Chaddisāpaṭicchādanakaṇḍavaṇṇanā
266. Catūhi kāraṇehīti na chandagamanādīhi catūhi kāraṇehi
P3.178 .
Akusalaṃ pahāyāti ‘‘ cattāro kammakilesā ’’ ti vuttaṃ akusalañceva agatigamanākusalañca pajahitvā .
Chahi kāraṇehīti surāpānādīsu ādīnavadassanasaṅkhātehi chahi kāraṇehi .
Surāpānānuyogādibhedaṃ chabbidhaṃ bhogānaṃ apāyamukhaṃ vināsamukhaṃ vajjetvā .
Soḷasa mittānīti upakārādivasena cattāro , pamattarakkhaṇādikiccavisesavasena paccekaṃ cattāro cattāro katvā soḷasavidhe kalyāṇamitte sevanto bhajanto .
Satthavāṇijjādimicchājīvaṃ pahāya ñāyeneva vattanato dhammikena ājīvena jīvati .
Namassitabbāti upakāravasena , guṇavasena ca namassitabbā sabbadā natena hutvā vattitabbā .Disā-saddassa attho heṭṭhā vutto eva .
Āgamanabhayan ti tattha sammā appaṭipattiyā , micchāpaṭipattiyā ca uppajjanakaanattho .
So hi bhāyanti etasmāti ‘‘ bhayan ’’ ti vuccati .
Yena kāraṇena mātāpituādayo puratthimādibhāvena apadiṭṭhā , taṃ dassetuṃ ‘‘ pubbupakāritāyā ’’ tiādi vuttaṃ , tena atthasarikkhatāya nesaṃ puratthimādibhāvoti dasseti .
Tathā hi mātāpitaro puttānaṃ puratthimabhāvena tāva upakāribhāvena dissanato , apadissanato ca puratthimā disā .
Ācariyā antevāsikassa dakkhiṇabhāvena , hitāhitaṃ patikusalabhāvena dakkhiṇārahatāya ca vuttanayena dakkhiṇā disā .
Iminā nayena ‘‘ pacchimā disā ’’ tiādīsu yathārahaṃ
M3.139 attho veditabbo .
Gharāvāsassa dukkhabahulatāya te te ca kiccavisesā yathāuppatitadukkhanittharaṇatthāti vuttaṃ ‘‘ te te dukkhavisese uttaratī ’’ ti .Yasmā dāsakammakarā sāmikassa pādānaṃ payirupāsanavasena ceva tadanucchavikakiccasādhanavasena ca yebhuyyena
V3.125 santikāvacarā , tasmā vuttaṃ ‘‘ pādamūle patiṭṭhānavasenā ’’ ti .Guṇehīti uparibhāvāvahehi guṇehi .
Upari ṭhitabhāvenāti
P3.179 saggamagge mokkhamagge ca patiṭṭhitabhāvena . 267. Bhatoti posito , taṃ pana bharaṇaṃ jātakālato paṭṭhāya sukhapaccayūpaharaṇena dukkhapaccayāpaharaṇena ca tehi pavattitanti dassetuṃ ‘‘ thaññaṃ pāyetvā ’’ tiādi vuttaṃ .
Jaggitoti paṭijaggito .
Teti mātāpitaro .
Mātāpitūnaṃ santakaṃ khettādiṃ avināsetvā rakkhitaṃ tesaṃ paramparāya ṭhitiyā kāraṇaṃ hotīti ‘‘ taṃ rakkhanto kulavaṃsaṃ saṇṭhapeti nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Adhammikavaṃsatoti ‘‘ kulappadesādinā attanā sadisaṃ ekaṃ purisaṃ ghaṭetvā vā gīvāyaṃ vā hatthe vā bandhamaṇiyaṃ vā hāretabban ’’ ti evaṃ ādinā pavattaadhammikapaveṇito .
Hāretvāti apanetvā taṃ gāhaṃ vissajjāpetvā .
Mātāpitaro tato gāhato vivecaneneva hi āyatiṃ tesaṃ paramparāhārikā siyā .
Dhammikavaṃseti hiṃsādiviratiyā dhammike vaṃse dhammikāya paveṇiyaṃ .
