Abyākataṭṭhānādivaṇṇanā
189.‘‘ Asamataṃ kathetvā ’’ ti vatvā samopi nāma koci natthi , kuto uttaritaroti dassetuṃ ‘‘ anuttaratan ’’ ti vuttaṃ .
Sā panāyaṃ asamatā , anuttaratā ca sabbaññutaṃ pūretvā ṭhitāti dassetuṃ ‘‘ sabbaññutan ’’ ti vuttaṃ .
Sā sabbaññutā saddhammavaracakkavattibhāvena loke pākaṭā jātāti dassetuṃ ‘‘ dhammarājabhāvaṃ kathetvā ’’ ti vuttaṃ .
Tathā sabbaññubhāvena ca satthā imesu diṭṭhigatavipallāsesu
P3.123 evaṃ paṭipajjatīti dassento ‘‘ idānī ’’ tiādimāha .
Tattha sīhanādan ti abhītanādaṃ seṭṭhanādaṃ .
Seṭṭhanādo hesa , yadidaṃ ṭhapanīyassa pañhassa ṭhapanīyabhāvadassanaṃ .
Ṭhapanīyatā cassa pāḷiāruḷhā eva ‘‘ na hetan ’’ tiādinā .Yathā upacitakammakilesena itthattaṃ āgantabbaṃ , tathā naṃ āgatoti tathāgato , satto .
Tathā hi so rūpādīsu satto visattoti katvā ‘‘ satto ’’ ti ca vuccati .
Itthattan ti ca paṭiladdhattā tathā paccakkhabhūto attabhāvoti veditabbo .
‘‘ Atthasaṃhitaṃ na hotī ’’ ti iminā ubhayattha vidhuratādassanena niratthakavippalāpataṃ tassa vādassa vibhāveti , ubhayalokatthavidhurampi samānaṃ ‘‘ kiṃ nu kho vivaṭṭanissitan ’’ ti koci āsaṅkeyyāti tadāsaṅkānivattanatthaṃ ‘‘ na ca dhammasaṃhitan ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ navalokuttaradhammanissitaṃ na hotī ’’ ti .
Yadipi taṃ na vivaṭṭogataṃ hoti , vivaṭṭassa pana adhiṭṭhānabhūtaṃ
V3.87 nu khoti koci āsaṅkeyyāti tadāsaṅkānivattanatthaṃ ‘‘ na ādibrahmacariyakan ’’ tiādi vuttaṃ . 190. Kāmaṃ
M3.97 taṇhāpi dukkhasabhāvattā ‘‘ dukkhan ’’ ti byākātabbā , pabhavabhāvena pana sā tato visuṃ kātabbāti ‘‘ taṇhaṃ ṭhapetvā ’’ ti vuttaṃ .Tenāha ‘‘ tasseva dukkhassa pabhāvikā ’’ tiādi .
Nanu ca avijjādayopi dukkhassa samudayoti ?
Saccaṃ samudayo , tassā pana kammassa vicittabhāvahetuto , dukkhuppādane visesapaccayabhāvato ca sātisayo samudayaṭṭhoti sā eva suttesu tathā vuttā .
Tenāha ‘‘ taṇhā dukkhasamudayoti
P3.124 byākatan ’’ ti .Ubhinnaṃ appavattīti dukkhasamudayānaṃ appavattinimittaṃ .
‘‘ Dukkhaparijānano ’’ tiādi maggakiccadassanaṃ , tena maggassa bhāvanatthopi atthato dassitovāti daṭṭhabbaṃ .
Na hi bhāvanābhisamayena vinā pariññābhisamayādayo sambhavantīti .
Saccavavatthāpanaṃ appamādapaṭipattibhāvato asammohakalyāṇakittisaddādinimittatāya yathā sātisayaṃ idhalokatthāvahaṃ , evaṃ yāva ñāṇassa tikkhavisadabhāvappattiyā abhāvena navalokuttaradhammasampāpakaṃ na hoti , tāva tattha tattha sampattibhave abbhudayasampatti anugatameva siyāti vuttaṃ ‘‘ etaṃ idhalokaparalokatthanissitan ’’ ti .
Navalokuttaradhammanissitan ti navavidhampi lokuttaradhammaṃ nissāya pavattaṃ tadadhigamūpāyabhāvato .
Yasmā saccasambodhaṃ uddissa sāsanabrahmacariyaṃ vussati , na aññadatthaṃ , tasmā etaṃ saccavavatthāpanaṃ ‘‘ ādipadhānan ’’ ti vuttaṃ paṭhamataraṃ citte ādātabbato .