Adhammakammadvādasakakathā
Adhammakammadvādasakakathāvaṇṇanā
4. Asammukhā
M0.410 katantiādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Sammukhehi virahitā asammukhāti dassento āha ‘‘ saṅghadhammavinayapuggalasammukhānaṃ vinā katan ’’ ti .
‘‘ Appaṭipucchitvā ’’ ti iminā appaṭipucchāti ettha tvāpaccayassākārabhāvaṃ dasseti .
Tassevāti cuditakasseva .
4. TīhiV3.333 aṅgehi samannāgatan ti paccekaṃ samuditehi vā tīhi aṅgehi samannāgataṃ .
Na hi tiṇṇaṃ eva aṅgānaṃ samodhānena adhammakammaṃ hoti , ekenapi hotiyeva .
‘‘ Appaṭiññāya kataṃ hotīti lajjiṃ sandhāya vuttan ’’ ti gaṇṭhipadesu kathitaṃ .
4. AsammukhāM0.507V0.463 kataṃ hotītiādayo tikā kevalaṃ desanāmattameva .
Na hi tīhi eva aṅgehi samodhānehi adhammakammaṃ hoti , ekenapi hoti eva , ayamattho ‘‘ tiṇṇaṃ , bhikkhave ’’ tiādipāḷiyā ( cūḷava .6) sādhetabbo .
‘‘ Appaṭiññāya kataṃ hotī ’’ ti lajjiṃ sandhāya vuttaṃ .
4. Appaṭiññāya katan ti vatthuṃ vā āpattiṃ vā asampaṭicchāpetvā kataṃ .
Yo pana sabbesaṃ passantānaṃ eva vatthuvītikkamaṃ katvā pacchā kammakaraṇabhayena ‘‘ na karomī ’’ ti musā vadati , tassa bhikkhūnaṃ sammukhe vītikkamakaraṇameva paṭiññā .
Tathato jānanatthameva paṭiññāya karaṇaṃ anuññātaṃ .
Yattha pana sandeho hoti , tattha sampaṭicchāpetvāva kattabbanti gahetabbaṃ .Adesanāgāminiyāti ettha akārassa aññatthaṃ dassento āha ‘‘ pārājikā … pe … vā ’’ ti .
Nanu ca ‘‘ adesanāgāminiyā āpattiyā kataṃ hotī ’’ ti idaṃ parato ‘‘ tīhi , bhikkhave , aṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṅgho tajjanīyakammaṃ kareyya , adhisīle sīlavipanno hotī ’’ ti iminā virujjhati .
Adesanāgāminiṃ āpanno hi ‘‘ adhisīle sīlavipanno ’’ ti vuccatīti ?
Tattha keci vadanti ‘‘ tajjanīyakammassa hi visesena bhaṇḍanakārakattaṃ aṅgan ’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ , taṃ pāḷiyā āgatanidānena sameti , tasmā sabbatikesupi bhaṇḍanaṃ āropetvā bhaṇḍanapaccayā āpannāpattivasena idaṃ kammaṃ kātabbaṃ .
Tasmā ‘ adhisīle sīlavipanno ’ ti etthāpi
M3.366 pubbabhāge vā parabhāge vā codanāsāraṇādikāle bhaṇḍanapaccayā āpannāpattivaseneva kātabbaṃ , na kevalaṃ saṅghādisesapaccayā kātabban ’’ ti .
Apare pana vadanti ‘‘ adesanāgāminiyāti idaṃ pārājikāpattiṃyeva sandhāya vuttaṃ , na saṅghādisesaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘ adesanāgāminiyāti pārājikāpattiyā vā saṅghādisesāpattiyā vā ’ ti vuttaṃ .
Tattha saṅghādisesāpattiyā vāti atthuddhāravasena vuttaṃ ,‘ adhisīle sīlavipanno ’ ti ca idaṃ saṅghādisesaṃyeva sandhāya vuttaṃ , na pārājikaṃ .
Tasmā pārājikāpattipaccayā na tajjanīyakammaṃ kātabbaṃ payojanābhāvā , saṅghādisesapaccayā kātabbanti ayamattho siddho hoti .
Sukkapakkhe ‘ desanāgāminiyā āpattiyā kataṃ hotī ’ ti iminā virujjhatīti ce ?
Na ekena pariyāyena saṅghādisesassapi desanāgāminīvohārasambhavato ’’ ti , taṃ yuttaṃ viya dissati .
Kaṇhapakkhe ‘‘ adesanāgāminiyā āpattiyā kataṃ hotī ’’ ti sukkapakkhe ‘‘ desanāgāminiyā āpattiyā kataṃ hotī ’’ ti idaṃ dvayaṃ parato ‘‘ tīhi , bhikkhave , aṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṅgho tajjanīyakammaṃ kareyya .
Adhisīle sīlavipanno hotī ’’ ti iminā virujjhati , adesanāgāminiṃ āpanno hi ‘‘ adhisīle sīlavipanno ’’ ti vuccatīti .
Yuttametaṃ , kattu adhippāyo ettha cintetabbo .
Etthāha upatissatthero ‘‘ tajjanīyakammassa hi visesena bhaṇḍanakārakattaṃ aṅgan ’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ , taṃ pāḷiyā āgatanidānena yujjati , tasmā sabbattikesupi bhaṇḍanaṃ āropetvā bhaṇḍanapaccayā āpannāpattivasena idaṃ kammaṃ kātabbaṃ , tasmā ‘ adhisīle sīlavipanno ’ ti etthāpi pubbabhāge vāV0.464 aparabhāge vā codanāsāraṇādikāle bhaṇḍanapaccayā āpannāpattivaseneva kāretabbaṃ , na kevalaṃ saṅghādisesapaccayā kātabban ’’ ti .
‘‘ Adesanāgāminiyā āpattiyāti pārājikāpattiyā ’ ti ettakamattaṃ vatvā parato ‘ adhisīle pārājikasaṅghādisese ajjhācārā ’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttan ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Adhisīle sīlavipanno ’ ti saṅghādisesaṃ sandhāyā ’’ ti gaṇṭhipade likhitaṃ .
Idaṃ porāṇagaṇṭhipade purimavacanena sameti , tasmā tattha pacchimaṃ pārājikapadaṃ atthuddhāravasena vuttaṃ siyāM0.508 , aṭṭhakathāya ñca ‘‘ adesanāgāminiyāti pārājikāpattiyā vā saṅghādisesāpattiyā vā ’’ ti vuttaṃ , tattha pārājikāpatti atthuddhāravasena vuttā siyā .
Yato gaṇṭhipade ‘‘ adhisīle sīlavipanno ’ ti saṅghādisesaṃ sandhāyā ’’ ti ettakameva likhitaṃ , tasmā sabbattha gaṇṭhipade sakalena nayena pārājikāpattipaccayā uppannabhaṇḍanahetu na tajjanīyakammaṃ kātabbaṃ payojanābhāvā , saṅghādisesapaccayā kātabbanti ayamattho siddho hoti .
Na , sukkapakkhe ‘‘ desanāgāminiyā āpattiyā kataṃ hotī ’’ ti ( cūḷava .5) vacanatoti ce ?
Na , ekena pariyāyena saṅghādisesassapi desanāgāminivohārasambhavato ,
‘‘ Pārājikāpattiyā vā ’’ ti idaṃ liṅganāsananimittatāya pārājikassa kammena atikicchanīyato vuttaṃ .
‘‘ Saṅghādisesāpattiyā vā ’’ ti idaṃ pana parivāsādinissāraṇakammassa āveṇikassaV2.201 vijjamānattā vuttaṃ .
Yaṃ pana parato ‘‘ adhisīle sīlavipanno hoti … pe … tajjanīyakammaṃ kareyyā ’’ ti ( cūḷava .6) vuttaṃ , taṃ ‘‘ āyatiṃ saṃvare ṭhatvā vuṭṭhānaṃ karohī ’’ ti ovadiyamānassa anādariyādipaccayalahukāpattiṃ sandhāya vuttaṃ .
Sīlavipattimūlakañhi lahukāpattiṃ āpanno idha abhedūpacārena ‘‘ adhisīle sīlavipanno ’’ ti vutto ‘‘ atidiṭṭhiyā diṭṭhivipanno ’’ ti ettha viya .
Yathā ca diṭṭhiṃ gahetvā voharantassa ‘‘ ito diṭṭhito oramāhī ’’ ti avatvā katakammaṃ kevalāya diṭṭhivipattiyā katattā anāpattiyā kataṃ nāma adhammakammaṃ hoti , evaṃ sīlavipattiṃ āpajjitvā lajjidhammeM2.213 okkante yathādhammaṃ vuṭṭhāya saṃvare ṭhātukāmassa kataṃ tajjanīyādikammaṃ kevalāya sīlavipattiyā katattā adesanāgāminiyā kataṃ nāma adhammakammaṃ hoti .
Teneva niyassakammepi ‘‘ apissu bhikkhū pakatā parivāsaṃ dentā ’’ tiādinā saṃvare aṭṭhānameva kammanimittabhāvena vuttaṃ .
Adantaṃ damanatthameva hi tajjanīyādikammāni anuññātānīti .
Keci pana ‘‘ adesanāgāminiyāti idaṃ pārājikāpattiṃyeva sandhāya vuttaṃ , na saṅghādisesan ’’ ti ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.4) vadanti , taṃ sukkapakkhe ‘‘ desanāgāminiyā āpattiyā kataṃ hotī ’’ ti iminā vacanena virujjhati .
Saṅghādisesassāpi ca pariyāyato desanāgāminivohāre gayhamāne ‘‘ āpattiyā kataṃ hotī ’’ ti vuttavārato imassa vārassa viseso na siyā , aṭṭhakathāyampettha visesabhāvo na dassito .
Tasmā vuttanayenevettha adhippāyo gahetabbo .Etthāti tajjanīyakamme .
Nava padāti navasu padesu , niddhāraṇe cetaṃ paccattavacanaṃ .
Purimakesu tīsu tikesu vuttesu navasu padesūti yojanā .
‘‘ Ekekan ’’ ti padena sambandhitabbaṃ .
Imehīti imehi dvīhi padehi .
Yena kammena santajjanaṃ karīyati , taṃ tajjanīyakammaṃ nāma .
Yena kammena nissāya te vatthabbanti nissiyati bhajāpiyati niyasso , taṃ niyasakammaṃ nāma .
Yena tato āvāsato , gāmato ca pabbājenti kuladūsakaṃ , taṃ pabbājanīyakammaṃ nāma .
Yena kammena akkuṭṭhagahaṭṭhasamaīpameva paṭisāriyati so akkosako pacchā pesiyati , taṃ paṭisāraṇīyakammaṃ nāma .
Yena samānasaṃvāsakabhūmito ukkhipiyati .
Chaḍḍīyati sātisāro bhikkhusaṅghena , taṃ kammaṃ ukkhepanīyakammaṃ nāmāti veditabbaṃ .
Dvādasa tikāti purimehi tīhi tikehi nava tike missetvā dvādasa .
Sukkapakkhesupīti paṭisedhavirahavasena sukkesu pakkhesupi .
Nappaṭippassambhetabbaaṭṭhārasakakathāvaṇṇanā
6.‘‘ Pabbajitānan ’’ ti iminā gihīnaṃ ananulomikataṃ nivatteti .
Sahasokitādīhīti ādisaddena sahanandiṃ saṅgaṇhāti .
Imasmiṃ ṭhāne sabbaaṭṭhakathāpotthakesu ‘‘ na upasampādetabbanti upajjhāyena hutvā na upasampādetabban ’’ ti pāṭhato paṭṭhāya yāva ‘‘ na sampayojetabbanti aññamaññaṃ yojetvā kalaho na kāretabbo ’’ ti pāṭho atthi , tāva aṭṭhārasasammāvattanavattānaṃ saṃvaṇṇanāpāṭho likhito , so pāṭho imasmiṃ ṭhāne na likhitabbo .
Kasmā ?
Pāḷikkamānuppattābhāvato , aṭṭhakathāyameva ‘‘ aṭṭhārasa sammāvattanavattāni pārivāsikakkhandhake vaṇṇayissāmā ’’ ti vakkhamānattā , yathāvacanañca pārivāsikakkhandhake ( cūḷava . aṭṭha .76) saṃvaṇṇitatthā ca .
Tasmā so pāṭho na porāṇapāṭho hoti , pacchā pakkhittapāṭhoti daṭṭhabbo .
6. Sabbānipīti tajjanīyaniyassapabbājanīyakammāni tīṇipi .
Tiṇṇaṃ
V2.67 bhikkhave bhikkhūnantiādi vuttanti sambandho .
Ekekenāpīti tīsu aṅgesu ekekenāpi .
Iminā avayavavākyanibbattivasena kammārahabhāvaṃ dasseti .
Hīti saccaṃ .Niyassassa visesena abhiṇhāpattikattaṃ aṅgaṃ iti vuttanti yojanā .
Ettha ākāravācako
M0.411 itisaddo luttaniddiṭṭhoti daṭṭhabbaṃ .
Eseva nayo anantarepi .Tajjīyati anena vinayakammenāti tajjanīyaṃ , tameva kammaṃ tajjanīyakammaṃ .
‘‘ Nissāya te vatthabban ’’ ti niyassīyati bālo bhajāpīyati anena vinayakammenāti niyassaṃ , divādigaṇikattā sakārassa dvebhāvo hoti ‘‘ nassaṃ vassan ’’ tiādīsu viya , niyassameva kammaṃ niyassakammaṃ .
Gāmādito pabbājiyati anena vinayakammenāti pabbājanīyaṃ , tameva kammaṃ pabbājanīyakammaṃ .
Tīsūti bhaṇḍanakārakaabhiṇhāpattikakuladūsakavasena tividhesu aṅgesu .
Yena kenaci aṅgenāti sambandho .
Yadi sabbāni kammāni kātuṃ vaṭṭatīti yojanā .
Evaṃ sati campeyyakkhandhake ( mahāva .400 ādayo ) vuttaṃ idaṃ vacanaṃ virujjhatīti sambandho .
Vacanatthanānattatoti vacanassa ca atthassa ca nānābhāvato .
Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘ tajjanīyakammārahassāti imassa hī ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ tiṇṇaṃ bhikkhave ’’ tiādivacanassa aṅgasambhavo atthoti yojanā .
Tasmāti yasmā na virujjhati , tasmā .
Saṅghena kataṃ hotīti sambandho .
Iminā lakkhaṇena tajjanīyādikammārahassa tassa bhikkhussāti yojanā .
Evaṃ kammasanniṭṭhānatthaṃ dassetvā aṅgasambhavatthaṃ dassento āha ‘‘ yassa panā ’’ tiādi .
Tattha yassāti bhikkhussa , atthīti sambandho .
Bhaṇḍanakārakādīsūtiādisaddena abhiṇhāpattikakuladūsakāni saṅgaṇhāti .
Ākaṅkhamāno saṅgho kareyyāti sambandho .
Kammārahan ti kammassa , kamme vā arahaṃ .
Etthāti kammakkhandhake .
Pubbenāti pubbe vuttena campeyyakkhandhakena .
Aparan ti apare vuttaṃ kammakkhandhakaṃ .
Sametīti samaṃ gacchati .
Tatthāti kammesu , tajjanīyakammeti sambandho , aṅgesu vā , bhaṇḍanakārakavasenāti sambandho .
Atha khoti tathā vuttāpīti attho .
Karontena kammavācāvācakenāti sambandho .
Hīti phalajotako .
Bhūtena vatthunāti tacchena vatthunā .
Aññassa kammassāti tajjanīyakammato aññassa kammassa .
Aññakammassa vatthunāti tajjanīyato aññassa kammassa vatthunā aññakammakaraṇaṃ nāma koci dosopi na hotīti adhippāyo .
Kāraṇamāha ‘‘ kasmā ’’ tiādinā .
Kasmā bālassa abyattassa āpattibahulassa
M0.412 tajjanīyakammaṃ kātabbanti yojanā .Idampīti tajjanīyakammampi .
Sabbatthāti sabbesu kammesu .