Ṭhapentoti patiṭṭhapento .
Salākabhattādīni anupacchinditvāti salākabhattadānādīni avicchinditvā .
Dāyajjaṃ paṭipajjāmīti ettha yasmā dāyapaṭilābhassa yogyabhāvena vattamānoyeva dāyajjaṃ paṭipajjati nāma , na itaro , tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ mātāpitaro ’’ tiādi vuttaṃ .
Dāraketi putte .
Vinicchayaṃ patvāti ‘‘ puttassa cajavissajjanan ’’ ti evaṃ āgataṃ vinicchayaṃ āgamma .
Dāyajjaṃ paṭipajjāmīti vuttan ti ‘‘ dāyajjaṃ paṭipajjāmī ’’ ti idaṃ catutthaṃ vattanaṭṭhānaṃ vuttaṃ .
Tesan ti mātāpitūnaṃ .
Tatiyadivasato paṭṭhāyāti matadivasato tatiyadivasato paṭṭhāya .
Pāpato
P3.180 nivāraṇaṃ nāma anāgatavisayaṃ .
Sampattavatthutopi hi nivāraṇaṃ vītikkame anāgate eva siyā , na vattamāne .
Nibbattitā pana pāpakiriyāM3.140 garahaṇamattapaṭikārāti āha ‘‘ katampi garahantī ’’ ti .Nivesentīti patiṭṭhapenti .
Vuttappakārā mātāpitaro anavajjameva sippaṃ sikkhāpentīti vuttaṃ ‘‘ muddāgaṇanādisippan ’’ ti .
Rūpādīhīti ādi -saddena bhogaparivārādiṃ saṅgaṇhāti .
Anurūpenāti anucchavikena .
Niccabhūto samayo abhiṇhakaraṇakālo .
Abhiṇhattho hi ayaṃ nicca-saddo ‘‘ niccapahaṃsito niccapahaṭṭho ’’ tiādīsu viya .
Yuttapattakālo eva samayo kālasamayo .
‘‘ Uṭṭhāya
V3.126 samuṭṭhāyā ’’ ti imināssa niccameva dāne tesaṃ yuttapayuttataṃ dasseti .Sikhāṭhapanaṃ dārakakāle .
Āvāhavivāhaṃ puttadhītūnaṃ yobbanappattakāle .
Taṃ bhayaṃ yathā nāgacchati , evaṃ pihitā hoti ‘‘ puratthimā disā ’’ ti vibhattiṃ pariṇāmetvā yojanā .
Yathā pana taṃ bhayaṃ āgaccheyya , yathā ca nāgaccheyya , tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Vippaṭipannāti ‘‘ bhato ne bharissāmī ’’ tiādinā uttasammāpaṭipattiyā akāraṇena ceva tappaṭipakkhamicchāpaṭipattiyā akaraṇena ca vippaṭipannā puttā assu .
Etaṃ bhayan ti etaṃ ‘‘ mātāpitūnaṃ appatirūpāti viññūnaṃ garahitabbatābhayaṃ , paravādabhayan ’’ ti evamādi āgaccheyya puttesu .
Puttānaṃ nānurūpāti ettha ‘‘ puttānan ’’ ti padaṃ etaṃ bhayaṃ puttānaṃ āgaccheyyāti evaṃ idhāpi ānetvā sambandhitabbaṃ .
Tādisānañhi mātāpitūnaṃ puttānaṃ ovādānusāsaniyo dātuṃ samatthakālato paṭṭhāya tā tesaṃ dātabbā evāti katvā tathā vuttaṃ .
Puttānañhi vasenāyaṃ desanā anāgatā sammāpaṭipannesu ubhosu attano , mātāpitūnañca
P3.181 vasena uppajjanakatāya sabbaṃ bhayaṃ na hoti sammāpaṭipannattā .
Evaṃ paṭipannattā eva paṭicchannā hoti tattha kātabbapaṭisanthārassa sammadeva katattā .Khemāti anupaddavā .
Yathāvuttasammāpaṭipattiyā akaraṇena hi uppajjanakaupaddavā karaṇena na hontīti .
