Aṭṭhakavaṇṇanā
333. Ayāthāvāti na yāthāvā .
Aniyyānikatāya micchāsabhāvā .
Viparītavuttikatāya yāthāvā .
Niyyānikatāya sammāsabhāvā aviparītavuttikā .
334. Kucchitaṃ
V3.234 sīdatīti kusīto da-kārassa ta-kāraṃ katvā .
Yassa dhammassa vasena puggalo ‘‘ kusīto ’’ ti vuccati , so kusītabhāvo idha kusīta -saddena vutto .
Vināpi hi bhāvajotanaṃ saddaṃ bhāvattho viññāyati yathā ‘‘ paṭassa sukkan ’’ ti , tasmā kusītabhāvavatthūnīti attho .
Tenāha ‘‘ kosajjakāraṇānīti attho ’’ ti .Kammaṃ nāma samaṇasāruppaṃ īdisanti āha ‘‘ cīvaravicāraṇādī ’’ ti .
Vīriyan ti padhānavīriyaṃ , taṃ pana caṅkamanavasena karaṇe ‘‘ kāyikan ’’ tipi vattabbataṃ labhatīti āha ‘‘ duvidhampī ’’ ti .
Pattiyāti pāpuṇanatthaṃ .
Osīdanan ti bhāvanānuyoge saṅkoco .
Māsehi ācitaṃ nicitaṃ viyāti māsācitaṃ , taṃ maññe .
Yasmā
M3.262 māsā tintāvisesena garukā honti , tasmā ‘‘ yathā tintamāso ’’ tiādi vuttaṃ .Vuṭṭhito hoti gilānabhāvāti adhippāyo .
335. Tesan ti
P3.339 ārambhavatthūnaṃ .
Imināva nayenāti iminā kusītavatthūsu vutteneva nayena .
‘‘ Duvidhampi vīriyaṃ ārabhatī ’’ tiādinā ,‘‘ idaṃ paṭhaman ti idaṃ handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmīti evaṃ bhāvanāya abbhussahanaṃ paṭhamaṃ ārambhavatthū ’’ tiādinā ca attho veditabbo .
Yathā tathā paṭhamaṃ pavattaṃ abbhussahanañhi upari vīriyārambhassa kāraṇaṃ hoti .
Anurūpapaccavekkhaṇāsahitāni hi abbhussahanāni , tammūlakāni vā paccavekkhaṇāni aṭṭha ārambhavatthūni veditabbāni . 336. Āsajjāti yassa deti , tassa āmodanahetu tena samāgamanimittaṃ .
Tenāha ‘‘ ettha āsādanaṃ dānakāraṇaṃ nāmā ’’ ti .
Bhayāti bhayahetu .
Nanu bhayaṃ nāma laddhukāmatā rāgādayo viya cetanāya avisuddhikaraṃ , taṃ kasmā idha gahitanti ?
Na idaṃ tādisaṃ corabhayādiṃ sandhāya vuttanti dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi vuttaṃ .
Adāsi meti yaṃ pubbe kataṃ upakāraṃ cintetvā dīyati , taṃ sandhāya vuttaṃ .
Dassati meti paccupakārāsīsāya yaṃ dīyati , taṃ sandhāya vadati .
Sāhu dānan ti ‘‘ dānaṃ nāmetaṃ paṇḍitapaññattan ’’ ti sādhusamācāre ṭhatvā deti .
Alaṅkāratthan ti upasobhanatthaṃ .
Parivāratthan ti parikkhāratthaṃ .
Dānañhi datvā taṃ paccavekkhantassa pāmojjapītisomanassādayo uppajjanti , lobhadosaissāmaccherādayo vidūrī bhavanti .
Idāni dānaṃ anukūladhammaparibrūhanena , paccanīkadhammavidūrībhāvakaraṇena ca bhāvanācittassa upasobhanāya ca parikkhārāya ca hotīti ‘‘ alaṅkāratthaṃ , parivāratthañca detī ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ dānañhi cittaṃ mudukaṃ karotī ’’ tiādi .
Muducitto hoti laddhā dāyake ‘‘ iminā mayhaṃ saṅgaho kato ’’ ti , dātāpi laddhari .
Tena vuttaṃ ‘‘ ubhinnampi cittaṃ mudukaṃ karotī ’’ ti .
Adantadamanan ti
V3.235P3.340 adantā anassavāpissa dānena dantā assavā honti vase vattanti .
Adānaṃ dantadūsakan ti adānaṃ pana pubbe dantānaṃ assavānampi vighātuppādanena cittaṃ dūseti .
Unnamanti dāyakā , piyaṃvadā ca paresaṃ garucittīkāraṭṭhānatāyaM3.263 .
Namanti paṭiggāhakā dānena , piyavācāya laddhasaṅgahā saṅgāhakānaṃ .Cittālaṅkāradānameva uttamaṃ anupakkiliṭṭhatāya , suparisuddhatāya , guṇavisesapaccayatāya ca .
337. Dānapaccayāti dānakāraṇā , dānamayapuññassa katattā upacitattāti attho .
Upapattiyoti manussesu , devesu ca nibbattiyo .
Ṭhapetīti ekavārameva anuppajjitvā yathā uparūpari tenevākārena pavattati , evaṃ ṭhapeti .
Tadeva casa adhiṭṭhānan ti āha ‘‘ tasseva vevacanan ’’ ti .
Vaḍḍhetīti brūheti , na hāpeti .
Vimuttan ti adhimuttaṃ , ninnaṃ poṇaṃ pabbhāranti attho .
Vimuttan ti vā visiṭṭhaṃ .
Nippariyāyato uttari nāma paṇītaṃ majjhepi hīnamajjhimavibhāgassa labbhanatoti vuttaṃ ‘‘ uttari abhāvitanti tato upari maggaphalatthāya abhāvitan ’’ ti .
Saṃvattati tathā paṇihitaṃ dānamayacittaṃ .
Yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘ tañca kho ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ tatrūpapattiyā vibandhakāradussīlyābhāvadassanaparaṃ daṭṭhabbaṃ , na dānamayassa puññassa kevalassa taṃsaṃvattanatādassanaparanti daṭṭhabbaṃ .
Samucchinnarāgassāti samucchinnakāmarāgassa .
Tassa hi siyā brahmaloke upapatti , na samucchinnabhavarāgassa .
Vītarāga ggahaṇena cettha kāmesu vītarāgatā adhippetā , yāya brahmalokūpapatti siyā .
Tenāha ‘‘ dānamattenevā ’’ tiādi .
Yadi evaṃ dānaṃ tattha kiṃ atthiyanti āha
P3.341 ‘‘ dānaṃ panā ’’ tiādi .
Dānena muducittoti baddhāghāte verīpuggalepi attano dānasampaṭicchanena mudubhūtacitto .Parisīdati parito ito cito ca samāgacchatīti parisā , samūho .
Lokassa dhammāti sattalokassa avassambhāvī dhammā .
Tenāha ‘‘ etehi mutto nāma natthī ’’ tiādi .
Yasmā te lokadhammā aparāparaṃ kadāci lokaṃ anupatanti , kadāci te loko , tasmā tañcettha atthaṃ dassento ‘‘ aṭṭhime ’’ ti suttapadaṃ ( a . ni .8.6) āhari .
Ghāsacchādanādīnaṃ laddhi lābho , tāni eva vā laddhabbato lābho .
Tadabhāvo alābho .
Lābha ggahaṇena
V3.236M3.264 cettha tabbisayo anurodho gahito , alābha ggahaṇena virodho .
Yasmā lohite sati tadupaghātavasena pubbo viya anurodhe sati virodho laddhāvasaro eva hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ lābhe āgate alābho āgato evā ’’ ti .Esa nayo yasādīsupi .
Aṭṭhakavaṇṇanā niṭṭhitā .
Navakavaṇṇanā