Attadīpasaraṇatāvaṇṇanā
80. Uttānaṃ
M3.24V3.22P3.30 vuccati pākaṭaṃ , tappaṭikkhepena anuttānaṃ apākaṭaṃ , paṭicchannaṃ , apacuraṃ , duviññeyyañca .
Anuttānānaṃ padānaṃ vaṇṇanā anuttānapadavaṇṇanā .
Uttānapadavaṇṇanāya payojanābhāvato anuttāna ggahaṇaṃ .‘‘ Mātulā ’’ ti itthiliṅgavasena laddhanāmo eko rukkho , tassā āsannappadese māpitattā nagarampi ‘‘ mātulā ’’ tveva paññāyittha .
Tena vuttaṃ ‘‘ mātulāyanti evaṃ nāmake nagare ’’ ti .
Avidūreti tassa nagarassa avidūre .
Kāmañcettha sutte ‘‘ bhūtapubbaṃ , bhikkhave , rājā daḷhanemi nāma ahosī ’’ tiādinā atītavaṃsadīpikā kathā ādito paṭṭhāya āgatā ,‘‘ aḍḍhateyyavassasatāyukānaṃ manussānaṃ vassasatāyukā puttā bhavissantī ’’ tiādinā pana savisesaṃ anāgatatthapaṭisaṃyuttā kathā āgatāti vuttaṃ ‘‘ anāgatavaṃsadīpikāya suttantakathāyā ’’ ti .
Anāgatatthadīpanañhi acchariyaṃ , tatthāpi anāgatassa sammāsambuddhassa paṭipattikittanaṃ acchariyatamaṃ .
Samāgamenāti sannipātena .
‘‘ Bhattaggaṃ amanāpan ’’ tiādi kevalaṃ tesaṃ parivitakkamattaṃ .
Amanāpan ti amanuññaṃ .
Buddhesu kato appakopi aparādho appako kāro viya garutaravipākoti āha ‘‘ buddhehi saddhiṃ … pe … sadisaṃ hotī ’’ ti .
Tatrāti tasmiṃ mātulanagarassa samīpe , tassaṃ vā parisāyaṃ .
Attadīpāti ettha kāmaṃ yo paro na hoti , so attāti sasantāno ‘‘ attā ’’ ti vuccati , hitasukhesibhāvena pana attanibbisesattā dhammo idha ‘‘ attā ’’ ti adhippeto .
Tenāha ‘‘ attā nāma lokiyalokuttaro dhammo ’’ ti .
Dvidhā āpo gato etthāti dīpo , oghena anajjhotthato
V3.23 bhūmibhāgo .
IdhaP3.31 pana kāmoghādīhi anajjhottharaṇīyattā dīpo viyāti dīpo , attā dīpo patiṭṭhā etesanti attadīpā .
Tenāha ‘‘ attānaṃ dīpan ’’ tiādi .Dīpabhāvo cettha paṭisaraṇatāti āha ‘‘ idaṃ tasseva vevacanan ’’ ti .
Aññasaraṇapaṭikkhepavacanan ti aññasaraṇabhāvapaṭikkhepavacanaṃ .
Idañhi na aññaṃ saraṇaṃ katvā
M3.25 viharaṇasseva paṭikkhepavacanaṃ , atha kho aññassa saraṇasabhāvasseva paṭikkhepavacanaṃ tappaṭikkhepe ca tena itarassāpi paṭikkhepasiddhito .Tenāha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Idāni tamevatthaṃ suttantarena sādhetuṃ ‘‘ vuttampi cetan ’’ tiādi .
Yadi ettha pākatiko attā icchito , kathaṃ tassa dīpasaraṇabhāvo , tasmā adhippāyiko ettha attā bhaveyyāti pucchati ‘‘ ko panettha attā nāmā ’’ ti .
Itaro yathādhippetaṃ attānaṃ dassento ‘‘ lokiyalokuttaro dhammo ’’ ti .
Dutiyavāropi paṭhamavārasseva pariyāyabhāvena desitoti dassetuṃ ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
Gocareti bhikkhūnaṃ gocaraṭṭhānabhūte .
Tenāha ‘‘ carituṃ yuttaṭṭhāne ’’ ti .
Saketi kathaṃ panāyaṃ bhikkhūnaṃ sakoti āha ‘‘ pettike visaye ’’ ti .
Pitito sammāsambuddhato āgatattā ‘‘ ayaṃ tumhākaṃ gocaro ’’ ti tena uddiṭṭhattā pettike visayeti .
Carantan ti sāmiatthe upayogavacananti āha ‘‘ ayamevattho ’’ ti , carantānanti ca attho , tenāyaṃ vibhattivipallāsenapi vacanavipallāsenapīti dasseti .
Kilesamārassa otārālābheneva itaramārānampi otārālābho veditabbo .
Ayaṃ panatthoti gocare caraṇaṃ sandhāyāha , vatthu pana byatirekamukhena āgataṃ .
Sakuṇe hantīti sakuṇagghi , mahāsenasakuṇo .
Ajjhappattāti abhibhavanavasena pattā upagatā .
Na myāyan ti me ayaṃ sakuṇagghi nālaṃ abhavissa .
Naṅgalakaṭṭhakaraṇan ti naṅgalena kasitappadeso .
Leḍḍuṭṭhānan ti leḍḍūnaṃ
P3.32 uṭṭhapitaṭṭhānaṃ .Sake baleti attano balahetu .
Apatthaddhāti avagāḷhatthambhā sañjātatthambhā .
Assaramānāti avhāyantī .
Mahantaṃ leḍḍun ti naṅgalena bhinnaṭṭhāne sukkhatāya tikhiṇasiṅgaayoghanasadisaṃ mahantaṃ leḍḍuṃ .
Abhiruhitvāti tassa adhobhāgena attanā pavisitvā nilīnayoggappadesaṃ sallakkhetvā tassupari caṅkamanto assaramāno aṭṭhāsi .
‘‘ Ehi kho ’’ tiādi tassa assaramānākāradassanaṃ .
Sannayhāti vātaggahaṇavasena ubho pakkhe samaṃ ṭhapetvā .
Paccupādīti pāvisi .
Tatthevāti yattha pubbe lāpo ṭhito , tattheva leḍḍumhi
M3.26 .
Uran ti attano urappadesaṃ .
Paccatāḷesīti pati atāḷesi sārambhavasena vegena gantvā paharaṇato vidhārentī patāḷesi .Ārammaṇan ti paccayaṃ .
‘‘ Avasaran ’’ ti keci .
‘‘ Kusalānan ’’ ti
V3.24 evaṃ pavattāya desanāya ko anusandhi ?
Yathāanusandhi eva .
Ādito hi ‘‘ attadīpā , bhikkhave , viharathā ’’ tiādinā ( dī . ni .3.80) yeva attadhammapariyāyena lokiyalokuttaradhammā gahitā , te yevettha kusalaggahaṇena gahitāti .
Anavajjalakkhaṇānan ti avajjapaṭipakkhasabhāvānaṃ .
‘‘ Avajjarahitasabhāvānan ’’ ti keci .
Tattha purime atthavikappe vipākadhammadhammā eva gahitā , dutiye pana vipākadhammāpi .
Yadi evaṃ , kathaṃ tesaṃ samādāya vattananti ?
Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘ vipākadhammā sīlādi viya samādāya vattitabbā ’’ ti .
Samādānan ti pana attano santāne sammā ādānaṃ paccayavasena pavatti yevāti daṭṭhabbaṃ .
Vipākadhammā hi paccayavisesehi sattasantāne sammadeva āhitā āyuādisampattivisesabhūtāP3.33 uparūparikusalavisesuppattiyā upanissayā hontīti vadanti .Puññaṃ pavaḍḍhatīti ettha puññan ti uttarapadalopenāyaṃ niddesoti āha ‘‘ puññaphalaṃ vaḍḍhatī ’’ ti .
Puññaphalan ti ca ekadesasarūpekasesena vuttaṃ ‘‘ puññañca puññaphalañca puññaphalan ’’ ti āha ‘‘ uparūpari puññampi puññavipākopi veditabbo ’’ ti .