Chadisādivaṇṇanā
244. Vacanaṃ sutvāva cintesi buddhānubhāvena attasammāpaṇidhānanimittena puññabalena ca codiyamāno .
Na kira tā etāti tā cha
M3.128 disā etā idāni mayā namassiyamānā puratthimādikā na honti kirāti .Nipātamattan ti anatthakabhāvaṃ tassa vadati .
Pucchāpadan ti pucchāvacanaṃ .
Bhagavā gahapatiputtena namassitabbā cha disā pucchito desanākusalatāya ādito eva tā akathetvā tassa tāva paṭipattiyā naṃ bhājanabhūtaṃ kātuṃ vajjanīyavajjanatthañceva sevitabbasevanatthañca ovādaṃ dento ‘‘ yato kho gahapatiputtā ’’ tiādinā desanaṃ ārabhi .
Tattha kammakilesāti kammabhūtā saṃkilesā .
Kilissantīti kiliṭṭhā malīnā viya ṭhitā , upatāpitā ca hontīti attho .
Tasmāti kilissananimittattā .
Yadipi surāpānaṃ pañcaverabhāvena upāsakehi parivajjanīyaṃ , tassa pana apāyamukhabhāvena parato vattukāmatāya pāṇātipātādike eva sandhāya ‘‘ cattāro ’’ ti vuttaṃ , na ‘‘ pañcā ’’ ti .
‘‘ Visuṃ akammapathabhāvato cā ’’ ti apare .
‘‘ Surāpānampi ‘ surāmerayapānaṃ , bhikkhave , āsevitaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ nirayasaṃvattanikan ’ tiādi ( a . ni .8.40) vacanato visuṃ kammapathabhāvena āgataṃ .
Tathā hi taṃ duccaritakammaṃ hutvā duggatigāmipiṭṭhivattakabhāvena niyatan ’’ ti keci , tesaṃ matena ekādasa kammapathā siyuṃ
P3.165 .
Tasmā yathāvuttesveva kammapathesu upakārakattasabhāgattavasena anuppaveso daṭṭhabboti ‘‘ visuṃ akammapathabhāvato cā ’’ ti suvuttametaṃ .
Surāpānassa bhogāpāyamukhabhāvena vattukāmatāya ‘‘ cattāro ’’ tveva avoca .Tiṭṭhati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti ṭhānaṃ , hetūti āha ‘‘ ṭhānehīti kāraṇehī ’’ ti .
Apenti apagacchanti , apeti vā etehīti apāyā , apāyānaṃ , apāyā eva vā mukhāni dvārānīti apāyamukhāni .
Vināsamukhānīti etthāpi eseva nayo .
Kiñcāpi ‘‘ ariyasāvakassā ’’ ti pubbe sādhāraṇato vuttaṃ , visesato pana paṭhamāya bhūmiyaṃ ṭhitasseva vakkhamānanayo yujjatīti ‘‘ soti so sotāpanno ’’ ti vuttaṃ .
Pāpaka-saddo nihīnapariyāyoti ‘‘ lāmakehī ’’ ti vuttaṃ .
Apāyadukkhaṃ , vaṭṭadukkhañca pāpentīti vā pāpakā , tehi
V3.116 pāpakehi .Cha disā paṭicchādentoti tena tena bhāgena dissantīti ‘‘ disā ’’ ti saññite cha bhāge satte yathā tehi saddhiṃ attano chiddaṃ na hoti , evaṃ paṭicchādento paṭisandhārento .
Vijinanatthāyāti
M3.129 abhibhavanatthāya .Yo hi diṭṭhadhammikaṃ , samparāyikañca anatthaṃ parivajjanavasena abhibhavati , tato eva tadubhayatthaṃ sampādeti , so ubhayalokavijayāya paṭipanno nāma hoti paccatthikaniggaṇhanato , sakatthasampādanato ca .
Tenāha ‘‘ ayañceva loko ’’ tiādi .
Pāṇātipātādīni pañca verāni verappasavanato .
Āraddho hotīti saṃsādhito hoti , tayidaṃ saṃsādhanaṃ kittisaddena idha sattānaṃ cittatosanena
P3.166 , verābhāvāpādanena ca hotīti āha ‘‘ paritosito ceva nipphādito cā ’’ ti .Puna pañca verānīti pañca veraphalāni uttarapadalopena .
Katamassāti katame assa .
Kilesasampayuttattā kilesoti taṃyogato taṃsadisaṃ vadati yathā ‘‘ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ ,( dī . ni .1.226; ma . ni .1.271,287,297; saṃ . ni .2.152; a . ni .4.123;5.28; pārā .11; dha . sa .499; vibha .508) nīlaṃ vatthan ’’ ti ca .
Sampayuttatā cettha tadekaṭṭhatāya veditabbā , na ekuppādāditāya .
Evañca katvā pāṇātipātakammassa diṭṭhimānalobhādīhipi kiliṭṭhatā siddhā hoti , micchācārassa dosādīhi kiliṭṭhatā .
Tenāha ‘‘ saṃkilesoyevā ’’ tiādi .
Pubbe vuttaatthavasena pana sammukhenapi nesaṃ kilesapariyāyo labbhateva .
Etadatthaparidīpakamevāti yo ‘‘ pāṇātipāto kho ’’ tiādinā vutto , etassa atthassa paridīpakameva .
Yadi evaṃ kasmā puna vuttanti āha ‘‘ gāthābandhan ’’ ti , tassa atthassa sukhaggahaṇatthaṃ bhagavā gāthābandhaṃ avocāti adhippāyo .
Catuṭhānādivaṇṇanā