Issues
Select Version
(DN) Pāthikavaggaṭṭhakathā
(DN) Pāthikavaggaṭṭhakathā

Pañcakavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

315. Saccesu viya ariyasaccāni khandhesu upādānakkhandhā antogadhāti khandhesu lokiyalokuttaravasena vibhāgaṃ dassetvā itaresu tadabhāvato ‘‘ upādānakkhandhā lokiyā vā ’’ ti āha .
GantabbātiV3.218 upapajjitabbā . Yathā hi kammabhavo paramatthato asatipi kārake paccayasāmaggiyā siddho ‘‘ taṃsamaṅginā santānalakkhaṇena sattena kato ’’ ti voharīyati , evaṃ upapattibhavalakkhaṇā gatiyo paramatthato asatipi gamake taṃtaṃkammavasena yehi tāni kammāni ‘‘ katānī ’’ ti vuccanti , tehi ‘‘ gantabbā ’’ ti voharīyanti .
Yassa uppajjati , taṃ brūhanto eva uppajjatīti ayo , sukhaṃ . Natthi ettha ayoti nirayo . Tato eva assādetabbamettha natthīti ‘‘ nirassādo ’’ ti āha .
Avīciādiokāsepi nirayasaddo niruḷhoti āha ‘‘ sahokāsena khandhā kathitā ’’ ti .
Sūriyavimānādi okāsavisesepi loke deva-saddo niruḷhoti āha ‘‘ catutthe okāsopī ’’ ti .
Āvāseti visaye bhummaṃ .
Peto vā ajagaro vā hutvā nibbattati laggacittatāya , hīnajjhāsayatāya ca .
Tehi tehiP3.318 kāraṇehi ādīnavaṃ dassetvā yathā aññe na labhanti , evaṃ karoti attano visamanissitatāya , balavanissitatāya ca .
Vaṇṇamacchariyena attano eva vaṇṇaṃ vaṇṇeti , paresaṃ vaṇṇo ‘‘ kiṃ vaṇṇo eso ’’ ti taṃ taṃ dosaṃ vadati .
Paṭivedhadhammo ariyānaṃyeva hoti , te ca taṃ na maccharāyanti macchariyassa sabbaso pahīnattāti tassa asambhavo evāti āha ‘‘ pariyattidhamme ’’ tiādi . ‘‘ Ayaṃ imaṃ dhammaṃ uggahetvā aññathā atthaṃ viparivattetvā nassessatī ’’ ti dhammānuggahena na deti . ‘‘ Ayaṃ imaṃ dhammaṃ uggahetvā uddhatoM3.245 unnaḷo avūpasantacitto apuññaṃ pasavissatī ’’ ti puggalānuggahena na deti . Na taṃ adānaṃ macchariyaṃ macchariyalakkhaṇasseva abhāvato .
Cittaṃ nivārentīti jhānādivasena uppajjanakaṃ kusalacittaṃ nisedhenti tathāssa uppajjituṃ na denti .
Nīvaraṇappattoti nīvaraṇāvattho . ‘‘ Arahattamaggavajjho ’’ ti etena bhavarāgānusayassapi nīvaraṇabhāvaṃ anujānāti , taṃ vicāretabbaṃ . Kimettha vicāretabbaṃ ? ‘‘ Āruppe kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhanīvaraṇan ’’ ti ( paṭṭhā .3. nīvaraṇagocchake 8) ādivacanato na yidaṃ ‘‘ pariyāyena vuttan ’’ ti sakkā vattuṃ , sabbesampi tebhūmakadhammānaṃ kāmanīyaṭṭhena kāmabhāvato bhavarāgassapi kāmacchandabhāvassa icchitattā . Tasmā ‘‘ kāmacchando nīvaraṇappatto ’’ ti bhavarāgānusayamāha . So hi arahattamaggavajjho .
‘‘ Yā tasmiṃ samaye cittassa akalyatā ’’ ti ( dha . sa .1162) ādivacanato thinaṃ cittagelaññaṃ .
Tathā ‘‘ yā tasmiṃ samaye vedanākkhandhassā ’’ ti ( dha . sa .44) ādivacanato middhaṃ khandhattayagelaññaṃ . Ettha caP3.319 cittagelaññena cittasseva akalyatā , khandhattayagelaññena pana rūpakāyassapi thinamiddhassa niddāhetuttā .
Tathā uddhaccan ti uddhaccassa arahattamaggavajjhataṃ upasaṃharati tathā-saddenaV3.219 , na ubhayataṃ . Na hi tassa tādisī ubhayatā atthi . Yaṃ pana keci vadanti ‘‘ puthujjanasantānavutti sekkhasantānavuttī ’’ ti , taṃ idha anupayogi sekkhasantānavuttino eva cettha adhippetattā .
Tehīti saṃyojanehi .
‘‘ Orambhāgiyāni uddhambhāgiyānī ’’ ti visesaṃ anāmasitvā ‘‘ saṃyojanānī ’’ ti sādhāraṇato paduddhāro idāni vuccamānacatukkānucchavikatāvasena , kassacipi kilesassa avikkhambhitattā kathañcipi avinipāteyyatāmutto kāmabhavo ajjhattaggahaṇassa visesapaccayattā imesaṃ sattānaṃ abbhantaraṭṭhena anto nāma . Rūpārūpabhavo tabbipariyāyato bahi nāma . Tathā hi yassa orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni , so ajjhattasaṃyojano vutto , yassa tāni pahīnāni , so bahiddhāsaṃyojano , tasmā anto asamucchinnabandhanatāya , bahi ca pavattamānabhavaṅgasantānatāya antobaddhā bahisayitā nāma . Nirantarappavattabhavaṅgasantānavasena hi sayitavohāro . Kāmaṃ nesaṃ bahibandhanampi asamucchinnaṃ , antobandhanassa pana thūlatāya evaṃ vuttaṃM3.246 . Tenāha ‘‘ tesañhi kāmabhave bandhanan ’’ ti .
Iminā nayena sesadvayepi attho veditabbo .
Asamucchinnesu ca orambhāgiyasaṃyojaniyesu laddhappaccayesu uddhambhāgiyasaṃyojanāni agaṇanūpagāni hontīti .
Ariyānaṃyeva vasenettha catukkassa uddhaṭattā labbhamānāpi puthujjanā na uddhaṭā .
Sikkhākoṭṭhāsoti sikkhitabbabhāgo .
Pajjati sikkhā etenāti sikkhāpadaṃ , sikkhāya adhigamupāyoti .
Āgatāyeva , tasmā tattha āgatanayeneva veditabbāti adhippāyo .