Ubbhatakanavasandhāgāravaṇṇanā
297. Uccādhiṭṭhānatāya taṃ sandhāgāraṃ bhūmito ubbhataṃ viyāti ‘‘ ubbhatakan ’’ ti nāmaṃ labhati .
Tenāha ‘‘ uccattā vā evaṃ vuttan ’’ ti .
Sandhāgārasālāti ekā mahāsālā .
Uyyogakaraṇādīsu hi rājāno tattha ṭhatvā ‘‘ ettakā purato gacchantu , ettakā pacchā ’’ tiādinā tattha nisīditvā sandhaṃ karonti mariyādaṃ
P3.212 bandhanti , tasmā taṃ ṭhānaṃ ‘‘ sandhāgāran ’’ ti vuccati .
Uyyogaṭṭhānato ca āgantvā yāva gehaṃ gomayaparibhaṇḍādivasena paṭijagganaṃ karonti , tāva ekaṃ dve divase te rājāno tattha santhambhantītipi sandhāgāraṃ , tesaṃ rājūnaṃ saha atthānusāsanaagārantipi sandhāgāran ti .
Yasmā vā te tattha sannipatitvā ‘‘ imasmiṃV3.147 kāle kasituṃ vaṭṭati , imasmiṃ kālevapitun ’’ tiādinā gharāvāsakiccaṃ sandharanti , tasmā chiddāvachiddaṃ gharāvāsaṃM3.164 tattha sandharantītipi sandhāgāraṃ , sā eva sālāti sandhāgārasālā .Devatāti gharadevatā .
Nivāsavasena anajjhāvutthattā ‘‘ kenaci vā manussabhūtenā ’’ ti vuttaṃ .
Kammakaraṇavasena pana manussā tattha nisajjādīni kappesumeva .
‘‘ Sayameva pana satthu idhāgamanaṃ amhākaṃ puññavaseneva , aho mayaṃ puññavanto ’’ ti haṭṭhatuṭṭhā evaṃ sammā cintesunti dassento ‘‘ amhehī ’’ tiādimāha .
298. Aṭṭakāti cittakammakaraṇatthaṃ baddhā mañcakā .
Muttamattāti tāvadeva sandhāgāre navakammassa niṭṭhāpitabhāvamāha , tena ‘‘ acirakāritan ’’ tiādinā vuttamevatthaṃ vibhāveti .
Araññaṃ ārāmo āramitabbaṭṭhānaṃ etesanti araññārāmā .
Santharaṇaṃ santhari , sabbo sakalo santhari etthāti sabbasanthari , bhāvanapuṃsakaniddesoyaṃ .
Tenāha ‘‘ yathā sabbaṃ santhataṃ hoti , evan ’’ ti .
299. Samantapāsādikoti samantato sabbabhāgena pasādāvaho
P3.213 cāturiyaso .‘‘ Asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhātī ’’ ti idaṃ buddhānaṃ kāyappabhāya pakatiyā asītihatthe ṭhāne abhibyāpanato vuttaṃ .
Iddhānubhāvena pana anantaṃ aparimāṇaṃ ṭhānaṃ vijjotateva .
Nīlapītalohitodātamañjaṭṭhapabhassaravasena chabbaṇṇā .
Sabbe disābhāgāti sarīrappabhāya bāhullato vuttaṃ .
Abbhamahikādīhi upakkiliṭṭhaṃ suññaṃ na sobhati , tārakācitaṃ pana antalikkhaṃ tāsaṃ pabhāhi samantato vijjotamānaṃ virocatīti āha ‘‘ samuggatatārakaṃ viya gaganatalan ’’ ti .
Sabbapāliphulloti mūlato paṭṭhāya yāva sākhaggā phullo .
‘‘ Paṭipāṭiyāṭhapitānan ’’ tiādi parikappūpamā .
Tathā hi viya -saddaggahaṇaṃ kataṃ .
Siriyā siriṃ abhibhavamānaṃ viyāti attano sobhāya tesaṃ sobhanti attho .
‘‘ Bhikkhūpi sabbevā ’’ ti idaṃ nesaṃ ‘‘ appicchā ’’ tiādinā vuttaguṇesu lokiyaguṇānaṃ vasena yojetabbaṃ .
Na hi te sabbeva dasakathāvatthulābhino .
Tena vuttaṃ ‘‘ suttantaṃ āvajjetvā … pe … arahattaṃ pāpuṇissantī ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .3.296).
Tasmā ye tattha ariyā , te sabbesampi padānaṃ vasena bodhitā honti .
Ye pana puthujjanā , te lokiyaguṇadīpakehi padehīti na tathā heṭṭhā
M3.165 ‘‘ asītimahātherā ’’ tiādi vuttaṃ .
Pubbe arahattabhāgino gahitā .Rūpakāyassa asītianubyañjana-paṭimaṇḍita-dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇakāyappabhābyāmappabhāketumālāvicittatāva
V3.148 ( dī . ni .2.33;3.200; ma . ni .2.385) buddhaveso .
Chabbaṇṇā buddharasmiyo vissajjentassa bhagavato kāyassa ālokitavilokitādīsu paramukkaṃsagato buddhāveṇiko accantupasamo buddhavilāso .
Assan ti tassaṃ .Sandhāgārānumodanapaṭisaṃyuttāti ‘‘ sītaṃ uṇhaṃ paṭihantī ’’ tiādinā
P3.214 ( cūḷava .295,315) nayena sandhāgāraguṇūpasañhitā sandhāgārakaraṇapuññānisaṃsabhāvinī .
Pakiṇṇakakathāti saṅgītianāruḷhā suṇantānaṃ ajjhāsayānurūpatāya vividhavipulahetūpamāsamālaṅkatā nānānayavicittā vitthārakathā .
Tenāha ‘‘ tadā hī ’’ tiādi .Ākāsagaṅgaṃ otārento viya nirupakkilesatāya suvisuddhena , vipulodāratāya aparimeyyena ca atthena suṇantānaṃ kāyacittapariḷāhavūpasamanato .
Pathavojaṃ ākaḍḍhanto viya aññesaṃ sudukkaratāya , mahāsāratāya vā atthassa .
Mahājambuṃ matthake gahetvā cālento viya cālanapaccayaṭṭhānavasena pubbenāparaṃ anusandhānato .
Yojaniya … pe … pāyamāno viya desanaṃ catusaccayante pakkhipitvā atthavedadhammavedasseva labhāpanena sātamadhuradhammāmatarasūpasaṃharaṇato .
Madhugaṇḍan ti madhupaṭalaṃ .
300.‘‘ Tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtan ’’ ti byāpanicchāyaṃ idaṃ āmeḍitavacananti dassetuṃ ‘‘ yaṃ yandisan ’’ tiādi vuttaṃ .
Anuviloketvāti ettha anu -saddo ‘‘ parī ’’ ti iminā samānattho , vilokana ñcettha satthu cakkhudvayenapi icchitabbanti ‘‘ maṃsacakkhunā … pe … tato tato viloketvā ’’ ti saṅkhepato vatvā tamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ maṃsacakkhunā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Hatthena kucchitaṃ kataṃ hatthakukkuccaṃ kukatameva kukkuccanti katvā .
Evaṃ pādakukkuccaṃ daṭṭhabbaṃ .
Niccalā nisīdiṃsu attano suvinītabhāvena , buddhagāravena ca .
‘‘ Ālokaṃ pana vaḍḍhayitvā ’’ tiādi kadāci bhagavā evampi karotīti
M3.166 adhippāyena vuttaṃ .
Na hi satthu sāvakānaṃ viya evaṃ payogasampādanīyametaṃ ñāṇaṃ .
Tirohitavidūravattanipi rūpagate maṃsacakkhuno pavattiyā icchitattā vīmaṃsitabbaṃP3.215 .Arahattupagaṃ arahattapadaṭṭhānaṃ .
Cakkhutalesu nimittaṃ ṭhapetvāti bhāvanānuyogasampattiyā sabbesaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ cakkhutalesu labbhamānaṃ santindriyavigatathinamiddhatākārasaṅkhātaṃ nimittaṃ attano hadaye ṭhapetvā sallakkhetvā .
Kasmā āgilāyati koṭisatasahassahatthināgānaṃ balaṃ dhārentassāti codakassa adhippāyo .
Ācariyo esa saṅkhārānaṃ sabhāvo , yadidaṃ aniccatā .
Ye pana aniccā , te ekanteneva udayavayapaṭipīḷitatāya dukkhā eva , dukkhasabhāvesu tesu satthu kāye dukkhuppattiyā ayaṃ paccayoti
V3.149 dassetuṃ ‘‘ bhagavato hī ’’ tiādi vuttaṃ .Piṭṭhivāto uppajji , so ca kho pubbe katakammapaccayā .
Svāyamattho paramatthadīpaniyaṃ udānaṭṭhakathāyaṃ āgatanayeneva veditabbo .