Ekakavaṇṇanā
303. Samaggehi bhāsitabban ti aññamaññaṃ samaggehi hutvā bhāsitabbaṃ , sajjhāyitabbañceva vaṇṇetabbañcāti attho .
Yathā pana samaggehi saṅgāyanaṃ hoti , tampi dassetuṃ ‘‘ ekavacanehī ’’ tiādi vuttaṃ .
Ekavacanehīti virodhābhāvena samānavacanehi .
Tenāha ‘‘ aviruddhavacanehī ’’ tiādi .
Sāmaggirasaṃ dassetukāmoti yasmiṃ dhamme saṅgāyane sāmaggirasānubhavanaṃ icchitaṃ desanākusalatāya , tattha ekakadukatikādivasena bahudhā sāmaggirasaṃ dassetukāmo .
Sabbe sattāti anavasesā sattā
M3.167 , te pana bhavabhedato saṅkhepenevaP3.216 bhinditvā dassento ‘‘ kāmabhavādīsū ’’ tiādimāha .Byadhikaraṇānampi bāhiratthasamāso hoti yathā ‘‘ urasilomo ’’ ti āha ‘‘ āhārato ṭhiti etesanti āhāraṭṭhitikā ’’ ti .
Tiṭṭhati etenāti ṭhiti , āhāro ṭhiti etesanti āhāraṭṭhitikāti evaṃ vā ettha samāsaviggaho daṭṭhabbo .
Āhāraṭṭhitikāti paccayaṭṭhitikā , paccayāyattavuttikāti attho .
Paccayattho hettha āhāra-saddo ‘‘ ayaṃ āhāro anuppannassa vā kāmacchandassauppādāyā ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .5.183,232) viya .
Evañhi ‘‘ sabbe sattā ’’ ti iminā asaññasattāpi pariggahitā honti .
Sā panāyaṃ āhāraṭṭhitikatā nippariyāyato saṅkhāradhammo , na sattadhammo .
Tenevāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘ sabbe sattā āhāraṭṭhitikāti āgataṭṭhāne saṅkhāraloko veditabbo ’’ ti ( visuddhi .1.136; pārā . aṭṭha . verañjakaṇḍavaṇṇanā ; udā . aṭṭha .30; cūḷani . aṭṭha .65; udā . aṭṭha .186) yadi evaṃ ‘‘ sabbe sattā ’’ ti idaṃ kathanti ?
Puggalādhiṭṭhānā desanāti nāyaṃ doso .
Yathāha bhagavā ‘‘ ekadhamme bhikkhave bhikkhu sammā nibbindamāno sammā virajjamāno sammā
V3.150 vimuccamāno sammā pariyantadassāvī sammattaṃ abhisamecca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti , katamasmiṃ ekadhamme ?
Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā ’’ ti ( a . ni .10.27) eko dhammoti ‘‘ sabbe sattā āhāraṭṭhitikā ’’ ti yvāyaṃ puggalādhiṭṭhānāya kathāya sabbesaṃ saṅkhārānaṃ paccayāyattavuttitāya āhārapariyāyena sāmaññato paccayadhammo vutto , ayaṃ āhāro nāma eko dhammo .Yāthāvato ñatvāti yathāsabhāvato
P3.217 abhisambujjhitvā .
Sammadakkhātoti teneva abhisambuddhākārena sammadeva desito .Codako vuttampi atthaṃ yāthāvato appaṭipajjamāno neyyatthaṃ suttapadaṃ nītatthato dahanto ‘‘ sabbe sattā ’’ ti vacanamatte ṭhatvā ‘‘ nanu cā ’’ tiādinā codeti .
Ācariyo aviparītaṃ tattha yathādhippetamatthaṃ pavedento ‘‘ na virujjhatī ’’ ti vatvā ‘‘ tesañhi jhānaṃ āhāro hotī ’’ ti āha .
Jhānan ti ekavokārabhavāvahaṃ saññāya virajjanavasena pavattaṃ rūpāvacaracatutthajjhānaṃ .
Pāḷiyaṃ pana ‘‘ anāhārā ’’ ti vacanaṃ asaññabhave catunnaṃ āhārānaṃ abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , na paccayāhārassa abhāvato .
‘‘ Evaṃ santepī ’’ ti idaṃ sāsane yesu dhammesu visesato
M3.168 āhāra-saddo niruḷho ,‘‘ āhāraṭṭhitikā ’’ ti ettha yadi te eva gayhanti , abyāpitadoso āpanno .
Atha sabbopi paccayadhammo āhāroti adhippeto , imāya āhārapāḷiyā virodho āpannoti dassetuṃ āraddhaṃ .
‘‘ Na virujjhatī ’’ ti yenādhippāyena vuttaṃ , taṃ vivaranto ‘‘ etasmiñhi sutte ’’ tiādimāha .
Kabaḷīkārāhārādīnaṃ ojaṭṭhamakarūpāharaṇādi nippariyāyena āhārabhāvo .
Yathā hi kabaḷīkārāhāro ojaṭṭhamakarūpāharaṇena rūpakāyaṃ upatthambheti , evaṃ phassādayo ca vedanādiāharaṇena nāmakāyaṃ upatthambhenti , tasmā satipi janakabhāve upatthambhakabhāvo ojādīsu sātisayo labbhamāno mukhyo āhāraṭṭhoti te eva nippariyāyena āhāralakkhaṇā dhammā vuttā .
Idhāti imasmiṃ saṅgītisutte .
Pariyāyena paccayo āhāroti vutto sabbo paccayo dhammo attano phalaṃ āharatīti imaṃ pariyāyaṃ labhatīti .
Tenāha ‘‘ sabbadhammānañhī ’’ tiādi .
Tattha sabbadhammānan ti sabbesaṃ saṅkhatadhammānaṃ .Idāni yathāvuttamatthaṃ
P3.218 suttena ( a . ni .10.61) samatthetuṃ ‘‘ tenevāhā ’’ tiādi vuttaṃ .Ayan ti paccayāhāro .
Nippariyāyāhāropi gahitova hoti , yāvatā sopi paccayabhāveneva janako , upatthambhako ca hutvā taṃ taṃ phalaṃ āharatīti vattabbataṃ labhatīti .
Tatthāti pariyāyāhāro , nippariyāyāhāroti dvīsu āhāresu .
Asaññabhave yadipi nippariyāyāhāro na labbhati , paccayāhāro pana labbhati pariyāyāhāralakkhaṇo .
Idāni imamevatthaṃ vitthārena dassetuṃ ‘‘ anuppanne hi buddhe ’’ tiādi vuttaṃ .
Uppanne buddhe titthakaramatanissitānaṃ jhānabhāvanāya asijjhanato ‘‘ anuppanne
V3.151 buddhe ’’ ti vuttaṃ .
Sāsanikā tādisaṃ jhānaṃ na nibbattentīti ‘‘ titthāyatane pabbajitā ’’ ti vuttaṃ .
Titthiyā hi upattivisese vimuttisaññino , aññāvirāgāvirāgesu ādīnavānisaṃsadassino vā hutvā asaññasamāpattiṃ nibbattetvā akkhaṇabhūmiyaṃ uppajjanti , na sāsanikā .
Vāyokasiṇe parikammaṃ katvāti vāyokasiṇe paṭhamādīni tīṇi jhānāni nibbattetvā tatiyajjhāne ciṇṇavasī hutvā tato vuṭṭhāya catutthajjhānādhigamāya parikammaṃ katvā .
Tenāha ‘‘ catutthajjhānaṃ nibbattetvā ’’ ti .
Kasmā panettha vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti ?
Yadettha vattabbaṃM3.169 , taṃ brahmajālaṭīkāyaṃ ( dī . ni . ṭī .1.41) vitthāritameva .
Dhīti jigucchanatthe nipāto , tasmā dhī cittan ti cittaṃ jigucchāmīti attho .
Dhibbatetaṃ cittan ti etaṃ mama cittaṃ jigucchitaṃ vata hotu .
Vatāti sambhāvane , tena jigucchaṃ sambhāvento vadati .
Nāmāti ca sambhāvane eva , tena cittassa abhāvaṃ sambhāveti .
Cittassa bhāvābhāvesu ādīnavānisaṃse dassetuṃ ‘‘ cittañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Khantiṃ ruciṃ uppādetvāti ‘‘ cittassa abhāvo eva sādhu suṭṭhū ’’ ti imaṃ diṭṭhinijjhānakkhantiṃ , tattha ca abhiruciṃ uppādetvā .Tathā bhāvitassa jhānassa ṭhitibhāgiyabhāvappattiyā aparihīnajjhānassa titthāyatane pabbajitasseva tathā jhānabhāvanā hotīti āha ‘‘ manussaloke ’’ ti .
Paṇihito ahosīti maraṇassa
P3.219 āsannakāle ṭhapito ahosi .
Yadi ṭhānādinā ākārena nibbatteyya , kammabalena yāva bhedā tenevākārena tiṭṭheyya vāti āha ‘‘ so tena iriyāpathenā ’’ tiādi .Eva rūpānampīti evaṃ acetanānampi .
Pi -saddena pageva sacetanānanti dasseti .
Kathaṃ pana acetanānaṃ nesaṃ paccayāhārassa upakappananti codanaṃ sandhāya tattha nidassanaṃ dassento ‘‘ yathā ’’ tiādimāha .
Ye uṭṭhānavīriyeneva divasaṃ vītināmetvā tassa nissandaphalamattaṃ kiñcideva labhitvā jīvikaṃ kappenti , te uṭṭhānaphalūpajīvino .
Ye pana attano puññaphalameva upajīventi , te puññaphalūpajīvino .
Nerayikānaṃ pana neva uṭṭhānavīriyavasena jīvikākappanaṃ , puññaphalassa pana lesopi natthīti vuttaṃ ‘‘ ye pana te nerayikā … pe … na puññaphalūpajīvīti vuttā ’’ ti .
Paṭisandhiviññāṇassa āharaṇena manosañcetanāhāroti vuttā , na yassa kassaci phalassāti adhippāyena ‘‘ kiṃ pañca āhārā atthī ’’ ti codeti .
Ācariyo nippariyāyāhāre adhippete siyā tava codanāyāvasaro , sā pana ettha anavasarāti dassetuṃ ‘‘ pañca na pañcāti idaṃ na vattabban ’’ ti vatvā pariyāyāhārasseva panettha adhippetabhāvaṃ dassento ‘‘ nanu paccayo āhāroti
V3.152 vuttametan ’’ ti āha .
Tasmāti yassa kassaci paccayassa ‘‘ āhāro ’’ ti icchitattā .Idāni vuttamevatthaṃ pāḷiyā samatthento ‘‘ yaṃ sandhāyā ’’ tiādimāha .
Mukhyāhāravasenapi
M3.170 nerayikānaṃ āhāraṭṭhitikataṃ dassetuṃ ‘‘ kabaḷīkāraṃ āhāraṃ … pe … sādhetī ’’ ti vuttaṃ .Yadi evaṃ nerayikā sukhapaṭisaṃvedinopi hontīti ?
Noti dassetuṃ ‘‘ kheḷopi hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tayoti tayo arūpāhārā kabaḷīkārāhārassa abhāvato .
Avasesānan ti asaññasattehi avasesānaṃ .
Kāmabhavādīsu nibbattasattānaṃ paccayāhāro hi sabbesaṃ sādhāraṇoti .
Etaṃ pañhan ti ‘‘ katamo eko dhammo ’’ ti
P3.220 evaṃ coditametaṃ pañhaṃ .
Kathetvāti vissajjetvā .
‘‘ Tattha tattha … pe … dukkhaṃ hotī ’’ ti etena yathā idha paṭhamassa pañhassa niyyātanaṃ , dutiyassa uddharaṇaṃ na kataṃ , evaṃ iminā eva adhippāyena ito paresu dukatikādipañhesu tattha tattha ādipariyosānesu eva uddharaṇaniyyātanāni katvā sesesu na katanti dasseti .Paṭicca etasmā phalaṃ etīti paccayo , kāraṇaṃ , tadeva attano phalaṃ saṅkharotīti saṅkhāroti āha ‘‘ imasmimpi … pe … saṅkhāroti vutto ’’ ti .
Āhārapaccayoti āharaṇaṭṭhavisiṭṭho paccayo .
Āharaṇa ñcettha uppādakattappadhānaṃ , saṅkharaṇaṃ upatthambhakattappadhānanti ayametesaṃ viseso .
Tenāha ‘‘ ayamettha heṭṭhimato viseso ’’ ti .
Nippariyāyāhāre gahite ‘‘ sabbe sattā ’’ ti vuttepi asaññasattā na gahitā eva bhavissantīti padesavisayo sabba-saddo hoti yathā ‘‘ sabbe tasantidaṇḍassā ’’ tiādīsu ( dha . pa .130).
Na hettha khīṇāsavādīnaṃ gahaṇaṃ hoti .
Pākaṭo bhaveyya visesasāmaññassa visayattā pañhānaṃ .
No ca gaṇhiṃsu aṭṭhakathācariyā .
Dhammo nāma natthi saṅkhatoti adhippāyo .
Idha dutiyapañhe ‘‘ saṅkhāro ’’ ti paccayo eva kathitoti sambandho .
Yadā sammāsambodhisamadhigato , tadā eva sabbañeyyaṃ sacchikataṃ jātanti āha ‘‘ mahābodhimaṇḍe nisīditvā ’’ ti .
Sayan ti sāmaṃyeva .
Addhaniyan ti addhānakkhamaṃ cirakālāvaṭṭhāyi pārampariyavasena .
Tenāha ‘‘ ekena hī ’’ tiādi .
Paramparakathāniyamenāti paramparakathākathananiyamena , niyamitatthabyañjanānupubbiyā kathāyāti attho .
Ekakavasenāti ekaṃ ekaṃ parimāṇaṃ
P3.221 etassāti ekako , pañho .
Tassa ekakassa vasena .
Ekakaṃ niṭṭhitaṃ vissajjananti adhippāyoti .Ekakavaṇṇanā niṭṭhitā .