‘‘ Na kho te ’’ tiādinā vutto saṅgītianāruḷho bhagavatā tadā tassa vutto paramparāgato attho veditabbo .
Tenāha ‘‘ bhagavā siṅgālakaṃ etadavocā ’’ ti .
Ayañhīti ettha hi -saddo avadhāraṇe .
Tathā hi ‘‘ no aññā ’’ ti aññadisaṃ nivatteti .
268. Ācariyaṃ
M3.141 dūratova disvā uṭṭhānavacaneneva tassa paccuggamanādisāmīcikiriyā avuttasiddhāti taṃ dassento ‘‘ paccuggamanaṃ katvā ’’ tiādimāha .Upaṭṭhānenāti payirupāsanena .
Tikkhattuṃupaṭṭhānagamanenāti pāto , majjhanhike , sāyanti tīsu kālesu upaṭṭhānatthaṃ upagamanena .
Sippuggahaṇatthaṃ pana upagamanaṃ upaṭṭhānantogadhaṃ payojanavasena gamanabhāvatoti āha ‘‘ sippuggahaṇa … pe … hotī ’’ ti .
Sotuṃ icchā sussūsā , sā pana ācariye sikkhitabbasikkhe ca ādaragāravapubbikā icchitabbā ‘‘ addhā iminā sippena sikkhitena evarūpaṃguṇaṃ paṭilabhissāmī ’’ ti .
Tathābhūtañca taṃ savanaṃ saddhāpubbaṅgamaṃ hotīti āha ‘‘ saddahitvā savanenā ’’ ti .
Vuttamevatthaṃ byatirekavasena dassetuṃ ‘‘ asaddahitvā … pe … nādhigacchatī ’’ ti vuttaṃ .
Tasmā tassattho vuttapaṭipakkhanayena veditabbo .
Yaṃ sandhāya ‘‘ avasesakhuddakapāricariyāyā ’’ ti vuttaṃ , taṃ vibhajanaṃ anavasesato dassetuṃ ‘‘ antevāsikena hī ’’ tiādi
V3.127 vuttaṃ .
Paccupaṭṭhānādīnīti ādi -saddena āsanapaññāpanaṃ bījananti evamādiṃ saṅgaṇhāti .
Antevāsikavattan tiP3.182 antevāsikena ācariyamhi sammāvattitabbavattaṃ .Sippapaṭiggahaṇenāti sippaganthassa sakkaccaṃ uggahaṇena .
Tassa hi suṭṭhu uggahaṇena tadanusārenassa payogopi sammadeva uggahito hotīti .
Tenāha ‘‘ thokaṃ gahetvā ’’ tiādi .
Suvinītaṃ vinentīti idha ācāravinayo adhippeto .
Sippasmiṃ pana sikkhāpanavinayo ‘‘ suggahitaṃ gāhāpentī ’’ ti imināva saṅgahitoti vuttaṃ ‘‘ evaṃ te nisīditabban ’’ tiādi .
Ācariyā hi nāma antevāsike na diṭṭhadhammike eva vinenti , atha kho samparāyikepīti āha ‘‘ pāpamittā vajjetabbā ’’ ti .
Sippaganthassa uggaṇhanaṃ nāma yāvadeva payogasampādanatthanti āha ‘‘ payogaṃ dassetvā gaṇhāpentī ’’ ti .
Mittāmaccesūti attano mittāmaccesu .
Paṭiyādentīti pariggahetvā naṃ mamattavasena paṭiyādenti .
‘‘ Ayaṃ amhākaṃ antevāsiko ’’ tiādinā hi attano pariggahitadassanamukhena ceva ‘‘ bahussuto ’’ tiādinā tassa guṇapariggaṇhanamukhe ca taṃ tesaṃ paṭiyādenti .
Sabbadisāsu rakkhaṃ karonti cātuddisabhāvasampādanenassa sabbattha sukhajīvibhāvasādhanato .
Tenāha ‘‘ uggahitasippo hī ’’ tiādi .
Sattānañhi duvidhā sarīrarakkhā abbhantaraparissayapaṭighātena , bāhiraparissayapaṭighātena ca .
