Upakkilesavaṇṇanā
58.‘‘ Sammā ādiyatī ’’ ti vatvā sammā ādiyana ñcassa daḷhaggāho evāti āha ‘‘ daḷhaṃ gaṇhātī ’’ ti .
‘‘ Sāsanāvacarenāpi dīpetabban ’’ ti vatvā
M3.18 taṃ dassetuṃ ‘‘ ekacco hī ’’ tiādi vuttaṃ , tena dhutaṅgadharatāmattena attamanatā , paripuṇṇasaṅkappatā sammāpaṭipattiyā upakkilesoti imamatthaṃ dasseti , na yathāvuttatapasamādānadhutaṅgadharatānaṃ satipi aniyyānikatte sadisatanti daṭṭhabbaṃ .‘‘ Duvidhassāpīti ‘ attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo ’ ti ca evaṃ upakkilesabhedena vuttassa duvidhassāpi tapassino ’’ ti keci .
Yasmā pana aṭṭhakathāyaṃ sāsanikavasenāpi attho dīpito , tasmā bāhirakassa , sāsanikassa cāti evaṃ duvidhassāpi tapassinoti attho veditabbo .
Tathā ceva hi uparipi atthavaṇṇanaṃ vakkhatīti .
Ettāvatāti yadidaṃ ‘‘ ko añño mayā sadiso ’’ ti evaṃ atimānassa , aniṭṭhitakiccasseva ca ‘‘ alamettāvatā ’’ ti evaṃ atimānassa ca uppādanaṃ , ettāvatā .
Ukkaṃsatīti
V3.17 ukkaṭṭhaṃ karoti .
Ukkhipatīti aññesaṃ upari khipati , paggaṇhātīti attho .Paraṃ saṃhāretīti paraṃ saṃharaṃ nihīnaṃ karoti .
Avakkhipatīti adho khipati , avamaññatīti attho .
Mānamadakaraṇenāti mānasaṅkhātassa madassa karaṇena uppādanena .
Mucchito
P3.23 hotīti mucchāpanno hoti , sā pana mucchāpatti abhijjhāsīlabbataparāmāsakāyaganthehi gadhitacittatā , tattha ca atilaggabhāvoti āha ‘‘ gadhito ajjhosanno ’’ ti .Pamajjana ñcettha pamajjanamevāti āha ‘‘ pamādamāpajjatī ’’ ti .
Kevalaṃ dhutaṅgasuddhiko hutvā kammaṭṭhānaṃ ananuyuñjanto tāya eva dhutaṅgasuddhikatāya attukkaṃsanādivasena pavatteyyāti dassetuṃ ‘‘ sāsane ’’ tiādi vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ dhutaṅgameva … pe … paccetī ’’ ti .
59. Teyeva paccayā .
Suṭṭhu katvā paṭisaṅkharitvā laddhāti ādaragāravayogena sakkaccaṃ abhisaṅkharitvā dānavasena upanayavasena laddhā .
Vaṇṇabhaṇanan ti guṇakittanaṃ .
Assāti tapassino .
60. Vodāsan ti byāsanaṃ , vibhajjananti attho .
Taṃ panettha vibhajjanaṃ dvidhā icchitanti āha ‘‘ dvebhāgaṃ āpajjatī ’’ ti .
Dve bhāge karoti ruccanāruccanavasena
M3.19 .Gedhajātoti sañjātagedho .
Mucchanaṃ nāma sativippavāseneva hoti , na satiyā satīti āha ‘‘ samuṭṭhassatī ’’ ti .
Ādīnavamattampīti gadhitādibhāvena paribhoge ādīnavamattampi na passati .
Mattaññutāti paribhoge mattaññutā .
Paccavekkhaṇaparibhogamattampīti paccavekkhaṇamattena paribhogampi ekavāraṃ paccavekkhitvāpi paribhuñjanampi na karoti .
61. Vicakkasaṇṭhānāti vipulatamacakkasaṇṭhānā .
Sabbassa bhuñjanato ayokūṭasadisā dantā eva dantakūṭaṃ .
Apasādetīti pasādeti .
Acelakādivasenāti
P3.24 acelakavatādivasena .
Lūkhājīvin ti sallekhapaṭipattiyā lūkhajīvikaṃ . 62. Tapaṃ karotīti bhāvanāmanasikāralakkhaṇaṃ tapaṃ carati caranto viya hoti .
Caṅkamaṃ otarati bhāvanaṃ anuyuñjanto viya .
Vihāraṅgaṇaṃ sammajjati vattapaṭipattiṃ pūrento viya .
‘‘ Ādassayamāno ’’ ti vā pāṭho .
Kiñci
V3.18 vajjan ti kiñci kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā dosaṃ .
Diṭṭhigatan ti viparītadassanaṃ .Aruccamānan ti attano siddhante paṭikkhittabhāvena aruccamānaṃ .
Ruccati meti ‘‘ kappati me ’’ ti vadati .
Anujānitabban ti tacchāviparītabhūtabhāvena ‘‘ evametan ’’ ti anujānitabbaṃ .
Savanamanohāritāya ‘‘ sādhu suṭṭhū ’’ ti anumoditabbaṃ .
63. Kujjhanasīlatāya kodhano .
Vuttalakkhaṇo upanāho etassa atthīti upanāhī .
Evaṃbhūto ca taṃsamaṅgī hotīti ‘‘ samannāgato hotī ’’ ti vuttaṃ .
Esa nayo ito paresupi .
Esa nayo ito paresupi .
Esa nayo ito paresupi .
Ayaṃ pana viseso – issati usūyatīti ussukī .
Esa nayo ito paresupi .
Saṭhanaṃ asantaguṇasambhāvanaṃ saṭho , so etassa atthīti saṭho .
Santadosapaṭicchādanasabhāvā māyā , māyā etassa atthīti māyāvī .
Esa nayo ito paresupi .
Garuṭṭhāniyānampi paṇipātākaraṇalakkhaṇaṃ thambhanaṃ thaddhaṃ , tamettha atthīti thaddho .
Guṇehi samānaṃ , adhikañca atikkamitvā nihīnaṃ katvā maññanasīlatāya atimānī .
Esa nayo ito paresupi .
Asantaguṇasambhāvanatthikatāsaṅkhātā pāpā lāmakā icchā etassāti pāpiccho .
Esa nayo ito paresupi .
Micchā viparītā diṭṭhi etassāti micchādiṭṭhiko .
Esa nayo ito paresupi .
‘‘ Idameva saccaṃ , moghamaññan ’’ ti
M3.20 ( ma . ni .187,202,427;3.27,29; udā .55; mahāni .20; netti .58) evaṃP3.25 attanā attābhiniviṭṭhatāya satā diṭṭhi sandiṭṭhi , tameva parāmasatīti sandiṭṭhiparāmāsī .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ sayaṃ diṭṭhi sandiṭṭhī ’’ ti vatthuvasena attho vutto .Esa nayo ito paresupi .
Ā bāḷhaṃ viya dhīyatīti ādhānan ti āha ‘‘ daḷhaṃ suṭṭhu ṭhapitan ’’ ti .
Esa nayo ito paresupi .
Yathāgahitaṃ gāhaṃ paṭinissajjanasīlo paṭinissaggī , tappaṭikkhepena duppaṭinissaggī .
Paṭisedhattho hi ayaṃ du -saddo yathā ‘‘ duppañño ,( ma . ni .1.449) dussīlo ’’ ti ( a . ni .5.213;10.75; pārā .195; dha . pa .308) ca .