Akusalakammapathadasakavaṇṇanā
347. Pathabhūtattāti
V3.240 tesaṃ pavattanupāyattā maggabhūtattā .Methunasamācāresūti sadārasantosaparadāragamanavasena duvidhesu methunasamācāresu .
Tepi hi kāmetabbato kāmā nāma .
Methunavatthūsūti methunassa vatthūsu tesu sattesu .
Micchācāroti gārayhācāro .
Gārayhatā cassa ekantanihīnatāya evāti āha ‘‘ ekantanindito lāmakācāro ’’ ti .
Asaddhammādhippāyenāti asaddhammasevanādhippāyena .
Sagottehi rakkhitā gottarakkhitā .
Sahadhammikehi rakkhitā dhammarakkhitā .
Sassāmikā sārakkhā .
Yassā gamane raññā daṇḍo ṭhapito , sā saparidaṇḍā .
Bhariyābhāvatthaṃ dhanena kītā dhanakkītā .
Chandena vasantī chandavāsinī .
Bhogatthaṃ vasantī bhogavāsinī .
Paṭatthaṃ vasantī paṭavāsinī .
Udakapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī .
Cumbaṭaṃ apanetvā gahitā obhatacumbaṭā .
Karamarānītā dhajāhaṭā .
Taṅkhaṇikā muhuttikā .
Abhibhavitvā vītikkame micchācāro mahāsāvajjo , na tathā dvinnaṃ samānacchandatāya .
‘‘ Abhibhavitvā vītikkamane satipi maggenamaggapaṭipattiadhivāsane purimuppannasevanābhisandhipayogābhāvato micchācāro na hoti abhibhuyyamānassā ’’ ti vadanti .
Sevanacitte sati payogābhāvo appamāṇaṃ yebhuyyena itthiyā sevanapayogassa abhāvato .
Tasmiṃ asati puretaraṃ sevanacittassa upaṭṭhāpanepi tassā micchācāro na siyā , tathā purisassapi sevanapayogābhāveti .
Tasmā attano ruciyā pavattitassa
M3.269 vasena tayo balakkārena pavattitassa vasena tayoti sabbepi aggahitaggahaṇena ‘‘ cattāro sambhārā ’’ ti vuttaṃ .Upasaggavasena atthavisesavācino dhātusaddāti ‘‘ abhijjhāyatī ’’ ti
P3.347 padassa ‘‘ parabhaṇḍābhimukhī ’’ tiādinā attho vutto .
Tattha tanninnatāyāti tasmiṃ parabhaṇḍe lubbhanavasena ninnatāyāti ayamettha adhippāyo veditabbo .
Abhi pubbo vā jhā -saddo lubbhane niruḷho daṭṭhabbo .
Upasaggavasena atthavisesavācino eva dhātusaddā .Adinnādānassa appasāvajjamahāsāvajjatā brahmajālavaṇṇanāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha . cūḷasīlavaṇṇanā ) vuttāti āha ‘‘ adinnādānaṃ viya appasāvajjā , mahāsāvajjā cā ’’ ti .
Tasmā ‘‘ yassa bhaṇḍaṃ abhijjhāyati , tassa appaguṇatāya appasāvajjatā , mahāguṇatāya mahāsāvajjatā ’’ tiādinā appasāvajjamahāsāvajjavibhāgo veditabbo .
Attano pariṇāmanaṃ cittenevāti veditabbaṃ .
Hitasukhaṃ
V3.241 byāpādayatīti yo naṃ uppādeti , tassa yaṃ pati cittaṃ uppādeti , tassa tassa sati samavāye hitasukhaṃ vināseti .Pharusavācāya appasāvajjamahāsāvajjatā brahmajālavaṇṇanāyaṃ vibhāvitāti āha ‘‘ pharusavācā viyā ’’ tiādi .
Tasmā ‘‘ yaṃ pati cittaṃ byāpādeti , tassa appaguṇatāya appasāvajjo , mahāguṇatāya mahāsāvajjo ’’ tiādinā tadubhayavibhāgo veditabbo .
‘‘ Aho vatā ’’ ti iminā parassa accantāya vināsacintanaṃ dīpeti .
Evañhi ssa dāruṇappavattiyā kammapathappavatti .
Yathābhuccagahaṇābhāvenāti yāthāvagahaṇassa abhāvena aniccādisabhāvassa niccādito gahaṇena .
Micchā passatīti vitathaṃ passati .
‘‘ Samphappalāpo viyā ’’ ti iminā āsevanassa mandatāya appasāvajjataṃ , mahantatāya mahāsāvajjataṃ dasseti .
Gahitākāraviparītatāti micchādiṭṭhiyā gahitākāraviparītabhāvo .
Vatthunoti tassa ayathābhūtasabhāvamāha .
Tathābhāvenāti gahitākāreneva viparītākāreneva .
Tassa diṭṭhigatikassa , tassa vā vatthuno upaṭṭhānaṃ ,‘‘ evametaṃ na ito aññathā ’’ ti .
Dhammatoti
M3.270 sabhāvato .
Koṭṭhāsatoti phassapañcamakādīsu cittaṅgakoṭṭhāsesu ye koṭṭhāsā honti , tatoti attho .
Cetanādhammāti cetanāsabhāvā .Mūlaṃ patvāti mūladesanaṃ patvā , mūlasabhāvesu dhammesu
P3.349 desiyamānesūti attho .‘‘ Adinnādānaṃ sattārammaṇan ’’ ti idaṃ ‘‘ pañcasikkhāpadā parittārammaṇā evā ’’ ti imāya pañhapucchakapāḷiyā ( vibha .715) virujjhati .
Yañhi pāṇātipātādidussīlyassa ārammaṇaṃ
M3.271 , tadeva taṃveramaṇiyā ārammaṇaṃ .
Vītikkamitabbavatthuto eva hi viratīti .
Sattārammaṇan ti vā sattasaṅkhātasaṅkhārārammaṇaṃ , tameva upādāya vuttanti na koci virodho .
Tathā hi vuttaṃ sammohavinodaniyaṃ ‘‘ yāni sikkhāpadāni ettha ‘ sattārammaṇānī ’ ti vuttāni , tāni yasmā sattoti saṅkhaṃ gate saṅkhāreyeva ārammaṇaṃ karontī ’’ ti .( Vibha . aṭṭha .714) esa nayo ito paresupi .
Visabhāgavatthuno ‘‘ itthī puriso ’’ ti gahetabbato ‘‘ sattārammaṇo ’’ ti eke .‘‘ Eko diṭṭho , dve sutā ’’ tiādinā samphappalāpena diṭṭhasutamutaviññātavasena .
Tathā abhijjhāti ettha tathā -saddo ‘‘ diṭṭhasutamutaviññātavasenā ’’ tidampi upasaṃharati , na sattasaṅkhārārammaṇatameva dassanādivasena abhijjhāyanato .
‘‘ Natthi sattā opapātikā ’’ ti ( dī . ni .1.171) pavattamānāpi micchādiṭṭhi tebhūmakadhammavisayā evāti adhippāyenassā saṅkhārārammaṇatā vuttā .
Kathaṃ pana micchādiṭṭhiyā sabbe tebhūmakadhammā ārammaṇaṃ hotīti ?
Sādhāraṇato .
‘‘ Natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ’’ ti ( dī . ni .1.171; ma . ni .2.94) pavattamānāya atthato rūpārūpāvacaradhammāpi gahitā eva hontīti .
Sukhabahulatāya rājāno hasamānāpi ‘‘ ghātethā ’’ ti vadanti
P3.350 , hāso pana nesaṃ attavūpasamādiaññavisayoti āha ‘‘ sanniṭṭhāpaka … pe … hotī ’’ ti .Majjhattavedano na hoti , sukhavedanova ettha sambhavatīti .
Musāvādo lobhasamuṭṭhāno sukhavedano vā siyā majjhattavedano vā , dosasamuṭṭhāno dukkhavedano vāti musāvādo tivedano .
Dosamohavasena
V3.243 dvimūlakoti sampayuttamūlameva sandhāya vuttaṃ .
Tassa hi mūlaṭṭhena upakārakabhāvo .
Nidānamūle pana gayhamāne ‘‘ lobhamohavasenapī ’’ ti vattabbaṃ siyā .
Āmisakiñjakkhahetupi pāṇaṃ hananti .
Tenevāha –
‘‘ lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyā ’’ tiādi ( a . ni .3.34).
Sesesupi eseva nayo .