Tattha
M3.142 abbhantaraparissayo khuppipāsādibhedo , so lābhasiddhiyā paṭihaññati tāya tajjāparihārasaṃvidhānato .
Bāhiraparissayo coraamanussādihetuko , so vijjāsiddhiyā paṭihaññati tāya tajjāparihārasaṃvidhānato .
Tena vuttaṃ ‘‘ yaṃ yaṃ disan ’’ tiādi .
Pubbe ‘‘ uggahitasippo hī ’’ tiādinā sippasikkhāpaneneva lābhuppattiyā disāsu parittāṇakaraṇaṃ dassitaṃ , idāni ‘‘ yaṃ vā so ’’ tiādinā tassa uggahitasippassa nipphattivasena guṇakittanamukhenaP3.183 paggaṇhanenapi lābhuppattiyāti ayametesaṃ vikappānaṃ bhedo .Sesan ti ‘‘ paṭicchannā hotī ’’ tiādikaṃ pāḷiāgataṃ ,‘‘ evañca pana vatvā ’’ tiādikaṃ aṭṭhakathāgatañca .
Etthāti etasmiṃ dutiyadisāvāre .
Purimanayenevāti pubbe paṭhamadisāvāre vuttanayeneva .
269. Sammānanā nāma sambhāvanā , sā pana atthacariyālakkhaṇā ca dānalakkhaṇā ca catutthapañcamaṭṭhāneheva saṅgahitāti piyavacanalakkhaṇaṃ taṃ dassetuṃ ‘‘ sambhāvitakathākathanenā ’’ ti vuttaṃ .
Vigatamānanā vimānanā , na vimānanā avimānanā , vimānanāya akaraṇaṃ .
Tenāha ‘‘ yathā dāsakammakarādayo ’’ tiādi .
Sāmikena hi vimānitānaṃ itthīnaṃ sabbo parijano vimānetiyeva
V3.128 .Paricarantoti indriyāni paricaranto .
Taṃ aticarati nāma taṃ attano gihiniṃ atimaññitvā agaṇetvā vattanato .
Issariyavossaggenāti ettha yādiso issariyavossaggo gihiniyā anucchaviko , taṃ dassento ‘‘ bhattagehe vissaṭṭhe ’’ ti āha .
Gehe eva ṭhatvā vicāretabbampi hi kasivāṇijjādikammaṃ kulitthiyā bhāro na hoti , sāmikasseva bhāro , tato āgatasāpateyyaṃ pana tāya suguttaṃ katvā ṭhapetabbaṃ hoti .
‘‘ Sabbaṃ issariyaṃ vissaṭṭhaṃ nāma hotī ’’ ti etā maññantīti adhippāyo .
Itthiyo nāma puttalābhena viya mahagghavipulālaṅkāralābhenapi na santussantevāti tāsaṃ tosanaṃ alaṅkāradānanti āha ‘‘ attano vibhavānurūpenā ’’ ti .
Kulitthiyā saṃvihitabbakammantā nāma āhārasampādanavicārappakārāti āha ‘‘ yāgubhattapacanakālādīnī ’’ tiādi .
Sammānanādīhi yathārahaṃ
M3.143 piyavacanehi ceva bhojanadānādīhi ca paheṇakapesanādīhi aññato , tattheva vā uppannassa paṇṇākārassa chaṇadivasādīsu pesetabbapiyabhaṇḍehi ca saṅgahitaparijanā .
GehasāminiyāP3.184 antogehajano niccaṃ saṅgahito evāti vuttaṃ ‘‘ idha parijano nāma … pe … ñātijano ’’ ti .Ābhatadhanan ti bāhirato antogehaṃ pavesitadhanaṃ .
Gihiniyā nāma paṭhamaṃ āhārasampādane kosallaṃ icchitabbaṃ , tattha ca yuttapayuttatā , tato sāmikassa itthijanāyattesu kiccākiccesu , tato puttānaṃ parijanassa kātabbakiccesūti āha ‘‘ yāgubhattasampādanādīsū ’’ tiādi .
‘‘ Nikkosajjā ’’ ti vatvā tameva nikkosajjataṃ byatirekato , anvayato ca vibhāvetuṃ ‘‘ yathā ’’ tiādi vuttaṃ .
