Issues
編輯
設定
版本
選擇版本
Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ
မြန်မာဘာသာ
(DN) Pāthikavaggaṭṭhakathā
(DN) Pāthikavaggaṭṭhakathā

Udumbarikasuttavaṇṇanā

作者： _System_commentary_ @ Administrator

2. Udumbarikasuttavaṇṇanā

Nigrodhaparibbājakavatthuvaṇṇanā

49. UdumbarikāyātiM3.14V3.13P3.17 sambandhe sāmivacananti āha ‘‘ udumbarikāya deviyā santake paribbājakārāme ’’ ti . ‘‘ Udumbarikāyan ’’ ti vā pāṭho , tathā sati adhikaraṇe etaṃ bhummaṃ . Ayañhettha attho udumbarikāya rañño deviyā nibbattito ārāmo udumbarikā , tassaṃ udumbarikāyaṃ . Tenāha ‘‘ udumbarikāya deviyā santake ’’ ti . Tāya hi nibbattito tassā santako . Varaṇādipāṭhavasena cettha nibbattatthabodhakassa saddassa adassanaṃ .
Sandhānoti bhinnānampi tesaṃ sandhāpanena ‘‘ sandhāno ’’ ti evaṃ laddhanāmo .
Saṃvaṇṇitoti pasaṃsito .
Iriyatīti pavattati .
Ariyena ñāṇenāti kilesehi ārakattā ariyena lokuttarena ñāṇena .
Ariyāya vimuttiyāti suvisuddhāya lokuttaraphalavimuttiyā .
Divā -saddo dina-saddo viya divasapariyāyo , tassa visesanabhāvena vuccamāno divā-saddo savisesaṃ divasabhāgaṃ dīpetīti āha ‘‘ divasassa divā ’’ tiādi .
Yasmā samāpannassa cittaṃ nānārammaṇato paṭisaṃhataṃ hoti , jhānasamaṅgī ca pavivekūpagamanena saṅgaṇikābhāvato ekākiyāya nilīno viya hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ tato tato … pe … gato ’’ ti .
Mano bhavanti manaso vivaṭṭanissitaṃ vaḍḍhiṃ āvahantīti manobhāvaniyāti āha ‘‘ manavaḍḍhakānan ’’ tiādi .
Unnamati na saṅkucati , alīnañca hotīti attho .
51. YāvatātiP3.18 yāvantoti ayamettha atthoti āha ‘‘ yattakā ’’ ti . Tesan ti niddhāraṇe sāmivacanaṃ . Niddhāraṇañca kenaci visesena icchitabbaṃ .
Yehi ca guṇavisesehi samannāgatā bhagavato sāvakā upāsakā rājagahe paṭivasanti , ayañca tehi samannāgatoti imaṃ visesaṃ dīpetuṃ ‘‘ tesaṃ abbhantaro ’’ ti vuttaṃ . Tenāha ‘‘ bhagavato kirā ’’ tiādi .
52. Tesan tiV3.14 paribbājakānaṃ . Kathāyāti tiracchānakathāya .
Dassanenāti diṭṭhidassanena . Ākappenāti vesena . Kuttenāti kiriyāya . Ācārenāti aññamaññasmiṃ ācaritabbaācārena . Vihārenāti rattindivaṃM3.15 viharitabbaviharaṇena . Iriyāpathenāti ṭhānādiiriyāpathena . Aññākāratāya aññatitthe niyuttāti aññatitthiyā .
Saṅgantvā samāgantvā rāsī hutvā parehi nisinnaṭṭhāne .
Araññāni ca tāni vanapatthāni cāti araññavanapatthāni . Tattha yaṃ araññakaṅganipphādakaṃ āraññakānaṃ , taṃ ‘‘ araññan ’’ ti veditabbaṃ . Vanapatthan ti gāmantaṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāraṭṭhānaṃ , yattha na kasīyati na vappīyati . Vuttañhetaṃ ‘‘ vanapatthanti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanan ’’ ti ‘‘ vanapatthanti vanasaṇḍānametaṃ senāsanānaṃ , vanapatthanti bhīsanakānametaṃ , vanapatthanti salomahaṃsānametaṃ , vanapatthanti pariyantānametaṃ vanapatthanti na manussūpacārānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanan ’’ ti ( vibha .531). Tena vuttaṃ ‘‘ gāmūpacārato muttānī ’’ tiādi .
Pantānīti pariyantāni atidūrāni . Tenāha ‘‘ dūratarānī ’’ tiādi .
Vihārūpacārenāti vihārassa upacārappadesena . AddhikajanassātiP3.19 maggagāmino janassa . Mandasaddānīti uccāsaddamahāsaddābhāvato tanusaddāni .
Manussehi samāgamma ekajjhaṃ pavattitasaddo nigghoso , tassa yasmā attho dubbibhāvito hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ avibhāvitatthena nigghosenā ’’ ti .
Vigatavātānīti vigatasaddāni .
‘‘ Rahassa karaṇassa yuttānī ’’ ti imināpi tesaṃ ṭhānānaṃ araññalakkhaṇayuttataṃ , janavivittataṃ , vanavivittameva ca vibhāveti , tathā ‘‘ ekībhāvassa anurūpānī ’’ ti iminā .
53. Kenāti hetumhi , sahayoge ca karaṇavacananti āha ‘‘ kena kāraṇena kena puggalena saddhin ’’ ti . Ekopi hi vibhattiniddeso anekatthavibhāvano hoti , tathā taddhitatthapadasamāhāreti .
Saṃsandanan ti ālāpasallāpavasena kathāsaṃsandanaṃ . Ñāṇabyattabhāvan ti byattañāṇabhāvaṃ , so pana parassa vacane uttaradānavasena , parena vā vuttauttare paccuttaradānavasena siyāti āha ‘‘ uttarapaccuttaranayenā ’’ ti . Yo hi parassa vacanaṃ tipukkhalena nayena rūpeti , tathā parassa rūpanavacanaṃ jātibhāvaṃ āpādeti , tassa tādisaṃ vacanasabhāvaṃ ñāṇaveyyattiyaṃ vibhāveti pākaṭaṃ karotīti .
Suññāgāresu naṭṭhāti suññāgāresu nivāsesu naṭṭhā vinaṭṭhāM3.16 abhāvaṃ gatā . Nāssa paññā nasseyya tehi tehi katapucchanapaṭipucchananimittaṃ nānāpaṭibhānuppattiyāP3.20 visāramāpannaṃ pucchitaṃ pañhaṃ vissajjetuṃ asamatthatāya .
Orodheyyāmāti nirussāhaṃ viya karontā avarodheyyāma , taṃ parassa orodhanaṃ vādajālena vinandhanaṃ viya hotīti āha ‘‘ vinandheyyāmā ’’ tiV3.15 . Tadatthaṃ tena tucchakumbhinidassanaṃ kataṃ , taṃ byatirekamukhena dassetuṃ ‘‘ pūritaghaṭo hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Balaṃ dīpentoti abhūtameva attano ñāṇabalaṃ pakāsento . Asambhinnan ti jātisambhedābhāvena asambhinnaṃ . Aññajātisambhede sati assatarassa assassa jātabhāvo viya sīhassapi sīhathāmābhāvo siyāti āha ‘‘ asambhinnakesarasīhan ’’ ti .
Ṭhānaso vāti taṅkhaṇe eva .
54.‘‘ Sumāgadhā nāma nadī ’’ ti keci , taṃ micchāti dassento ‘‘ sumāgadhā nāma pokkharaṇī ’’ ti vatvā tassā pokkharaṇibhāvassa suttantare āgatataṃ dassetuṃ ‘‘ yassā tīre ’’ tiādi vuttaṃ .
Morānaṃ nivāpo etthāti moranivāpo . Byadhikaraṇānampi hi padānaṃ bāhiratthasamāso hotiyeva yathā ‘‘ urasilomo ’’ ti . Atha vā nivutthaṃ etthāti nivāpo , morānaṃ nivāpo moranivāpo , morānaṃ nivāpadinnaṭṭhānaṃ . Tenāha ‘‘ yattha morānan ’’ tiādi .
Assasati anusaṅkitaparisaṅkito hoti etenāti assāso , pītisomanassantiP3.21 āha ‘‘ assāsappattāti tuṭṭhippattā somanassappattā ’’ ti .
Adhiko seṭṭho āsayo nissayo ajjhāsayoti āha ‘‘ uttamanissayabhūtan ’’ ti .
Ādibhūtaṃ purātanaṃ seṭṭhacariyaṃ ādibrahmacariyaṃ , lokuttaramagganti attho . Tathā hesa sabbabuddhapaccekabuddhasāvakehi teneva ākārena adhigato . Tenāha ‘‘ purāṇa … pe … ariyamaggan ’’ ti . Tathā hi taṃ bhagavā ‘‘ addasa purāṇaṃ maggaṃ purāṇamañjasan ’’ ti avoca .
Yasmā nigrodho tapojigucchavādo , sāsane ca bhikkhū attakilamathānuyogaṃ vajjetvā bhāvanānuyogena paramassāsappatte viharante passati , tasmā ‘‘ kathaṃ nu kho samaṇo gotamo kāyakilamathena vināva sāvake vinetī ’’ ti sañjātasandeho ‘‘ ko nāma so ’’ tiādinā bhagavantaṃ pucchi . Pūretvā bhāvanāpāripūrivasena . ‘‘ Pūretvā ’’ ti vā idaṃ ‘‘ ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyan ’’ ti ettha pāṭhasesotiM3.17 vadanti . ‘‘ Ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti assāsappattā ’’ ti evaṃ vā ettha yojanā .

Tapojigucchāvādavaṇṇanā

55. Pakatā hutvā vicchinnā vippakatāti āha ‘‘ aniṭṭhitāva hutvā ṭhitā ’’ ti .
56. Vīriyena pāpajigucchanavādoti lūkhapaṭipattisādhanena vīriyena attataṇhāvinodanavasenaV3.16 pāpakassa jigucchanavādo . Jigucchatīti jiguccho , tabbhāvo jegucchaṃ , adhikaṃ jegucchaṃ adhijegucchaṃ , ativiya pāpajigucchanaṃ , tasmiṃ adhijegucche . Kāyadaḷhībahulaṃ tapatīti tapo , attakilamathānuyogavasena pavattaṃ vīriyaṃ , tena kāyadaḷhībahulatānimittassa pāpassa jigucchanaṃ , virajjanampi tapojigucchāti āha ‘‘ vīriyena pāpajigucchā ’’ ti . Ghāsacchādanasenāsanataṇhāvinodanamukhena attasnehavirajjananti attho . Upari vuccamānesu nānākāresu acelakādivatesu ekajjhaṃ samādinnānaṃ parisodhanamevettha pāripūraṇaṃP3.22 , na sabbesaṃ anavasesato samādānaṃ tassa asambhavatoti āha ‘‘ paripuṇṇāti parisuddhā ’’ ti . Parisodhana ñca nesaṃ sakasamayasiddhena nayena paṭipajjanameva . Vipariyāyena aparisuddhatā veditabbā .
57.‘‘ Ekaṃ pañhampi na kathetī ’’ ti paṭhamaṃ attanā pucchitapañhassa akathitattā vuttaṃ .
Tapanissitakoti attakilamathānuyogasaṅkhātaṃ tapaṃ nissāya samādāya vattanako . Sīhanādeti sīhanādasuttavaṇṇanāyaṃ . Yasmā tattha vitthāritanayena veditabbāni , tasmā tassā atthappakāsanāya vuttanayenapi veditabbāni .

Upakkilesavaṇṇanā

58.‘‘ Sammā ādiyatī ’’ ti vatvā sammā ādiyana ñcassa daḷhaggāho evāti āha ‘‘ daḷhaṃ gaṇhātī ’’ ti .
‘‘ Sāsanāvacarenāpi dīpetabban ’’ ti vatvāM3.18 taṃ dassetuṃ ‘‘ ekacco hī ’’ tiādi vuttaṃ , tena dhutaṅgadharatāmattena attamanatā , paripuṇṇasaṅkappatā sammāpaṭipattiyā upakkilesoti imamatthaṃ dasseti , na yathāvuttatapasamādānadhutaṅgadharatānaṃ satipi aniyyānikatte sadisatanti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Duvidhassāpīti ‘ attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo ’ ti ca evaṃ upakkilesabhedena vuttassa duvidhassāpi tapassino ’’ ti keci . Yasmā pana aṭṭhakathāyaṃ sāsanikavasenāpi attho dīpito , tasmā bāhirakassa , sāsanikassa cāti evaṃ duvidhassāpi tapassinoti attho veditabbo . Tathā ceva hi uparipi atthavaṇṇanaṃ vakkhatīti .
Ettāvatāti yadidaṃ ‘‘ ko añño mayā sadiso ’’ ti evaṃ atimānassa , aniṭṭhitakiccasseva ca ‘‘ alamettāvatā ’’ ti evaṃ atimānassa ca uppādanaṃ , ettāvatā .
UkkaṃsatītiV3.17 ukkaṭṭhaṃ karoti . Ukkhipatīti aññesaṃ upari khipati , paggaṇhātīti attho .
Paraṃ saṃhāretīti paraṃ saṃharaṃ nihīnaṃ karoti . Avakkhipatīti adho khipati , avamaññatīti attho .
Mānamadakaraṇenāti mānasaṅkhātassa madassa karaṇena uppādanena .
MucchitoP3.23 hotīti mucchāpanno hoti , sā pana mucchāpatti abhijjhāsīlabbataparāmāsakāyaganthehi gadhitacittatā , tattha ca atilaggabhāvoti āha ‘‘ gadhito ajjhosanno ’’ ti .
Pamajjana ñcettha pamajjanamevāti āha ‘‘ pamādamāpajjatī ’’ ti .
Kevalaṃ dhutaṅgasuddhiko hutvā kammaṭṭhānaṃ ananuyuñjanto tāya eva dhutaṅgasuddhikatāya attukkaṃsanādivasena pavatteyyāti dassetuṃ ‘‘ sāsane ’’ tiādi vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ dhutaṅgameva … pe … paccetī ’’ ti .
59. Teyeva paccayā . Suṭṭhu katvā paṭisaṅkharitvā laddhāti ādaragāravayogena sakkaccaṃ abhisaṅkharitvā dānavasena upanayavasena laddhā . Vaṇṇabhaṇanan ti guṇakittanaṃ .
Assāti tapassino .
60. Vodāsan ti byāsanaṃ , vibhajjananti attho . Taṃ panettha vibhajjanaṃ dvidhā icchitanti āha ‘‘ dvebhāgaṃ āpajjatī ’’ ti . Dve bhāge karoti ruccanāruccanavasenaM3.19 .
Gedhajātoti sañjātagedho .
Mucchanaṃ nāma sativippavāseneva hoti , na satiyā satīti āha ‘‘ samuṭṭhassatī ’’ ti .
Ādīnavamattampīti gadhitādibhāvena paribhoge ādīnavamattampi na passati .
Mattaññutāti paribhoge mattaññutā . Paccavekkhaṇaparibhogamattampīti paccavekkhaṇamattena paribhogampi ekavāraṃ paccavekkhitvāpi paribhuñjanampi na karoti .
61. Vicakkasaṇṭhānāti vipulatamacakkasaṇṭhānā . Sabbassa bhuñjanato ayokūṭasadisā dantā eva dantakūṭaṃ .
Apasādetīti pasādeti .
AcelakādivasenātiP3.24 acelakavatādivasena . Lūkhājīvin ti sallekhapaṭipattiyā lūkhajīvikaṃ .
62. Tapaṃ karotīti bhāvanāmanasikāralakkhaṇaṃ tapaṃ carati caranto viya hoti .
Caṅkamaṃ otarati bhāvanaṃ anuyuñjanto viya . Vihāraṅgaṇaṃ sammajjati vattapaṭipattiṃ pūrento viya .
‘‘ Ādassayamāno ’’ ti vā pāṭho .
KiñciV3.18 vajjan ti kiñci kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā dosaṃ . Diṭṭhigatan ti viparītadassanaṃ .
Aruccamānan ti attano siddhante paṭikkhittabhāvena aruccamānaṃ . Ruccati meti ‘‘ kappati me ’’ ti vadati .
Anujānitabban ti tacchāviparītabhūtabhāvena ‘‘ evametan ’’ ti anujānitabbaṃ . Savanamanohāritāya ‘‘ sādhu suṭṭhū ’’ ti anumoditabbaṃ .
63. Kujjhanasīlatāya kodhano . Vuttalakkhaṇo upanāho etassa atthīti upanāhī . Evaṃbhūto ca taṃsamaṅgī hotīti ‘‘ samannāgato hotī ’’ ti vuttaṃ . Esa nayo ito paresupi .
Esa nayo ito paresupi .
Esa nayo ito paresupi . Ayaṃ pana viseso – issati usūyatīti ussukī .
Esa nayo ito paresupi . Saṭhanaṃ asantaguṇasambhāvanaṃ saṭho , so etassa atthīti saṭho . Santadosapaṭicchādanasabhāvā māyā , māyā etassa atthīti māyāvī .
Esa nayo ito paresupi . Garuṭṭhāniyānampi paṇipātākaraṇalakkhaṇaṃ thambhanaṃ thaddhaṃ , tamettha atthīti thaddho . Guṇehi samānaṃ , adhikañca atikkamitvā nihīnaṃ katvā maññanasīlatāya atimānī .
Esa nayo ito paresupi . Asantaguṇasambhāvanatthikatāsaṅkhātā pāpā lāmakā icchā etassāti pāpiccho .
Esa nayo ito paresupi . Micchā viparītā diṭṭhi etassāti micchādiṭṭhiko .
Esa nayo ito paresupi . ‘‘ Idameva saccaṃ , moghamaññan ’’ tiM3.20 ( ma . ni .187,202,427;3.27,29; udā .55; mahāni .20; netti .58) evaṃP3.25 attanā attābhiniviṭṭhatāya satā diṭṭhi sandiṭṭhi , tameva parāmasatīti sandiṭṭhiparāmāsī . Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ sayaṃ diṭṭhi sandiṭṭhī ’’ ti vatthuvasena attho vutto .
Esa nayo ito paresupi . Ā bāḷhaṃ viya dhīyatīti ādhānan ti āha ‘‘ daḷhaṃ suṭṭhu ṭhapitan ’’ ti .
Esa nayo ito paresupi . Yathāgahitaṃ gāhaṃ paṭinissajjanasīlo paṭinissaggī , tappaṭikkhepena duppaṭinissaggī . Paṭisedhattho hi ayaṃ du -saddo yathā ‘‘ duppañño ,( ma . ni .1.449) dussīlo ’’ ti ( a . ni .5.213;10.75; pārā .195; dha . pa .308) ca .

