Ekadhammavaṇṇanā
351.( Ka ) kāra -saddo upa-saddena vināpi upakāratthaṃ vadati ,‘‘ bahukārā , bhikkhave , mātāpitaro puttānan ’’ tiādīsu ( a . ni .2.34) viyāti āha ‘‘ bahukāroti bahūpakāro ’’ ti .
( Kha ) vaḍḍhane vutte nānantariyatāya uppādanaṃ vuttameva hotīti ‘‘ bhāvetabboti vaḍḍhetabbo ’’ ti
V3.249 vutto .
Uppādanapubbikā hi vaḍḍhanāti .
NanuM3.277 ca ‘‘ eko dhammo uppādetabbo ’’ ti uppādanaṃ pettha visuṃ gahitaṃ evāti ?
Aññavisayattā tassa nāyaṃ virodho .
Tathā hi ‘‘ eko dhammo pariññeyyo ’’ ti tīhipi pariññāhi pariññeyyataṃ vatvāpi ‘‘ eko dhammo pahātabbo ’’ ti pahātabbatā vuttā .( Ga ) tīhi pariññāhīti ñātatīraṇapahānapariññāhi .
( Gha ) pahānānupassanāyāti pajahanavasena pavattāya anupassanāya .
Missakavasena cetaṃ anupassanāgahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
( Ṅa ) sīlasampadādīnaṃ parihānāvaho parihānāya saṃvattanako .
( Ca ) jhānādivisesaṃ gametīti visesagāmī .
( Cha ) duppaccakkhakaroti anupacitañāṇasambhārehi paccakkhaṃ kātuṃ asakkuṇeyyo .
( Jha ) abhijānitabboti
P3.357 abhimukhaṃ ñāṇena jānitabbo .Sabbattha mātikāsūti dukādivasena vuttāsu sabbāsu mātikāsu .
Ettha ca āyasmā dhammasenāpati te bhikkhū bhāvanāya niyojetvā uttamatthe patiṭṭhāpetukāmo paṭhamaṃ tāva bhāvanāya upakāradhammaṃ uddesavasena dassento ‘‘ eko dhammo bahukāro ’’ ti vatvā tena upakārakena upakattabbaṃ dassento ‘‘ eko dhammo bhāvetabbo ’’ ti āha .
Ayañca bhāvanā vipassanāvasena icchitāti āha ‘‘ eko dhammo pariññeyyo ’’ ti .
Pariññā ca nāma yāvadeva pahātabbapajahanatthāti āha ‘‘ eko dhammo pahātabbo ’’ ti .
Pajahantena ca hānabhāgiyaṃ nīharitvā visesabhāgiye avaṭṭhātabbanti āha ‘‘ eko dhammo hānabhāgiyo , eko dhammo visesabhāgiyo ’’ ti .
Visesabhāgiye avaṭṭhānañca duppaṭivijjhanena , duppaṭivijjhapaṭivijjhanañce ijjhati , nipphādetabbanipphādanaṃ siddhameva hotīti āha ‘‘ eko dhammo duppaṭivijjho , eko dhammo uppādetabbo ’’ ti .
Tayidaṃ dvayaṃ abhiññeyyādijānanena hotīti āha ‘‘ eko dhammo abhiññeyyo ’’ ti .
Abhiññeyyañce abhiññātaṃ , sacchikātabbaṃ sacchikatameva hotīti .
Ettāvatā ca niṭṭhitakiccova hoti , nāssa uttari kiñci karaṇīyanti evaṃ tāva mahāthero ekakavasena
V3.250 tesaṃ bhikkhūnaṃ paṭipattividhiṃ uddisanto imāni dasa padāni iminā anukkamena uddisi .
( Ka ) evaṃM3.278 aniyamato uddiṭṭhadhamme sarūpato niyametvā dassetuṃ ‘‘ katamo eko dhammo ’’ tiādinā desanaṃ ārabhi .
Tena vuttaṃ ‘‘ iti āyasmā sāriputto ’’ tiādi .
Esa nayo dukādīsu .
Veḷukāroti veno .
So hi veḷuvikārehi kilañjādikaraṇena ‘‘ veḷukāro ’’ ti vutto .
Anto , bahi ca sabbagatagaṇṭhiṃ nīharaṇena niggaṇṭhiṃ katvā .
Ekekakoṭṭhāseti ekakādīsu dasasu koṭṭhāsesu ekekasmiṃ koṭṭhāse .Sabbatthakaṃ upakārakan ti sabbatthakameva sammā paṭipattiyā
P3.358 upakāravantaṃ .
Idāni tamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ ayañhī ’’ tiādi vuttaṃ .Vipassanāgabbhaṃ gaṇhāpaneti yathā upari vipassanā paripaccati tikkhā visadā hutvā maggena ghaṭeti , evaṃ pubbabhāgavipassanāvaḍḍhane .
Atthapaṭisambhidādīsūti atthapaṭisambhidādīsu nipphādetabbesu , tesaṃ sambhārasambharaṇanti attho .
Esa nayo ito paresupi .
Ṭhānāṭṭhānesūti ṭhāne , aṭṭhāne ca jānitabbe .