Idhāti imasmiṃ tatiyadisāvāre .
Purimanayenevāti paṭhamadisāvāre vuttanayeneva .
Iti bhagavā ‘‘ pacchimā disā puttadārā ’’ ti uddisitvāpi dāravaseneva pacchimaṃ disaṃ vissajjesi , na puttavasena .
Kasmā ?
Puttā hi dārakakāle attano mātu anuggaṇhaneneva anuggahitā honti anukampitā , viññutaṃ pattakāle pana yathā tepi tadā anuggahetabbā , svāyaṃ vidhi ‘‘ pāpā nivārentī ’’ tiādinā paṭhamadisāvāre dassito evāti kiṃ puna vissajjanenāti .
Dānādisaṅgahavatthūsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttamevāti .
270. Cattāripi ṭhānāni laṅghitvā pañcamameva ṭhānaṃ vivarituṃ ‘‘ avisaṃvādanatāyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha yassa yassa nāmaṃ gaṇhātīti sahāyo atthikabhāvena yassa yassa vatthuno nāmaṃ katheti .
Avisaṃvādetvāti ettha duvidhaṃ avisaṃvādanaṃ vācāya , payogena cāti taṃ duvidhampi dassetuṃ ‘‘ idampī ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Dānenā ’’ ti ca idaṃ nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ itarasaṅgahavatthuvasenapi avisaṃvādetvā saṅgaṇhanassa labbhanato , icchitabbato
V3.129 ca .Aparā pacchimā pajā aparapajā , aparāparaṃ uppannā vā pajā aparapajā .
Paṭipūjanā nāma mamāyanā , sakkārakiriyā cāti tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘ kelāyantī ’’ tiādi vuttaṃ .
Mamāyantīti mamattaṃ karonti .
271. Yathābalaṃ kammantasaṃvidhānenāti dāsakammakarānaṃ
P3.185 yathābalaṃ balānurūpaṃ tesaṃ tesaṃ kammantānaṃ saṃvidahanena vicāraṇena , kārāpanenāti attho .
Tenāha ‘‘ daharehī ’’ tiādi .Bhattavetanānuppadānenāti tassa tassa dāsakammakarassa anurūpaṃ bhattassa , vetanassa ca padānena
M3.144 .
Tenevāha ‘‘ ayaṃ khuddakaputto ’’ tiādi .Bhesajjādīnīti ādi -saddena sappāyāhāravasanaṭṭhānādiṃ saṅgaṇhāti .
Sātabhāvo eva rasānaṃ acchariyatāti āha ‘‘ acchariye madhurarase ’’ ti .
Tesan ti dāsakammakarānaṃ .
Vossajjanenāti kammakaraṇato vissajjanena .
Velaṃ ñatvāti ‘‘ pahārāvaseso , upaḍḍhapahārāvaseso vā divaso ’’ ti velaṃ jānitvā .
Yo koci mahussavo chaṇo nāma .
Kattikussavo , phagguṇussavoti evaṃ nakkhattasallakkhito mahussavo nakkhattaṃ .
Pubbuṭṭhāyitā , pacchānipātitā ca mahāsudassane vuttā evāti idha anāmaṭṭhā .
Dinnādāyinoti pubbapadāvadhāraṇavasena sāvadhāraṇavacananti avadhāraṇena nivattitaṃ dassetuṃ ‘‘ corikāya kiñci aggahetvā ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ sāmikehi dinnasseva ādāyino ’’ ti .
Na mayaṃ kiñci labhāmāti anujjhāyitvāti paṭisedhadvayena tehi laddhabbassa lābhaṃ dasseti .
‘‘ Kiṃ etassa kammena katenāti anujjhāyitvā ’’ ti idaṃ tuṭṭhahadayatāya kāraṇadassanaṃ paṭipakkhadūrībhāvato .
Tuṭṭhahadayatādassana mpi kammassa sukatakāritāya kāraṇadassanaṃ .
Kitti eva vaṇṇo kittivaṇṇo , taṃ kittivaṇṇaṃ guṇakathaṃ haranti , taṃ taṃ disaṃ upāharantīti kittivaṇṇaharā .