Parisuddhapapaṭikappattakathāvaṇṇanā

64. Idha nigrodha tapassīti yathānukkantaṃ purimapāḷiṃ nigamanavasena ekadesena dasseti . Tenāha ‘‘ evaṃ bhagavā ’’ tiādi . Gahitaladdhin ti ‘‘ acelakādibhāvo seyyo , tena ca saṃsārasuddhi hotī ’’ ti evaṃ gahitaladdhiṃ . Rakkhitaṃ tapan ti tāya laddhiyā samādiyitvā rakkhitaṃ acelakavatāditapaṃ . ‘‘ Sabbameva saṃkiliṭṭhan ’’ ti iminā yaṃ vakkhati parisuddhapāḷivaṇṇanāyaṃ ‘‘ lūkhatapassino ceva dhutaṅgadharassa ca vasena yojanā veditabbā ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .3.64), tassa parikappitarūpassa lūkhassa tapassinoti ayamettha adhippāyotiV3.19 dasseti . ‘‘ Parisuddhapāḷidassanatthan ’’ ti ca iminā titthiyānaṃ vasena pāḷi yevettha labbhati , na pana tadatthoti dasseti .
Vuttavipakkhavasenāti vuttassa atthassa paṭipakkhavasena , paṭikkhepavasenāti attho .
Tasmiṃ ṭhāneti hetuatthe bhummanti tassa hetuatthena karaṇavacanena atthaṃ dassento ‘‘ evaṃ so tenā ’’ tiādimāha . Uttari vāyamamānoti yathāsamādinnehi dhutadhammehi aparituṭṭho , apariyositasaṅkappo ca hutvā upari bhāvanānuyogavasena sammāvāyāmaṃ karonto .
69. Ito paran ti ito yathāvuttanayato paraṃ .
Aggabhāvaṃ vā sārabhāvaṃ vāti tapojigucchāya aggabhāvaṃ vā sārabhāvaṃ vā ajānanto . ‘‘ Ayamevassa aggabhāvo sārabhāvo ’’ tiP3.26 maññamāno ‘‘ aggappattā , sārappattā cā ’’ ti āha .

Parisuddhatacappattādikathāvaṇṇanā

70. YamanaṃM3.21 saṃyamanaṃ yāmo , hiṃsādīnaṃ akaraṇavasena catubbidho yāmova cātuyāmo , so eva saṃvaro , tena saṃvuto guttasabbadvāro cātuyāmasaṃvarasaṃvuto . Tenāha ‘‘ catubbidhena saṃvarena pihito ’’ ti .
Atipātanaṃ hiṃsananti āha ‘‘ pāṇaṃ na hanatī ’’ ti .
Lobhacittena bhāvitaṃ sambhāvitanti katvā bhāvitaṃ nāma pañca kāmaguṇā . Ayañca tesu tesaṃyeva samudācāro maggoṭṭhāpakaṃ viyāti āha ‘‘ tesaṃ saññāyā ’’ ti .
Etan ti abhiharaṇaṃ , hīnāya anāvattanañca . Tenāha ‘‘ so abhiharatīti ādilakkhaṇan ’’ ti .
Abhiharatīti abhibuddhiṃ neti . Tenāha ‘‘ uparūpari vaḍḍhetī ’’ ti .
Cakkavattināpi pabbajitassa abhivādanādi karīyatevāti pabbajjā seṭṭhā guṇavisesayogato , dosavirahitato ca , yato sā paṇḍitapaññattā vuttā . Gihibhāvo pana nihīno tadubhayābhāvatoti āha ‘‘ hīnāya gihibhāvatthāyā ’’ ti .
74. Titthiyānaṃ vasenāti titthiyānaṃ samayavasena . Nesan ti titthiyānaṃ . Tan ti dibbacakkhuṃ .
Sīlasampadāti sabbākārasampannaṃ catupārisuddhisīlaṃ .
Tacasārasampattitoti tacatapojigucchāyāsārasampattito . Visesabhāvan ti visesasabhāvaṃ .
AcelakapāḷimattampītiP3.27V3.20 acelakapāḷiāgatatthamattampi natthi , tasmā mayaṃ anassāma vinaṭṭhāti attho . A -kāro vā nipātamattaṃ , nassāmāti vinassāma . Kuto parisuddhapāḷīti kuto eva amhesu parisuddhapāḷiāgatapaṭipatti . Esa nayo sesesupi .
Sutivasenāpīti sotapathāgamanamattenāpi na jānāma .

Nigrodhassapajjhāyanavaṇṇanā

75. AssātiM3.22 sandhānassa gahapatissa . Kakkhaḷan ti pharusaṃ . Durāsadavacanan ti avattabbavacanaṃ . Yasmā pharusavacanaṃ yaṃ uddissa payuttaṃ , tasmiṃ khamāpite khamāpakassa paṭipākatikaṃ hoti , tasmā ‘‘ ayaṃ mayī ’’ tiādi vuttaṃ .
76. Bodhatthāya dhammaṃ deseti , na attano buddhabhāvaghosanatthāya .
Vādatthāyāti paravādabhañjanavādatthāya .
Rāgādisamanatthāya dhammaṃ deseti , na antevāsikamyatāya .
Oghanittharaṇatthāyāti caturoghanittharaṇatthāya dhammaṃ deseti sabbaso orapārātiṇṇamāvahattā desanāya .
Sabbakilesaparinibbānatthāya dhammaṃ deseti kilesānaṃ lesenapi desanāya aparāmaṭṭhabhāvato .

Brahmacariyapariyosānādivaṇṇanā

77. Idaṃ sabbampīti sattavassato paṭṭhāya yāva ‘‘ sattāhan ’’ ti padaṃ , idaṃ sabbampi vacanaṃ .
Asaṭho pana amāyāvī ujujātiko tikkhapañño ugghaṭitaññūti adhippāyo . So hi taṃmuhutteneva arahattaṃ pattuṃ sakkhissatīti .
Vaṅkavaṅkoti kāyavaṅkādīhipi vaṅkehi vaṅko jimho kuṭilo .
‘‘ Saṭhaṃ panāhaṃ anusāsituṃ na sakkomī ’’ ti na idaṃ bhagavā kilāsubhāveneva vadati , atha kho tassa abhājanabhāveneva .
78. Pakatiyā ācariyoti yo eva tumhākaṃ ito pubbe pakatiyā ācariyo ahosi , so eva idānipi pubbāciṇṇavasena ācariyo hotu , na mayaṃ tumhe antevāsike kātukāmāti adhippāyo .
NaP3.28 mayaṃ tumhākaṃ uddesena atthikā , dhammatanti meva pana tumhe ñāpetukāmamhāti adhippāyo .
Ājīvatoti jīvikāya vuttito .
Akusalāti koṭṭhāsaṃ pattāti akusalāti taṃ taṃ koṭṭhāsataṃyeva upagatā .
Kilesadarathasampayuttāti kilesadarathasahitā taṃsambandhanatoV3.21 .
Jātijarāmaraṇānaṃ hitāti jātijarāmaraṇiyā .
Saṃkileso ettha atthi , saṃkilese vā niyuttāti saṃkilesikā .
Vodānaṃ vuccati visuddhi , tassa paccayabhūtattā vodāniyā . Tathābhūtā cete vodāpentīti āha ‘‘ satte vodāpentī ’’ ti .
Sikhāppattā paññāya pāripūrivepullatā maggaphalavaseneva icchitabbātiM3.23 āha ‘‘ maggapaññā … pe … vepullatan ’’ ti .
Ubhopi vā etāni pāripūrivepullāni . Yā hi tassa pāripūrī , sā eva vepullatāti .
Tatoti saṃkilesadhammappahānavodānadhammābhibuddhihetu .
79.‘‘ Yathā mārenā ’’ ti nayidaṃ nidassanavasena vuttaṃ , atha kho tathābhāvakathanamevāti dassetuṃ ‘‘ māro kirā ’’ tiādi vuttaṃ . Athāti mārena tesaṃ pariyuṭṭhānappattito pacchā aññāsīti yojanā . Kasmā pana bhagavā pageva na aññāsīti ? Anāvajjitattā . Māraṃ paṭibāhitvāti mārena tesu kataṃ pariyuṭṭhānaṃ vidhametvā , na tesaṃ sati payojane buddhānaṃ dukkaraṃ . Soti maggaphaluppattihetu . Tesaṃ paribbājakānaṃ .
Phuṭṭhāti pariyuṭṭhānavasena phuṭṭhā . Yatrāti niddhāraṇe bhummanti āha ‘‘ yesū ’’ ti .
Aññāṇatthan ti ājānanatthaṃ , upasaggamattañcetthaP3.29 ā -kāroti āha ‘‘ jānanatthan ’’ ti , vīmaṃsanatthanti attho .
Cittaṃ nuppannan ti ‘‘ jānāma tāvassa dhamman ’’ ti ājānanatthaṃ ‘‘ brahmacariyaṃ carissāmā ’’ ti ekasmiṃ divase ekavārampi tesaṃ cittaṃ nuppannaṃ . Sattāho pana vuccamāno etesaṃ kiṃ karissatīti yojanā . Sattāhaṃ pūretun ti sattāhaṃ brahmacariyaṃ pūretuṃ , brahmacariyavasena vā sattāhaṃ pūretunti attho .
Paravādabhindanan ti paravādamaddanaṃ . Sakavādasamussāpanan ti sakavādapaggaṇhanaṃ .
Vāsanāyāti saccasampaṭivedhavāsanāya . Nesan ti ca pakaraṇavasena vuttaṃ . Tadaññesampi hi bhagavato sammukhā , paramparāya ca devamanussānaṃ suṇantānaṃ vāsanāya paccayo evāti . Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyamevāti .
Udumbarikasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .