7. Tiṇavatthārakādikathā
Tiṇavatthārakādikathāvaṇṇanā
Adhikaraṇakathāvaṇṇanā
212. Kakkhaḷatāya vāḷatāyāti ettha kakkhaḷassa bhāvo kakkhaḷatā , vāḷassa bhāvo vāḷatāti
V2.93 vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ kakkhaḷabhāvāya ceva vāḷabhāvāya cā ’’ ti .
Iminā tāpaccayassa samūhatthañca svatthañca paṭikkhipati .
‘‘ Kakkhaḷatāya vāḷatāyā ’’ ti byañjanatoyeva nānaṃ , na atthato .Bhedāyāti ettha aññassa bhedaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ saṅghabhedāyā ’’ ti .
Gilānepīti pisaddo aññe pana kā kathāti dasseti .
Tatthevāti adhikaraṇavūpasamaṭṭhāneyeva .
‘‘ Ekato ’’ ti iminā ekajjhan ti padassa ‘‘ ekato ’’ ti padena samānataṃ dasseti , ekasaddato jjhapaccayo ca topaccayo ca viseso ,‘‘ tiṇavatthārakasadisattā ’’ ti iminā sadisūpacāraṃ dasseti .
Tiṇehi avattharitabbanti tiṇavatthāraṃ , gūthamuttaṃ , tiṇavatthāramiva tiṇavatthārakaṃ .
Ettha adhikaraṇameva mukhyato labbhati , samatho pana phalūpacārato , sadisatthe kapaccayo .
212. Tiṇavatthārakasadisattāti taṃsadisatāya tabbohāroti dasseti yathā ‘‘ esa brahmadatto ’’ ti .
Tamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘ yathā hī ’’ tiādi .
Ghaṭṭiyamānaṃ gūthaṃ vā muttaṃ vāti yojanā .
‘‘ Ghaṭṭiyamānan ’’ ti padaṃ hetuantogadhavisesanaṃ ,‘‘ bādhatī ’’ ti iminā
M0.442 sambandhitabbaṃ .
Suppaṭicchāditassa pana assa gūthamuttassāti yojanā .
‘‘ Suppaṭicchāditassā ’’ ti padampi hetuantogadhavisesanameva ,‘‘ na bādhatī ’’ ti iminā sambandhitabbaṃ .
Yaṃ adhikaraṇaṃ saṃvattatīti sambandho .
Mūlānumūlan ti mūlañca anumūlañca mūlānumūlaṃ .
Tan ti adhikaraṇaṃ .
Iminā kammenāti tiṇavatthārakakammena .
Gūthaṃ tiṇehi paṭicchannaṃ suvūpasantaṃ hoti viya tiṇavatthārakena paṭicchannaṃ suvūpasantaṃ hotīti yojanā .
Itīti tasmā .
Adhikaraṇakathāvaṇṇanā 213. Thullavajjan ti ettha thullaccayassāpi thullavajjattā idha pārājikasaṅghādisesamevādhippetanti āha ‘‘ pārājikañceva saṅghādisesañcā ’’ ti .
Gihipaṭisaṃyuttan ti ettha gihīnaṃ paṭisaṃyuttaṃ gihipaṭisaṃyuttanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ gihīnan ’’ tiādi .
‘‘ Hīnenā ’’ ti padaṃ ‘‘ khuṃsanavambhana ’’ iti padeneva sambandhitabbaṃ .
Dhammikapaṭissavesūti nimittatthe bhummavacanaṃ .
214. Kammavācāpariyosāne vuṭṭhitā hontīti sambandho .
Tatthāti adhikaraṇavūpasamaṭṭhāne .
Aññāvihitāpīti adhikaraṇavinicchayato aññasmiṃ ṭhāne cittaṃ āvihitāpi ṭhapitāpi .
Upasampadamaṇḍalatoti upasampadasīmabimbato , ye panāti bhikkhū pana , diṭṭhāvikammaṃ karontīti vā anāgatāti vā nisinnāti vā sambandho .
214.‘‘ Sabbeheva ekajjhaṃ sannipatitabban ’’ ti chandadānassa paṭikkhittattā pavāraṇakkhandhakaṭṭhakathāya ñca ‘‘ bhinnassa hi saṅghassa samaggakaraṇakāle , tiṇavatthārakasamathe , imasmiñca pavāraṇasaṅgaheti imesu tīsu ṭhānesu chandaṃ dātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .241) vuttattā idha āgantvā vā chandaṃ datvā pariveṇādīsu nisinnāti idaṃ virujjhati viya khāyatīti ce ?
Na khāyati adhippāyaññūnaṃ .
Ayañhettha adhippāyo – visujjhitukāmehi sabbeheva sannipatitabbaṃ , asannipatitassa natthi suddhi chandadāyakassa .
Kevalaṃ taṃ kammaṃ sannipatitānaṃ sampajjati .
Aṭṭhakathāyaṃ visujjhitukāmānaṃ chandaṃ dātuṃ na vaṭṭatīti adhippāyo .
Itarathā pāḷiyā ca virujjhati .
‘‘ Ṭhapetvā ye na tattha hotī ’’ ti hi ayaṃ pāḷi sannipātaṃ āgantvā chandaṃ datvā ṭhitānaṃ atthitaṃ dīpeti .
Nissīmagate sandhāya vuttaṃ siyāti ce ?
Nissīmagate ṭhapetvā idha kiṃ , tasmā yo sāmaggīuposathe chandaṃ datvā tiṭṭhati ce , nānāsaṃvāsakabhūmiyaṃyeva tiṭṭhati , tassa chandadāyakassa pavāraṇasaṅgahopi natthi .
Yo ca tiṇavatthārakakamme nāgacchati , so tāhi āpattīhi na sujjhatīti veditabbaṃ .
Yassa etaṃ na ruccati
V0.472 , tassa parivāre vuttaparisato kammavipattilakkhaṇaṃM0.517 virujjhati , tattha hi kevalaṃ chandārahānaṃ chando anāhaṭo hoti sace , akataṃ tabbiparītena sampattidīpanatoti vuttaṃ hoti .
Tathā pattakallalakkhaṇampi virujjhati .
Tesu tīsu ṭhānesu kammappattāyeva sabbe , na tattha chandāraho atthīti ce ?
Na , catuvaggādikaraṇavibhājane avisesetvā chandārahassa āgatattā , taṃ sāmaññato vuttaṃ .
Idañca āveṇikalakkhaṇaṃ , teneva satipi diṭṭhāvikamme idaṃ paṭikuṭṭhakataṃ na hotīti ce ?
Na , nānattasabhāvato .
Idha hi ye pana ‘‘ na metaṃ khamatī ’ ti aññamaññaṃ diṭṭhāvikammaṃ karontī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .214) vacanato na saṅghassa diṭṭhāvikammaṃ kataṃ .
Tasmiṃ sati paṭikuṭṭhakatameva hoti .
Aññathā pubbabhāgā tā ñattiyo niratthikā siyuṃ , na ca parivāraṭṭhakathāyaṃ chandārahādhikāre nayo dinno .
Pavāraṇakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tīsu ṭhānesu chandaṃ dātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .241) vuttattā virujjhatīti ce ?
Na , aṭṭhakathāya pamāṇabhāve sati ‘‘ idha chandaṃ datvā pariveṇādīsu nisinnā ’’ tiādi vacane suddhikāmato eva gahite sabbaṃ na virujjhatīti eke .
‘‘ Āgantvā vā chandaṃ datvā pariveṇādīsu nisinnā , te āpattīhi na vuṭṭhahantī ’’ ti idaṃ na vattabbaṃ .
Kasmā ?
Heṭṭhā ‘‘ sabbeheva ekajjhaṃ sannipatitabban ’’ ti chandadānassa paṭikkhepavacanato aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tīsu ṭhānesu chandaṃ dātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vuttattā , andhakaṭṭhakathāya mpi tatheva vuttattā cāti ?
Na , ekajjhameva kamme karīyamāne yo idha ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , amhākaṃ … pe … gihipaṭisaṃyuttan ’’ ti sādhāraṇañattiṃ ṭhapetvā puna ‘‘ suṇantu me , āyasmantā ’’ tiādinā asādhāraṇañattiyo ṭhapetvā ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , amhākaṃ … pe … evametaṃ dhārayāmī ’’ ti ekatopakkhikānaṃ sandhiyā katāya tadanantare kenaci karaṇīyena chandaṃ datvā gacchati , tassa āpattīhi vuṭṭhānaṃ natthi .
Aparesampi ekatopakkhikānaṃ abbhantare ṭhitattā vibhūtattā karaṇassa ayamatthova vutto .
Sādhāraṇavasena dutiyāya ñattiyā ṭhapitāya ye tasmiṃ khaṇe ñattidutiyakammavācāsu anāraddhāsu , apariyositāsu vā chandaṃ datvā gacchanti , tesampi na vuṭṭhāti eva .
Ye na tattha hontīti padassa ca ye vuttappakārena nayena tattha na hontīti attho gahetabbo .
Vuttappakāratthadīpanatthañca aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ chandaṃ datvā pariveṇādīsu nisinnā ’’ ti idamevaM0.518 avatvā ‘‘ ye pana tehi vā saddhiṃ āpattiṃ āpajjitvāpi tattha anāgatā , āgantvā vā chandaṃ datvā pariveṇādīsu nisinnā ’’ ti vuttaṃ , evaṃ pubbenāparaṃ sandhīyati .
‘‘ Pāḷiyā ca tattha diṭṭhāvikammena kammassa akuppatā veditabbā ’’ ti vuttaṃ .Tehi vāti adhikaraṇaṃ vinicchinantehi bhikkhūhi vā .
Tatthāti adhikaraṇavinicchitaṭṭhānaṃ .
Chandaṃ datvāti chandaṃ saṅghassa datvā .
Pariveṇādīsūtiādisaddena āvāsādayo saṅgaṇhāti .
Teti bhikkhū .