4. Kāṇamātāsikkhāpadaṃ
4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
230. Catutthe
V1.56 ‘‘ nakulamātāti ’’ ādīsu ( a . ni .1.266; a . ni . aṭṭha .1.1.266) nakulassa bhagavato mātā nakulamātāti ca nakulañca bhagavato taṃ mātā cāti nakulamātāti ca attho sambhavati ,‘‘ uttaramātāti ’’ ādīsu uttarāya mātā uttaramātāti atthoyeva sambhavati .
Tesu ‘‘ uttaramātā ’’ tipadasseva ‘‘ kāṇamātā ’’ tipadassa kāṇāya mātā kāṇamātāti atthoyeva sambhavatīti āha ‘‘ kāṇāya mātā ’’ ti .
230-231.
Catutthe kāṇāya mātāti kāṇāti laddhanāmāya dārikāya mātā .
Kasmā panesā kāṇā nāma jātāti āha ‘‘ sā kirassā ’’ tiādi .
Imissā daharakāle mātāpitaro sinehavasena ‘‘ amma kāṇe , amma kāṇe ’’ ti vohariṃsu , sā tadupādāya kāṇā nāma jātā , tassā ca mātā ‘‘ kāṇamātā ’’ ti pākaṭā ahosītiM3.58 evamettha kāraṇaṃ vadanti .Tassā dhītuyā ‘‘ kāṇā ’’ tināmena vissutabhāvaṃ dassento āha ‘‘ sā kirā ’’ tiādi .
Sāti dārikā vissutā ahosīti sambandho .
Assāti mahāupāsikāya .
Ye yeti purisā .
‘‘ Rāgena kāṇā hontī ’’ tiiminā kaṇanti nimilanti rāgena purisā etāyāti kāṇāti atthaṃ dasseti .
Tassāti kāṇāya .
Āgatan ti ettha bhāvatthe toti āha ‘‘ āgamanan ’’ ti .
Paṭiyālokan ti pacchimaṃ disaṃ , paccādiccanti vuttaṃ hoti .
Adhippāyoti ‘‘ kismiṃ viyā ’’ tipadassa , kāṇamātāya vā adhippāyo
M0.68 .Rittāti tucchā , suññāti attho .
‘‘ Asmiṃ gamane ’’ tiiminā bāhiratthasamāsaṃ dasseti .
‘‘ Ariyasāvikā ’’ tiādinā ariyānaṃ bhikkhūhi apaṭivibhattabhogaṃ dasseti .
Na kevalaṃ kiñci parikkhayaṃ agamāsi , atha kho sabbanti āha ‘‘ sabbaṃ parikkhayaṃ agamāsī ’’ ti .
Kāṇāpīti pisaddo na kevalaṃ mātāyeva maggaphalabhāginī ahosi , atha kho kāṇāpi sotāpannā ahosīti dasseti .
Sopi purisoti kāṇāya patibhūto sopi puriso .
Pakatiṭṭhāneyevāti jeṭṭhakapajāpatiṭṭhāneyeva .
231. Imasmiṃ pana vatthusmin ti imasmiṃ pūvavatthusmiṃ .
Etan ti pātheyyavatthuṃ .
230-231.
Catutthe kāṇāya mātāti kāṇāti laddhanāmāya dārikāya mātā .
Kasmā panesā kāṇā nāma jātāti āha ‘‘ sā kirassā ’’ tiādi .
Imissā daharakāle mātāpitaro sinehavasena ‘‘ amma kāṇe , amma kāṇe ’’ ti vohariṃsu , sā tadupādāya kāṇā nāma jātā , tassā ca mātā ‘‘ kāṇamātā ’’ ti pākaṭā ahosīti
M3.58 evamettha kāraṇaṃ vadanti .
Paṭiyālokan ti pacchimaṃ disaṃ , paccādiccanti vuttaṃ hoti .
231. Catutthe pāḷiyaṃ paṭiyālokan ti pacchimadisaṃ , pacchādisanti attho .
ApātheyyādiatthāyaV2.28 paṭiyāditantisaññāya gaṇhantassāpi āpatti eva acittakattā sikkhāpadassa .
Attano atthāya ‘‘ imassa hatthe dehī ’’ ti vacanenāpi āpajjanato ‘‘ vacīkamman ’’ ti vuttaṃ .
Vuttalakkhaṇapūvamanthatā , asesakatā , appaṭippassaddhagamanatā , aññātakāditā , atirekapaṭiggahaṇanti imānettha pañca aṅgāni .
Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. PaṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanāAriyasāvakattāti ariyabhūtassa sāvakassa bhāvato , ariyassa vā sammāsambuddhassa sāvakabhāvato .
233. Paheṇakapaṇṇākārasaddānaṃ aññamaññavevacanattā vuttaṃ ‘‘ paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāyā ’’ ti .
Idhāti ‘‘ pūvehi vā ’’ tipade , sikkhāpade vā .
233. Pūvagaṇanāya pācittiyan ti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhato upariṭṭhitapūvagaṇanāya pācittiyaṃ .
‘‘ Dvattipattapūrā paṭiggahetabbā ’’ ti hi vacanato mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhaṃ anatikkante dve vā tayo vā pattapūre gahetuṃ vaṭṭati .
Baddhasattūti madhusakkharādīhi missetvā baddhasattu .
Thūpīkatan ti thūpīkataṃ katvā .
‘‘ Dvattipattapūre ’’ tipadassa visesanuttarabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ pūre patte ’’ ti .
Dve vā tayo vā pattāti dvattipattā , vāsaddatthe saṅkhyobhayabāhiratthasamāso , tisaddaparattā dvissa ca akāro hoti , dvattipattā ca te pūrā cāti dvattipattapūrā , te dvattipattapūre gahetvāti yojanā .
‘‘ Ācikkhitabban ’’ ti vuttavacanassa ācikkhanākāraṃ dassento āha ‘‘ atra mayā ’’ tiādi .
Tenāpīti
V1.57 dutiyenāpi .Paṭhamabhikkhu ekaṃ gahetvā dutiyabhikkhussa ārocanañca dutiyabhikkhu ekaṃ gahetvā tatiyabhikkhussa ārocanañca atidisanto āha ‘‘ yenā ’’ tiādi .
Tattha yenāti paṭhamabhikkhunā .
Paṭikkamanti bhuñjītvā etthāti paṭikkamanan ti vutte asanasālāva gahetabbāti āha ‘‘ asanasālan ’’ ti .
Yatthāti yassaṃ asanasālāyaṃ .
Mukholokanaṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ attano ’’ tiādi .
Aññatthāti paṭikkamanato aññattha .
Assāti bhikkhussa .
‘‘ Saṃvibhajitabban ’’ ti
M0.69 vuttavacanassa saṃvibhajanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ sace tayo ’’ tiādi .Yathāmittan ti yassa yassa mittassa .
Akāmāti na kāmena .
Kāraṇatthe cetaṃ nissakkavacanaṃ .
235. Antarāmaggeti maggassa antaro antarāmaggo , sukhuccāraṇatthaṃ majjhe dīgho , tasmiṃ .
235. Aṭṭhakathāsu pana … pe … vuttan ti idaṃ aṭṭhakathāsu tathā āgatabhāvamattadīpanatthaṃ vuttaṃ , na pana tassa vādassa patiṭṭhāpanatthaṃ .
Aṭṭhakathāsu vuttañhi pāḷiyā na sameti .
Tatuttarigahaṇe anāpattidassanatthañhi ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā ‘‘ anāpatti dvattipattapūre paṭiggaṇhātī ’’ ti imināva pamāṇayuttaggahaṇe anāpattisiddhito ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti visuṃ na vattabbaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ taṃ pāḷiyā na sametī ’’ ti kasmā na vuttanti ?
Heṭṭhā tatuttarisikkhāpade vuttanayeneva sakkā viññātunti na vuttaṃ .
Vuttañhi tattha ( pārā . aṭṭha .2.526)‘‘ aṭṭhakathāsu pana ñātakapavāritaṭṭhāne pakatiyāva bahumpi vaṭṭati , acchinnakāraṇā pamāṇameva vaṭṭatīti vuttaṃ , taṃ pāḷiyā na sametī ’’ ti .
Bahumpi dentānaṃ etesaṃ ñātakapavāritānaṃ bahumpi paṭiggaṇhantassāti yojanā .
‘‘ Apātheyyādiatthāya paṭiyāditan ’’ ti saññāya gaṇhantassapi āpattiyeva acittakattā sikkhāpadassa .
Aṭṭhakathāsu pana vuttanti sambandho .
Aṭṭhakathānaṃ vacanaṃ pāḷiyā na sametīti .
Attanoyeva gahaṇatthaṃ ‘‘ imassa hatthe dehī ’’ ti vacanenapi āpajjanato ‘‘ vacīkamman ’’ ti vuttaṃ .
Sesaṃ uttānameva
V3.53 .
Vuttalakkhaṇapūvamanthatā , asesakatā , apaṭippassaddhagamanatā , na ñātakāditā , atirekapaṭiggahaṇanti imāni panettha pañca aṅgāni .Catutthaṃ .
5. Paṭhamapavāraṇasikkhāpadaṃ
Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .