9. Mahallakavihārasikkhāpadaṃ
135. Navame piṭṭhasaṅghāṭassāti dvārabāhāya .
Sā hi piṭṭhe dvinnaṃ kavāṭānaṃ saṃ ekato ghāṭo ghaṭanaṃ samāgamo etassatthīti piṭṭhasaṅghāṭoti vuccati .
Kurundiyaṃ vuttanti sambandho .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanti yojanā .
Tan ti mahāaṭṭhakathāya vuttavacanaṃ .
Evaṃ ‘‘ tadevā ’’ ti etthāpi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Bhagavatāpīti na mahāaṭṭhakathācariyehi eva vuttaṃ , atha kho bhagavatāpi katoti yojanā .
135. Navame ‘‘ mahallako nāma vihāro sasāmiko ’’ ti vuttattā saññācikāya kuṭiyā anāpatti .
‘‘ Aḍḍhateyyahatthampī ’’ ti ukkaṭṭhaparicchedena vuttavacanaṃ pāḷiyā sametīti āha ‘‘ taṃ suvuttan ’’ ti .
‘‘ Pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca ukkaṭṭhaparicchedena aḍḍhateyyahatthappamāṇassa okāsassa dassitattā kavāṭaṃ aḍḍhateyyahatthavitthārato ūnakaṃ vā hotu adhikaṃ vā , aḍḍhateyyahatthappamāṇaṃyeva okāso ’’ ti vadanti .
135. Yāva
M0.303 dvārakosāti dvārasamīpā , yāva bhittīti attho , taṃ suvuttaṃ .
KavāṭavitthārappamāṇotiV0.271 hatthapāsassādhippetattā , samantā kavāṭavitthārappamāṇaupacārassa gahitattā aparipūraupacārāpi hoti .
135. NavameM2.18 ‘‘ mahallako nāma vihāro sassāmiko ’’ ti vuttattā saññācikāya kuṭiyā anāpattīti vadanti .
Yassāti vihārassa .Dvārabandhena aggaḷassa avinābhāvato ‘‘ aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ ti vuttepi aggaḷena saha dvārabandhaṭṭhapanāyāti atthova gahetabboti āha ‘‘ sakavāṭakadvārabandhaṭṭhapanāyā ’’ ti .
Aggaḷoti kavāṭaphalako .
Imamevatthan ti
M0.36 mayā vuttaṃ imaṃ eva atthaṃ sandhāyāti sambandho .
Etthāti ‘‘ aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ tivacane .
Adhippāyoti bhagavato abhisandhi .
Hi- saddo vitthārajotako .
Kampatīti bhusaṃ kampati .
Calatīti īsaṃ calati .
Tenāti tena sithilapatanahetunā .
Mātikāyaṃ , padabhājanīyañca ‘‘ aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ tipadassa sambandhābhāvato tassa sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Tattha tatthāti ‘‘ aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ tivacane na vuttanti sambandho .
Atthassa kāraṇassa uppatti atthuppatti , sāyeva aṭṭhuppattīti vuccati tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā .
Adhikārato daṭṭhabboti yojanā .
Yassa vemajjheti yassa vihārassa vemajjhe .
Sā aparipūrūpacārāpi hotīti vivariyamānaṃ kavāṭaṃ yaṃ bhittiṃ āhanati , sā sāmantā kavāṭavitthārappamāṇā upacārarahitāpi hotīti attho .Yaṃ pana vacanaṃ vuttanti sambandho .
Sā aparipūraupacārāpi hotīti vivariyamānaṃ kavāṭaṃ yaṃ bhittiṃ āhanati , sā samantā kavāṭavitthārappamāṇaupacārarahitāpi hotīti attho .
Yassāti mahāvihārassa .
Uparīti dvārato upari .
Tīsu disāsūti ubhosu passesu , uparīti tīsu disāsu .
Tatrāpīti khuddake vihārepi .
Sāti bhitti .
Aparipūraupacārāpīti samantā kavāṭapamāṇena aparipūraupacārāpi .
Ukkaṭṭhaparicchedenāti ukkaṃsapamāṇena .
Hatthapāsato atirekaṃ na limpitabboti adhippāyo .
Tīsu disāsu eva limpitabbo na hoti , lepokāse sati adhobhāgepi limpitabboti āha ‘‘ sace panassā ’’ tiādi .