Mahāvihārasamāpattiyan ti mahatiyaṃ jhānādivihārasamāpattiyaṃ .
Vipassanāñāṇādīsūti ādi -saddena manomayiddhi ādikāni saṅgaṇhāti .
Aṭṭhasu vijjāsūti ambaṭṭhasutte ( dī . ni .1.279) āgatanayāsu aṭṭhasu vijjāsu .
Teneva bhagavā thometīti yojanā .
Nan ti appamādaṃ .
Thāmasampannenāti ñāṇabalasamannāgatena .
Dīpetvāti ‘‘ evampi appamādo kusalānaṃ dhammānaṃ sampādane bahupakāro ’’ ti pakāsetvā .
Yaṃ kiñci anavajjapakkhikamatthaṃ appamāde pakkhipitvā kathetuṃ yuttanti dassetuṃ ‘‘ yaṃ kiñcī ’’ tiādi vuttaṃ .
( Kha ) kāyagatāsatīti rassaṃ akatvā niddeso , niddesena vā etaṃ samāsapadaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni … pe … pūtīni cuṇṇikajātānī ’’ ti ( dī . ni .2.379) evaṃ pavattamanasikāro ‘‘ cuṇṇikamanasikāro ’’ ti vadanti .
Apare pana bhaṇanti ‘‘ cuṇṇikairiyāpathesu pavattamanasikāro ’’ ti .
Ettha uppannasatiyāti etasmiṃ yathāvutte ekūnatiṃsavidhe ṭhāne uppannāya satiyā .
Sukhasampayuttāti nippariyāyato sukhasampayuttā , pariyāyato pana catutthajjhāne upekkhāpi ‘‘ sukhan ’’ ti vattabbataṃ labhati santasabhāvattā .
( Ga ) paccayabhūto
M3.279V3.251P3.359 ārammaṇādivisayopi ārammaṇabhāvena vaṇo viya āsave paggharati , so sampayogasambhavābhāvepi saha āsavehīti sāsavo .
Tathā upādānānaṃ hitoti upādāniyo .
Itarathā pana paccayabhāvena vidhi paṭikkhepo .( Gha ) asmīti mānoti ‘‘ asmī ’’ ti pavatto māno .
( Ca ) vipariyāyenāti ‘‘ anicce aniccan ’’ tiādinā nayena pavatto pathamanasikāro .
( Cha ) idha pana vipassanānantaro maggo ‘‘ ānantariko cetosamādhī ’’ ti adhippeto .
Kasmā ?
Vipassanāya anantarattā , attano vā pavattiyā anantaraṃ phaladāyakattā .
Saddatthato pana anantaraṃ phalaṃ anantaraṃ , tasmiṃ anantare niyuttā , taṃ vā arahati , anantarapayojanoti vā ānantariko .
( Ja ) phalan ti phalapaññā .
Paccavekkhaṇapaññā adhippetā akuppārammaṇatāya .
( Jha ) attano phalaṃ āharatīti āhāro , paccayoti āha ‘‘ āhāraṭṭhitikāti paccayaṭṭhitikā ’’ ti .
Ayaṃ eko dhammoti ayaṃ paccayasaṅkhāto eko dhammoti paccayatāsamaññena ekaṃ katvā vadati .
Ñātapariññāya abhiññāyāti ñātapariññāsaṅkhātāya abhiññāya .
( Ña ) akuppā cetovimuttīti arahattaphalavimutti akuppabhāvena ukkaṃsagatattā .
Aññathā sabbāpi phalasamāpattiyo akuppā eva paṭipakkhehi akopanīyattā .
Abhiññāyāti ‘‘ abhiññeyyo ’’ ti ettha laddhaabhiññāya .
Pariññāyāti etthāpi eseva nayo .
Pahātabbasacchikātabbehīti pahātabbasacchikātabbapadehi .
Pahānapariññāva kathitā pahānasacchikiriyānaṃ ekāvāratāya pariññāya saheva ijjhanato .
Sacchikātabboti visesato phalaṃ kathitaṃ .
Ekasmiṃyeva
P3.360 sattame eva pade labbhati .
Phalaṃ pana anekesupi padesu labbhati paṭhamaṭṭhamanavamadasamesu labbhanato .
YasmāM3.280 taṃ nippariyāyato dasame eva labbhati , itaresu pariyāyato tasmā ‘‘ labbhati evā ’’ ti sāsaṅkaṃ vadati .Sabhāvato vijjamānāti yena bahukārādisabhāvena desitā , tena sabhāvena paramatthato upalabbhamānā
V3.252 .Yāthāvāti aviparītā .
Tathāsabhāvāti taṃsabhāvā .
Na tathā na hontīti avitathattā tathāva honti .
Tato eva vuttappakārato aññathā na hontīti pañcahipi padehi tesaṃ dhammānaṃ yathābhūtameva vadati .
Sammāti ñāyena .
Yaṃ pana ñātaṃ , taṃ hetuyuttaṃ kāraṇayuttameva hotīti āha ‘‘ hetunā kāraṇenā ’’ ti .
Okappanaṃ janesīti jinavacanabhāvena abhippasādaṃ uppādesi .
Ekadhammavaṇṇanā niṭṭhitā .