Chakkavaṇṇanā
323. Attānaṃ
V3.225 adhi ajjhattā , adhi -saddo samāsavisaye adhikāratthaṃ , pavattiatthañca gahetvā pavattatīti attānaṃ adhikicca uddissa pavattā ajjhattā ;
ajjhattesu bhavāni ajjhattikānīti niyakajjhattesupi abbhantarāni cakkhādīni vuccanti , tāni pana yena ajjhattabhāvena ‘‘ ajjhattikānī ’’ ti vuccanti , tamatthaṃ pākaṭaṃ katvā dassento ‘‘ ajjhattikānī ’’ ti āha .
Saddatthato pana ajjhattajjhattāniyeva ajjhattajjhattikāni yathā ‘‘ venayiko ’’ ti ( ma . ni .1.246; a . ni .8.11; pārā .8) daṭṭhabbaṃ .Tato ajjhattatoti tato ajjhattajjhattato , yāni ajjhattikāni vuttāni .
Ajjhattikānañhi paṭiyogīni bāhirāni ajjhattadhammānaṃ viya bahiddhādhammā .
‘‘ Ajjhattikānī ’’ ti hi saparasantānikāni cakkhādīni vuccanti , tathā rūpādīni ‘‘ bāhirānī ’’ ti .
Ajjhattāni pana sasantānikā eva cakkhurūpādayo , tato aññeva bahiddhāti .
‘‘ Viññāṇasamūhā ’’ ti ettha yadipi tesaṃ viññāṇānaṃ samodhānaṃ natthi bhinnakālikattā , cittena pana ekajjhaṃ abhisaṃyūhanavasena samūhatā vuttā yathā ‘‘ vedanākkhandho ’’ ti .
Cakkhupasādanissitan ti cakkhupasādaṃ nissāya paccayaṃ labhitvā uppannaṃ kusalākusalavipākaviññāṇaṃ cakkhuviññāṇatāsāmaññena ekajjhaṃ katvā vuttaṃ .
Cakkhusannissito samphasso , na cakkhudvāriko .
Ime
P3.328 dasa samphasseti ime pasādavatthuke dasa vipākasamphasse ṭhapetvā .Eteneva nayenāti etena phasse vutteneva nayena .
Taṇhāchakke taṇhaṃ ārabbha pavattāpi taṇhā dhammataṇhāti veditabbā .
Appaṭissayoti appaṭissavo , va-kārassa ya-kāraṃ katvā niddeso .
Garunā kismiñci vutte gāravavasena paṭissavanaṃ paṭissavo , paṭissavabhūtaṃ , taṃsabhāgañca yaṃ kiñci gāravaṃ , natthi etasmiṃ paṭissavoti appaṭissavo , gāravarahito .
Tenāha ‘‘ anīcavuttī ’’ ti .
Yathā cetiyaṃ uddissa kataṃ satthu
M3.253 katasadisaṃ , evaṃ cetiyassa purato kataṃ satthu purato katasadisaṃ evāti āha ‘‘ parinibbute panā ’’ tiādi .Sakkaccaṃ na gacchatīti ādaraṃ gāravaṃ uppādetvā na upasaṅkamati .
Yathā sikkhāya ekadese kopite , agārave ca kate sabbā sikkhā kuppati , sabbattha ca agāravaṃ kataṃ nāma hoti samudāyato saṃvarasamādānaṃ avayavato bhedoti .
Evaṃ ekabhikkhusmiṃpi … pe … agāravo katova hoti .
Anādariyamattenapi sikkhāya aparipūriyevāti āha ‘‘ apūrayamānova sikkhāya agāravo nāmā ’’ ti .
Appamādalakkhaṇaṃ sammāpaṭipatti .
Duvidhan ti dhammāmisavasena duvidhaṃ .
Somanassūpavicārāti
V3.226 somanassasahagatā vicārā adhippetā , upasaddo ca nipātamattanti āha ‘‘ somanassasampayuttā vicārā ’’ ti .
Tathā hissa abhidhamme ( dha . sa .8)‘‘ cāro vicāro … pe … upavicāro ’’ ti niddeso pavatto .Somanassakāraṇabhūtan ti sabhāvato , saṅkappatopi somanassassa uppattiyā paccayabhūtaṃ .
Kāmaṃ parittabhūmakā vitakkavicārā aññamaññamaviyogino
P3.329 , kiriyābhedato pana paṭhamābhinipātatāya vitakkassa byāpāro sātisayo .
Tato paraṃ vicārassāti taṃ sandhāya ‘‘ vitakketvā ’’ ti pubbakālakiriyāvasena vatvā ‘‘ vicārena paricchindatī ’’ ti vuttaṃ .
Laddhapubbāsevanassa vicārassa byāpāro paññā viya hoti .
Tathā hi ‘‘ vicāro vicikicchāya paṭipakkho ’’ ti peṭake vuttaṃ .‘‘ Diṭṭhisāmaññagato ’’ ti ettha yāya diṭṭhiyā puggalo diṭṭhisāmaññaṃ gato vutto , sā paṭhamamaggasammādiṭṭhi kosambakasutte adhippetoti āha ‘‘ kosambakasutte paṭhamamaggo kathito ’’ ti .
Idhāti imasmiṃ sutte .
Catūsupi maggesu sammādiṭṭhi diṭṭhiggahaṇena gahitāti āha ‘‘ cattāropi maggā kathitā ’’ ti .
Vivādamūlachakkavaṇṇanā