Assāti vihārassa .
Ālokaṃ sandhenti pidahantīti ‘‘ ālokasandhī ’’ ti vutte vātapānakavāṭakāyevāti dassento āha ‘‘ vātapānakavāṭakā vuccantī ’’ ti .
Vātaṃ pivatīti vātapānaṃ , dvāraṃ , tasmiṃ ṭhitā kavāṭakā vātapānakavāṭakā .
Teti vātapānakavāṭakā paharantīti sambandho .
Etthāti ālokasandhimhi .
Sabbadisāsūti ubhosu passesu , heṭṭhā , uparīti
V1.31 catūsu disāsu .
‘‘ Tasmā ’’ tipadaṃ ‘‘ limpitabbo vā lepāpetabbo vā ’’ tipadadvaye hetu .
Etthāti ‘‘ ālokasandhiparikammāyā ’’ tipade .
Imināti setavaṇṇādinā .
Sabbametan ti etaṃ sabbaṃ setavaṇṇādikaṃ .
Yan ti kiccaṃ .
Kattabbaṃ kiccanti sambandho .Saddantarabyavahitopi dvattisaddo pariyāyasaddena samāso hotīti āha ‘‘ chadanassa dvattipariyāyan ’’ ti .
Dve vā tayo vā pariyāyā samāhaṭāti dvattipariyāyaṃ
M0.37 , samāhāre digu , tisadde pare dvissa akāro hoti .
Parikkhepoti anukkamena parikkhepo .Apatyūpasaggassa paṭisedhavācakattā ‘‘ aharite ’’ ti vuttaṃ .
Etthāti ‘‘ apaharite ’’ ti pade .
‘‘ Haritan ’’ ti iminā adhippetanti sambandho .
Ādikappakāle aparaṇṇato pubbe pavattaṃ annaṃ pubbaṇṇaṃ , aparasmiṃ pubbaṇṇato pacchā pavattaṃ annaṃ aparaṇṇaṃ , nakāradvayassa ṇakāradvayaṃ katvā .
Tenevāti adhippetattā eva .
Vuttan ti vapitaṃ , yathā ‘‘ sumedhabhūto bhagavā ’’ tiettha bodhiṃ asampattopi bodhisatto sumedhabhūto ‘‘ bhagavā ’’ ti vuccati avassambhāviyattā , evaṃ haritaṃ asampattampi khettaṃ ‘‘ haritan ’’ ti vuccati avassambhāviyattāti atthaṃ dasseti ‘‘ yasmimpi khette ’’ tiādinā .
Ahariteyevāti haritavirahe eva khetteti yojanā .
Tatrāpīti aharitakhettepi .
‘‘ Piṭṭhivaṃsassā ’’ tipadaṃ ‘‘ passe ’’ tipade sāmyatthachaṭṭhī , iminā pakatigehaṃ dasseti .
‘‘ Kūṭāgārakaṇṇikāyā ’’ tipadaṃ ‘‘ upari , thūpikāyā ’’ tipade sāmyatthachaṭṭhī , iminā ekakūṭayutte māḷādike dasseti .
Ṭhitaṃ bhikkhunti sambandho .
Nisinnakaṃ yaṃkañci jananti yojanā .
Tassāti ṭhitaṭṭhānassa .
Antoti abbhantare , hi yasmā ayaṃ okāso patanokāsoti yojanā .
Ālokaṃ sandheti pidhetīti ālokasandhi .
‘‘ Punappunaṃ chādāpesi , punappunaṃ limpāpesīti imasmiṃ vatthusmiṃ uppannadosena sikkhāpadassa paññattattā lepaṃ anujānantena ca dvārabandhassa samantā aḍḍhateyyahatthappamāṇeyeva padese punappunaṃ lepassa anuññātattā tato aññattha punappunaṃ limpentassa vā limpāpentassa vā bhittiyaṃ mattikāya kattabbakiccaṃ niṭṭhāpetvā puna catutthalepe dinne pācittiyena bhavitabban ’’ ti vadanti .
Gaṇṭhipadesu pana tīsupi ‘‘ punappunaṃ lepadānassa vuttappamāṇato aññattha paṭikkhittamattaṃ ṭhapetvā pācittiyassa avuttattā dukkaṭaṃ anurūpan ’’ ti vuttaṃ .
Ālokaṃ karotīti ālokaṃ sandheti pidhetīti sandhi eva ālokasandhināmakā honti .
Ālokaṃ vātapānaṃ sandheti ghaṭayatīti ālokasandhīti kavāṭaṃ vuccati .
Vātapānakavāṭalepakamme appaharitaṭṭhānakiccaṃ natthi .
Dvāravātapānūpacārato aññattha punappunaṃ limpanādiṃ karontassa piṇḍagaṇanāya pācittiyaṃ .
Keci pana ‘‘ pāḷiyaṃ pācittiyassa avuttattā dukkaṭan ’’ ti vadanti .
Adhiṭṭhātabban ti saṃvidhātabbaṃ .
Appahariteti ettha appa -saddo ‘‘ appiccho ’’ tiādīsu viya abhāvatthoti āha ‘‘ aharite ’’ ti .
Patanokāsoti patanokāsattā tatra ṭhitassa bhikkhuno upari pateyyāti adhippāyo .
Sace harite ṭhito adhiṭṭheti , āpatti dukkaṭassāti vacanena imamatthaṃ dīpeti – sace vihārassa samantā vuttappamāṇe paricchede pubbaṇṇādīni na santi , tattha vihāro kāretabbo .
Adhiṭṭhātabban ti saṃvidhātabbaṃ .
Harite ṭhito adhiṭṭhāti .
Āpatti dukkaṭassāti haritayutte khette ṭhatvā chādentassa dukkaṭanti attho .
Keci pana ‘‘ tādise khette vihāraṃ karontassa dukkaṭan ’’ ti vadanti , taṃ pāḷiyā na sameti .
136. Chāditaṃ nāmāti ettha chāditasaddo bhāvattho hoti , tenāha ‘‘ chādanan ’’ ti .
Ujukamevāti chadanuṭṭhāpanato uddhaṃ ujukaṃ eva .
Tan ti chādanaṃ .
136. Ekekaṃ
M3.33 maggaṃ ujukameva uṭṭhapetvā chādanaṃ maggena chādanaṃ nāma hotīti dassetuṃV3.30 ‘‘ maggena chādentassā ’’ ti vuttaṃ .
136. Iṭṭhakāti chadanakapālāsilādiiṭṭhakā .
136. Ujukameva chādanan ti chādanamukhavaṭṭito paṭṭhāya yāva piṭṭhivaṃsakūṭāgārakaṇṇikādi , tāva iṭṭhakādīhi ujukaṃ chādanaṃ .
Iminā pana yena sabbasmiṃ vihāre ekavāraṃ chādite taṃ chādanaṃ ekamagganti gahetvā pāḷiyaṃ ‘‘ dve magge ’’ tiādi vuttaṃ .
Pariyāyena chādanampi imināva nayena yojetabbanti vadanti , taṃ ‘‘ punappunaṃ chādāpesī ’’ ti imāya pāḷiyā ca ‘‘ sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabban ’’ ti iminā aṭṭhakathāvacanena ca sameti .
Pāḷiyaṃ ‘‘ maggena chādentassa pariyāyena chādentassā ’’ ti idañca iṭṭhakādīhi , tiṇapaṇṇehi ca chādanappakārabhedadassanatthaṃ vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ pantiyā chāditassa chadanassa upari chadanamukhavaṭṭito paṭṭhāya uddhaṃ ujukameva ekavāraṃ chādanaṃ ekamagganti gahetvā ‘ dve magge ’ tiādiV2.18 vuttaṃ , na pana sakalavihārachādanaṃ .
Esa nayo pariyāyena chādanepī ’’ ti vadanti , taṃ pāḷiaṭṭhakathāhi na sameti .Iminā pana nayena sabbasmiṃ vihāre ekavāraṃ chādite taṃ chadanaṃ ekamagganti gahetvā ‘‘ dve magge ’’ tiādi vuttaṃ .
Chadanūparīti ettha paṭhamaṃ tāva ekavāraṃ aparisesaṃ chādetvā puna chādanadaṇḍake bandhitvā dutiyavāraṃ tatheva chādetabbaṃ .
Apanetvāpīti nāsetvāpi .
Tasmāti yasmā labbhati , tasmā , pakkamitabbanti sambandho .
‘‘ Pariyāyena chādanepi imināva nayena yojetabban ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ , taṃ ‘‘ punappunaṃ chādāpesī ’’ ti imāya pāḷiyā ‘‘ sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabban ’’ ti iminā aṭṭhakathāvacanena ca sameti , tasmā dve magge adhiṭṭhahitvā tatiyāya maggaṃ āṇāpetvā pakkamitabban ti ettha dve chadanāni adhiṭṭhahitvā tatiyaṃ chadanaṃ ‘‘ evaṃ chādehī ’’ ti āṇāpetvā pakkamitabbanti evamattho gahetabbo .
‘‘ Tatiyavāracatutthavāre sampatte dve magge adhiṭṭhahitvā tatiyamaggaṃ āṇāpetvā pakkamitabban ’’ ti vuttaṃ , taṃ ‘‘ punappunaṃ chādāpetī ’’ ti iminā yujjati .
Porāṇā pana ‘‘ paṭhamavāreyeva tayo magge adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati , catutthato paṭṭhāya āpatti pācittiyaṃ , catutthalepato paṭṭhāya āpattī ’’ ti vadanti .
Tattha chadane vuttavidhinidānena sameti , lepe vuttavidhitikacchedena sameti .
Tathāpi so na yuttova .
Nidāne , aṭṭhakathāya ñca siddhalepattā sabbasovāpi acchanne , channevāpi anekaso pariyāyassa tatiyasseva adhiṭṭhānanti no sametīti ācariyo .
‘‘ Dve magge ’’ ti ,‘‘ dve chadane ’’ ti ca ‘‘ tatiyavārato paṭṭhāya evaṃ chādāpehī ’ ti āṇāpetvā pakkamitabban ’’ ti ca upatissatthero vadati kira .
Tatiyāya maggan ti ettha tatiyāyāti upayogatthe sampadānavacanaṃ , tatiyaṃ magganti attho .
Ayameva vā pāṭho .
Keci pana ‘‘ paṭhamaṃ tāva ekavāraṃ aparisesaṃ chādetvā puna chadanadaṇḍake bandhitvā dutiyavāraṃ tatheva chādetabbaṃ , tatiyavāracatutthavāre sampatte dve magge adhiṭṭhahitvā āṇāpetvā pakkamitabban ’’ ti vadanti .
Apare pana ‘‘ paṭhamavāreyeva tayopi magge adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati , catutthato paṭṭhāya āpatti pācittiyan ’’ ti vadanti .
Tadubhayampi pāḷiyā aṭṭhakathāya ca na sameti .
Parikkhepenāti parivārena chādentassāti yojanā .
Tatiyāya maggan ti ettha tatiyāyāti upayogatthe sampadānavacanaṃ , tatiyaṃ magganti attho .
Tiṇapaṇṇehi labbhatīti tiṇapaṇṇehi chādetvā upari ullittāvalittakaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ .
Kevalaṃ
M2.19 tiṇakuṭiyā hi anāpatti vuttā .Idhāpīti pariyāyachādanepi adhiṭṭhahitvāti sambandho .
Tiṇṇaṃ maggānan ti maggavasena chāditānaṃ tiṇṇaṃ chadanānaṃ .
Tiṇṇaṃ pariyāyānan ti etthāpi eseva nayo .
Catutthe magge vā pariyāye vāti ca tathā chādentānaṃ catutthaṃ chādanameva vuttaṃ .
Sesaṃ uttānameva .
Tuṇhībhūtenāti tuṇhībhūto hutvā .
Mahallakavihāratā , attano vāsāgāratā , uttari adhiṭṭhānanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Chadanuparīti chadanassa upari .
Hīti saccaṃ .
Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Tato ce uttarin ’’ ti ettha tato dvattipariyāyato uparīti dassento āha ‘‘ tiṇṇaṃ maggānaṃ vā ’’ tiādi .
Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
Tiṇṇaṃ maggānan ti maggavasena chāditānaṃ tiṇṇaṃ chadanānaṃ .
Tiṇṇaṃ pariyāyānan ti etthāpi eseva nayo .
Mahallakavihāratā , attano vāsāgāratā , uttari adhiṭṭhānanti imānettha tīṇi aṅgāni .
Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
137. Karena
V1.32M0.38 hatthena lunitabbo , chinditabbo , lātabbo gahetabboti vā karaḷoti kate atthapakaraṇādito tiṇamuṭṭhi evāti āha ‘‘ tiṇamuṭṭhiyan ’’ ti .Navamaṃ .