Tathā tathā kittetabbato hi kitti
P3.186 , guṇo , tesaṃ vaṇṇanaṃ kathanaṃ vaṇṇo .
Tenāha ‘‘ guṇakathāhārakā ’’ ti . 272. Kāraṇabhūtā mettā etesaṃ atthīti mettāni , kāyakammādīni .
Yāni pana tāni yathā yathā ca sambhavanti , taṃ dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Vihāragamanan ’’ tiādīsu ‘‘ mettacittaṃ paccupaṭṭhāpetvā ’’ ti padaṃ āharitvā yojetabbaṃ .
Anāvaṭadvāratāyāti ettha dvāraṃ nāma alobhajjhāsayatā dānassa mukhabhāvato .
Tassa sato deyyadhammassa dātukāmatā anāvaṭatā evañhi gharamāvasanto kulaputto gehadvāre pihitepi anāvaṭadvāro eva , aññathā apihitepi gharadvāre āvaṭadvāro evāti .
Tena vuttaṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Vivaritvāpi vasantoti vacanaseso .
Pidahitvāpīti etthāpi eseva nayo .
‘‘ Sīlavantesū ’’ ti idaṃ paṭiggāhakato dakkhiṇavisuddhidassanatthaṃ
V3.130 vuttaṃ .
KaruṇākhettepiM3.145 dānena anāvaṭadvāratā eva .
‘‘ Santaññevā ’’ ti iminā asantaṃ natthivacanaṃ pucchitapaṭivacanaṃ viya icchitabbaṃ evāti dasseti viññūnaṃ atthikānaṃ cittamaddavakaraṇato .‘‘ Purebhattaṃ paribhuñjitabbakan ’’ ti idaṃ yāvakālike eva āmisabhāvassa niruḷhatāya vuttaṃ .
‘‘ Sabbe sattā ’’ ti idaṃ tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajjhāsayasampattidassanaṃ pakkhapātābhāvadīpanato , odhiso pharaṇāyapi mettābhāvanāya labbhanato .
Yāya kusalābhivaḍḍhiākaṅkhāya tesaṃ upaṭṭhākānaṃ , tathā nesaṃ gehapavisanaṃ , taṃ sandhāyāha ‘‘ pavisantāpi kalyāṇena cetasā anukampanti nāmā ’’ ti .
Sutassa pariyodāpanaṃ nāma tassa yāthāvato atthaṃ vibhāvetvā vicikicchātamavidhamanena visodhananti āha ‘‘ atthaṃ kathetvā kaṅkhaṃ vinodentī ’’ ti .
Savanaṃ nāma dhammassa yāvadeva sammāpaṭipajjanāya asati tasmiṃ tassa niratthakabhāvato , tasmā sutassa pariyodāpanaṃ nāma
P3.187 sammāpaṭipajjāpananti āha ‘‘ tathattāya vā paṭipajjāpentī ’’ ti . 273. Alamattoti samatthasabhāvo , so ca atthato samattho evāti ‘‘ agāraṃ ajjhāvasanasamattho ’’ ti vuttaṃ .
Disānamassanaṭṭhāneti yathāvuttadisānaṃ paccupaṭṭhānasaññite namassanakāraṇe .
Paṇḍito hutvā kusalo cheko labhate yasanti yojanā .
Saṇhaguṇayogato saṇho , saṇhaguṇoti panettha sukhumanipuṇapaññā , muduvācāti dassento ‘‘ sukhuma … pe … bhaṇanena vā ’’ ti vuttaṃ .
Disānamassanaṭṭhānenāti yena ñāṇena yathāvuttā cha disā vuttanayena paṭipajjanto namassati nāma , taṃ ñāṇaṃ disānamassanaṭṭhānaṃ , tena paṭibhānavā .
Tena hi taṃtaṃkiccayuttapattavasena paṭipajjanto idha ‘‘ paṭibhānavā ’’ ti vutto .
Nivātavuttīti paṇipātasīlo .
Atthaddhoti na thaddho thambharahitoti cittassa uddhumātalakkhaṇena thambhitabhāvena virahito .
Uṭṭhānavīriyasampannoti kāyikena vīriyena samannāgato .
