇḍupakan ti tiṇena kataṃ , tiṇamayaṃ vā aṇḍupakaṃ .
Etthāti uccārapassāvakheḷesu .
653. Adhippetaudakaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ paribhogaudakamevā ’’ ti .
Sattamo vaggo .
Etthāti sekhiyesu .
Sūpabyañjanapaṭicchādaneti sūpabyañjane odanena paṭicchādeti .
Samattā sekhiyā .