Uṭṭhānavīriyasampannoti kāyikena vīriyena samannāgato .
Nirantarakaraṇavasenāti āraddhassa kammassa satatakāritāvasena .
Ṭhānuppattiyā paññāyāti tasmiṃ tasmiṃ atthakicce upaṭṭhite ṭhānaso taṅkhaṇe eva uppajjanakapaññāya .
Saṅgahakaroti yathārahaṃ sattānaṃ saṅgaṇhanako .
Mittakaroti mittabhāvakaro , so pana atthato mitte pariyesanako nāma hotīti
M3.146 vuttaṃ ‘‘ mittagavesano ’’ ti .Yathāvuttaṃ vadaṃ vacanaṃ jānātīti vadaññūti āha ‘‘ pubbakārinā vuttavacanaṃ jānātī ’’ ti .
Idāni tamevatthaṃ saṅkhepena vuttaṃ vitthāravasena dassetuṃ ‘‘ sahāyakassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Pubbe yathāpavattāya vācāya jānane
P3.188 vadaññutaṃ dassetvā idāni ākārasallakkhaṇena appavattāya vācāya jānanepi vadaññutaṃ dassetuṃV3.131 ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Yena yena vā panā ’’ tiādinā vacanīyatthataṃ vadaññū -saddassa dasseti .Idāni tamevatthaṃ saṅkhepena vuttaṃ vitthāravasena dassetuṃ ‘‘ sahāyakassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Pubbe yathāpavattāya vācāya jānane
P3.188 vadaññutaṃ dassetvā idāni ākārasallakkhaṇena appavattāya vācāya jānanepi vadaññutaṃ dassetuṃV3.131 ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .‘‘ Yena yena vā panā ’’ tiādinā vacanīyatthataṃ vadaññū -saddassa dasseti .
Netāti yathādhippetamatthaṃ paccakkhato pāpetā .
Tenāha ‘‘ taṃ tamatthaṃ dassento paññāya netā ’’ ti .
Neti taṃ tamatthanti ānetvā sambandho .
Neti taṃ tamatthanti ānetvā sambandho .
Punappunaṃ netīti anu anu neti , taṃ tamatthanti ānetvā yojanā .
Tasmiṃ tasmin ti tasmiṃ tasmiṃ dānādīhi saṅgahehi saṅgahetabbe puggale .
Āṇiyāti akkhasīsagatāya āṇiyā .
Yāyatoti gacchato .
Puttakāraṇāti puttanimittaṃ .
Puttahetukañhi puttena kattabbaṃ mānaṃ vā pūjaṃ vā .
Upayogavacaneti upayogatthe .
Vuccatīti vacanaṃ , attho .
Upayogavacane vā vattabbe .
Paccattan ti paccattavacanaṃ .
Paccattan ti paccattavacanaṃ .
Sammā pekkhantīti sammadeva kātabbe pekkhanti .
Pasaṃsanīyāti pasaṃsitabbā .
Bhavanti ete saṅgahetabbe tattha puggale yathārahaṃ pavattentāti adhippāyo .
274.‘‘ Iti bhagavā ’’ tiādi nigamanaṃ .
Yā disāti yā mātāpituādilakkhaṇā puratthimādidisā .
Namassāti namasseyyāsīti attho ‘‘ yathā kathaṃ panā ’’ tiādikāya gahapatiputtassa pucchāya vasena desanāya āraddhattā ‘‘ pucchāya ṭhatvā ’’ ti vuttaṃ .
Akathitaṃ natthi gihīhi kattabbakamme appamādapaṭipattiyā anavasesato kathitattā .
Mātāpituādīsu hi tehi ca paṭipajjitabbapaṭipattiyā niravasesato kathaneneva rājādīsupi paṭipajjitabbavidhi atthato kathito eva hotīti .
Gihino vinīyanti , vinayaṃ upenti etenāti gihivinayo .
Yathānusiṭṭhan ti yathā idha satthārā anusiṭṭhaṃ gihicārittaṃ
P3.189 , tathā tena pakārena taṃ avirādhetvā .
Paṭipajjamānassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhāti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi vuddhiyeva icchitabbā avassambhāvinīti .Siṅgālasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .