Chasakyapabbajjākathāvaṇṇanā
Chasakyapabbajjākathāvaṇṇanā
Chasakyapabbajjākathādivaṇṇanā
330. Saṅghabhedakakkhandhake abhiññātā abhiññātāti ettha abhipubbo ñātasaddo pākaṭatthoti āha ‘‘ pākaṭā pākaṭā ’’ ti .
330. Saṅghabhedakakkhandhake
M3.410V3.374 anupiyāyan tiādīsu ‘‘ anupiyā nāmā ’’ ti vattabbe ākārassa rassattaṃ anunāsikassa ca āgamaṃ katvā ‘‘ anupiyaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Mallānan ti mallarājūnaṃ .
Na heṭṭhā pāsādā orohatīti uparipāsādato heṭṭhimatalaṃ na orohati ,‘‘ heṭṭhāpāsādan ’’ tipi paṭhanti .
Anuruddho vā pabbājeyyāti yojetabbaṃ .
330.‘‘ AnupiyaṃM0.532 nāmā ’’ ti ekavacanena dissati , sattamiyaṃ pana ‘‘ anupiyāyan ’’ ti .
330. SaṅghabhedakakkhandhakeM2.253V2.240 pāḷiyaṃ anupiyaṃ nāmāti anupiyā nāma .
Heṭṭhā pāsādāti pāsādato heṭṭhā heṭṭhimatalaṃ ,‘‘ heṭṭhāpāsādan ’’ tipi pāṭho .
Abhinetabban ti vapitakhettesu pavesetabbaṃ .
Ninnetabban ti tato nīharitabbaṃ .
Niddhāpetabban ti sassadūsakatiṇādīni uddharitabbaṃ .
Ujuṃ kārāpetabban ti puñjaṃ kārāpetabbaṃ , ayameva vā pāṭho .Kāḷudāyippabhūtayoti kāḷudāyiādayo .
Parivārehi saddhiṃ dasa dūtā ca aññe ca bahū janā sakyakumārā nāmāti yojanā .
‘‘ Kāḷudāyippabhutayo dasa dūtā ’’ ti pāṭho .
Amhesūti
M0.516 sakyakulasaṅkhātesu amhesu , niddhāraṇe bhummaṃ .
Iminā pāṭhasesaṃ dasseti .
‘‘ Kulato ’’ ti iminā ‘‘ kulā ’’ ti ettha nissakkatthe nissakkavacananti dasseti .Gharāvāsatthan ti ettha ghare āvasantānaṃ manussānaṃ kiccanti dassento āha ‘‘ gharāvāse yan ’’ tiādi .
Tattha yan ti yaṃkiñci .
Gharāvāsatthan ti gharāvāsassa anucchavikaṃ kammaṃ .
Udakaṃ ninnetabban ti ettha udakaṃ nīharitvā netabbaṃ apanetabbanti dassento āha ‘‘ yathā udakaṃ sabbaṭṭhānesu susaṃ hotī ’’ ti .
Susan ti sukkhaṃ .
Udakaṃ abhinetabban ti udakaṃ āharitabbaṃ .
Ninnetabban ti ābhatamudakaṃ puna nīharitabbaṃ .
Tiṇānīti sassadūsakāni tiṇāni .
‘‘ Uddharitabbānī ’’ ti iminā niddhāpetabban ti ettha dhudhātuyā papphoṭanadhaṃsanatthe dasseti
V2.154 .
Niddhāpetabban ti antarantarā uṭṭhitatiṇāni uddharitvā apanetabbaṃ .Bhusāti sassanāḷadaṇḍā , tehi missā palālā bhusikā .
Palālāni uddharāpetabbā nīti palālāni apanetabbāni .
Bhusikā uddharāpetabbāti gunnaṃ khuraggehi sañchinnā bhusasaṅkhātā nāḷadaṇḍā apanetabbā .
Ophuṇāpetabban ti ettha phuṇadhātuyā avakiraṇatthaṃ dassento āha ‘‘ apanetabban ’’ ti .
Opunāpetabban ti vātamukhe opunāpetvā palālaṃ apanetabbaṃ .
Tvaññeva gharāvāsatthena upajānāti ettha gharāvāsatthenāti upayogatthe karaṇavacanaṃ .
Upajānāti upatyūpasaggo dhātvatthānuvattako , hivibhatti ca lopo hoti , tena vuttaṃ ‘‘ tvaññeva gharāvāsatthaṃ jānāhī ’’ ti .
Gharāvāsatthenāti upayogatthe karaṇavacanaṃ .
Upajānāhīti ca upasaggamatto upa -saddo .
Tenāha ‘‘ gharāvāsatthaṃ jānāhī ’’ ti .
Jānāhīti cettha paṭipajjāti attho veditabbo .
Ahan ti bhaddiyakumāranāmako ahaṃ .
Tayāti anuruddhakumāranāmakena tayā .
‘‘ Saddhiṃ pabbajissāmī ’’ ti iminā pāṭhasesaṃ dasseti .
Sesan ti ‘‘ saddhiṃ pabbajissāmī ’’ ti vacanaṃ .
Akāmakāti anicchamānā .
‘‘ Na heṭṭhāpāsādā na heṭṭhāpāsādaṃ vā ’’ ti likhitaṃ .
331. Nippātitāti ettha nikkhamitvā gamāpitāti dassento āha ‘‘ nikkhāmitā ’’ ti .
331-332.
Yaṃ na nivattoti yasmā na nivatto .
Mānassinoti ettha mānaṃ sayanti nissayantīti mānassinoti dassento āha ‘‘ mānassayino ’’ ti .
Suññāgāragatoti ( udā . aṭṭha .20)‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ araññan ’’ ti ( pārā .92) vuttaṃ araññaṃ rukkhamūlañca ṭhapetvā aññaṃ pabbatakandarādi pabbajitasāruppaṃ nivāsaṭṭhānaṃ janasambādhābhāvato idha ‘‘ suññāgāran ’’ ti adhippetaṃ .
Atha vā jhānakaṇṭakānaṃ saddānaṃ abhāvato vivittaṃ yaṃ kiñci agārampi ‘‘ suññāgāran ’’ ti veditabbaṃ .
Taṃ suññāgāraṃ upagato .
Abhikkhaṇan ti bahulaṃ .
Udānaṃ udānesīti so hi āyasmā araññe divāvihāraṃ upagatopi rattivāsūpagatopi yebhuyyena phalasamāpattisukhena nirodhasamāpattisukhena ca vītināmesi , tasmā
M3.411 taṃ sukhaṃ sandhāya pubbeV3.375 attanā anubhūtaṃ sabhayaṃ sapariḷāhaṃ rajjasukhaṃ jigucchitvā ‘‘ aho sukhaṃ aho sukhan ’’ ti somanassasahitañāṇasamuṭṭhānaṃ pītisamuggāraṃ samuggirati .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggaṇhanādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Nissaṃsayan ti asandehena , ekantenāti attho .
Te kira bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantā evamāhaṃsu .
Samanussarantoti ukkaṇṭhanavasena anussaranto .
Aññataran ti nāmagottena apākaṭaṃ ekaṃ bhikkhuṃ .
Āmantesīti āṇāpesi te bhikkhū saññāpetukāmo .
Evan ti vacanasampaṭiggahe , sādhūti attho .
Evaṃ bhanteti ettha pana evaṃ -saddo paṭiññāyaṃ .
‘‘ Abhikkhaṇaṃ ‘ aho sukhaṃ aho sukhan ’ ti imaṃ udānaṃ udānesī ’’ ti yathā te bhikkhū vadanti , taṃ evaṃ tathevāti attano udānaṃ paṭijānāti .
‘‘ Kiṃ pana tvaṃ bhaddiyā ’’ ti kasmā bhagavā pucchati , kiṃ tassa cittaṃ na jānātīti ?
No na jānāti , teneva pana tamatthaṃ vadāpetvā te bhikkhū saññāpetuṃ pucchati .
Vuttañhetaṃ ‘‘ jānantāpi tathāgatā pucchanti , jānantāpi na pucchantī ’’ tiādi ( pārā .16,194).
Atthavasan ti kāraṇaṃ .
Antopi antepureti itthāgārassa sañcaraṇaṭṭhānabhūte rājagehassa abbhantare , yattha rājā nahānabhojanasayanādiṃ kappeti .
Rakkhā susaṃvihitāti ārakkhādikatapurisehi gutti suṭṭhu samantato vihitā .
Bahipi antepureti aṭṭakaraṇaṭṭhānādike antepurato bahibhūte rājagehe .
Evaṃ rakkhito gopito santoti evaṃ rājageharājadhānīrajjadesesu anto bahi ca anekesu ṭhānesu anekasatehi susaṃvihitarakkhāvaraṇaguttiyā mameva nibbhayatthaṃ phāsuvihāratthaṃ rakkhito gopito samāno .
Bhītotiādīni padāni aññamaññavevacanāni .
Atha vā bhītoti pararājūhi bhāyamāno .
Ubbiggoti sakarajjepi pakatikkhobhato uppajjanakabhayubbegena ubbiggo calito .
Ussaṅkīti ‘‘ raññā nāma sabbakālaṃ avissatthena bhavitabban ’’ ti vacanato sabbattha avissāsanavasena tesaṃ tesaṃ kiccakaraṇīyānaṃ accayato uppajjanakaparisaṅkāya ca uddhamuddhaṃ saṅkamāno .
Utrāsīti ‘‘ santikāvacarehipi ajānantasseva me kadāciM3.412 anattho bhaveyyā ’’ ti uppannena sarīrakampampi uppādanasamatthena tāsena utrāsi .
‘‘ Utrasto ’’ tipi paṭhanti .
Viharāmīti evaṃbhūto hutvā viharāmi .
Etarahīti idāni pabbajitakālato paṭṭhāya .
Ekoti asahāyo .
Tena vivekaṭṭhakāyataṃ dasseti .
Abhītotiādīnaṃ padānaṃ vuttavipariyāyena attho veditabbo .
Bhayādinimittassa pariggahassaV3.376 taṃnimittassa ca kilesagahanassa abhāvenevassa abhītāditāti etena cittavivekaṃ dasseti .
Appossukkoti sarīraguttiyaṃ nirussukko .
Pannalomoti lomahaṃsuppādakassa chambhitattassa abhāvena anuggatalomo .
Padadvayenapi serivihāraṃ dasseti .
Paradattavuttoti parehi dinnena cīvarādinā vattamāno .
Etena sabbaso saṅgābhāvadīpanamukhena anavasesabhayahetuvirahaṃ dasseti .
Migabhūtena cetasāti vissatthavihāritāya migassa viya jātena cittena .
Migo hi amanussapathe araññe vasamāno vissattho tiṭṭhati nisīdati nipajjati yenakāmañca pakkamati appaṭihatacāro , evaṃ ahampi viharāmīti dasseti .
Vuttañhetaṃ paccekasambuddhena –
‘‘ Migo araññamhi yathā abaddho ;
Yenicchakaṃ gacchati gocarāya ;
Viññū naro serita pekkhamāno ;
Eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .( su . ni .39; apa . thera 1.1.95);
Imaṃ kho ahaṃ , bhante , atthavasan ti bhagavā yadidaṃ mama etarahi paramaṃ vivekasukhaṃ phalasamāpattisukhaṃ , idameva kāraṇaṃ sampassamāno ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānemi .
Etamatthan ti etaṃ bhaddiyattherassa puthujjanavisayātītaṃ vivekasukhasaṅkhātaṃ atthaṃ sabbākārato viditvā .
Imaṃ udānan ti imaṃ sahetukabhayasokavigamānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Yassantarato na santi kopāti yassa ariyapuggalassa antarato abbhantare attano citte cittakālussiyakaraṇato cittappakopāM3.413 rāgādayo āghātavatthuādikāraṇabhedato anekabhedā dosakopā eva vā na santi , maggena pahīnattā na vijjanti .
Ayañhi antara -saddo kiñcāpi ‘‘ mañca tvañca kimantaran ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.228) kāraṇe dissati ,‘‘ antaraṭṭhake himapātasamaye ’’ tiādīsu ( mahāva .346) vemajjhe ,‘‘ antarā ca jetavanaṃ antarā ca sāvatthin ’’ tiādīsu ( udā .13,44) vivare ,‘‘ bhayamantarato jātan ’’ tiādīsu ( itivu .88; mahāni .5) citte , idhāpi citte eva daṭṭhabbo .
Tenevāha ‘‘ yassa citte kopā na santī ’’ ti .
Abhava -saddassa vibhava -saddena atthuddhāre kāraṇamāha ‘‘ vibhavoti ca abhavoti ca atthato ekan ’’ ti .
Iti -saddo pakāravacanoti āha ‘‘ iti anekappakārā bhavābhavatā ’’ ti .
Vītivattoti atikkantoV3.377 .
Ettha ca ‘‘ yassā ’’ ti idaṃ yo vītivattoti vibhattivipariṇāmavasena yojetabbaṃ .
Taṃ vigatabhayan ti taṃ evarūpaṃ yathāvuttaguṇasamannāgataṃ khīṇāsavaṃ cittakopābhāvato itibhavābhavasamatikkamanato ca bhayahetuvigamena vigatabhayaṃ .
Vivekasukhena aggaphalasukhena ca sukhiṃ , vigatabhayattā eva asokaṃ .
Devā nānubhavanti dassanāyāti adhigatamagge ṭhapetvā sabbepi upapattidevā vāyamantāpi cittacāradassanavasena dassanāya daṭṭhuṃ nānubhavanti na abhisambhuṇanti na sakkonti , pageva manussā .
Sekkhāpi hi puthujjanā viya arahato cittappavattiṃ na jānanti .
Tassa dassanaṃ devānampi dullabhan ti etthāpi cittacāradassanavasena tassa dassanaṃ devānampi dullabhaṃ alabbhanīyaṃ , devehipi taṃ dassanaṃ na sakkā pāpuṇitunti evamattho gahetabbo .
Abhāvattho hettha du -saddo ‘‘ duppañño ’’ tiādīsu viya . 332. Yassantarato na santi kopāti ettha antarasaddo cittavācako , topaccayo ca sattamyatthavācakoti dassento āha ‘‘ yassa citte ’’ ti .
Kasmā kopā na santīti āha ‘‘ tatiyamaggena samūhatattā ’’ ti .
Anāgāmimaggena dosassa samūhatattā yassa khīṇāsavassa citte kopā na santīti adhippāyo .
Yassantarato na santi kopāti yassa ariyapuggalassa antarato abbhantare attano citte cittakālussiyakaraṇato cittappakopā
M3.413 rāgādayo āghātavatthuādikāraṇabhedato anekabhedā dosakopā eva vā na santi , maggena pahīnattā na vijjanti .
Ayañhi antara -saddo kiñcāpi ‘‘ mañca tvañca kimantaran ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.228) kāraṇe dissati ,‘‘ antaraṭṭhake himapātasamaye ’’ tiādīsu ( mahāva .346) vemajjhe ,‘‘ antarā ca jetavanaṃ antarā ca sāvatthin ’’ tiādīsu ( udā .13,44) vivare ,‘‘ bhayamantarato jātan ’’ tiādīsu ( itivu .88; mahāni .5) citte , idhāpi citte eva daṭṭhabbo .
Tenevāha ‘‘ yassa citte kopā na santī ’’ ti .
332. Pubbe pubbakāle .
‘‘ Rañño sato ’’ ti ca ‘‘ raññovasato ’’ ti ca pāṭho .
332. Paradattoti parehi dinnapaccayehi pavattamāno .
Migabhūtena cetasāti katthaci alaggatāya migassa viya jātena cittena .Iti bhavābhavatañca vītivattoti ettha atthaṃ dassento āha ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi .
Tattha yasmā pana vuccati , tasmā evamattho daṭṭhabboti yojanā
M0.517 .
Vibhavoti pāpaṃ vuccatīti sambandho .
Nanu pāḷiyaṃ ‘‘ vibhavo ’’ ti natthi ,‘‘ abhavo ’’ ti eva atthi , atha kasmā ‘‘ vibhavoti abhavo ’’ ti vuttanti āha ‘‘ vibhavoti ca abhavoti ca atthato ekamevā ’’ ti .
Iminā saddatoyeva nānanti dasseti .
Yā esā bhavābhavatā vuccatīti sambandho .
‘‘ Anekappakārā ’’ ti iminā itisaddassa pakāratthaṃ dasseti .
Catūhipi maggehi vītivattoti sambandho .
Abhava -saddassa vibhava -saddena atthuddhāre kāraṇamāha ‘‘ vibhavoti ca abhavoti ca atthato ekan ’’ ti .Iti -saddo pakāravacanoti āha ‘‘ iti anekappakārā bhavābhavatā ’’ ti .
Vītivattoti atikkanto
V3.377 .
Ettha ca ‘‘ yassā ’’ ti idaṃ yo vītivattoti vibhattivipariṇāmavasena yojetabbaṃ .Taṃ vigatabhayan ti taṃ evarūpaṃ yathāvuttaguṇasamannāgataṃ khīṇāsavaṃ cittakopābhāvato itibhavābhavasamatikkamanato ca bhayahetuvigamena vigatabhayaṃ .
Vivekasukhena aggaphalasukhena ca sukhiṃ , vigatabhayattā eva asokaṃ .
Tassāti khīṇāsavassa .
Devā nānubhavanti dassanāyāti adhigatamagge ṭhapetvā sabbepi upapattidevā vāyamantāpi cittacāradassanavasena dassanāya daṭṭhuṃ nānubhavanti na abhisambhuṇanti na sakkonti , pageva manussā .
Sekkhāpi hi puthujjanā viya arahato cittappavattiṃ na jānanti .
Tassa dassanaṃ devānampi dullabhan ti etthāpi cittacāradassanavasena tassa dassanaṃ devānampi dullabhaṃ alabbhanīyaṃ , devehipi taṃ dassanaṃ na sakkā pāpuṇitunti evamattho gahetabbo .
Abhāvattho hettha du -saddo ‘‘ duppañño ’’ tiādīsu viya .
333. Ahimekhalikāti mekhalā viya mekhalikā , ahimeva mekhalikā ahimekhalikā .
Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘ ahiṃ kaṭiyaṃ bandhitvā ’’ ti .
333. Bhattābhihāroti abhiharitabbabhattaṃ .
Tassa pana pamāṇaṃ dassetuṃ ‘‘ pañca ca thālipākasatānī ’’ ti vuttaṃ .
Tattha eko thālipāko dasannaṃ purisānaṃ bhattaṃ gaṇhāti .
333. Na
V0.485 lābhataṇhā idha kāmataṇhā , jhānassa nesā parihāni hetu .
Buddhattasīlaṃ pana patthayanto jhānāpi naṭṭhoti .
Nanu pattabhāvanā .
333. Manomayaṃ kāyan ti jhānamanena nibbattaṃ brahmakāyaṃ ,‘‘ kiṃ nu kho ahaṃ pasādeyyaṃ , yasmiṃ me pasanne bahulābhasakkāro uppajjeyyā ’’ ti paṭhamaṃ uppannaparivitakkassa mandapariyuṭṭhānatāya devadattassa tasmiṃ khaṇe jhānaparihāni nāhosi , pacchā eva ahosīti daṭṭhabbaṃ .
Tenāha ‘‘ saha cittuppādā ’’ tiādi .Lābhasakkārasilokenāti ettha lābho nāma catupaccayalābho .
Sakkāroti tesaṃyeva sukatānaṃ susaṅkhatānaṃ lābho .
Silokoti vaṇṇaghoso .
Manomayaṃ kāyan ti jhānamanena nibbattaṃ brahmakāyaṃ .
Upapannoti upagato .
Attabhāvappaṭilābhoti sarīrapaṭilābho .
Dve vā tīṇi vā māgadhakāni gāmakhettānīti
M3.414 ettha māgadhakaṃ gāmakhettaṃ atthi khuddakaṃ , atthi majjhimaṃ , atthi mahantaṃ .
Khuddakaṃ gāmakhettaṃ ito cattālīsa usabhāni , etto cattālīsa usabhānīti gāvutaṃ hoti .
Majjhimaṃ ito gāvutaṃ , etto gāvutanti aḍḍhayojanaṃ hoti .
Mahantaṃ ito diyaḍḍhagāvutaṃ , etto diyaḍḍhagāvutanti tigāvutaṃ hoti .
Tesu khuddakena gāmakhettena tīṇi , khuddakena ca majjhimena ca dve gāmakhettāni tassa attabhāvo .
Tigāvutañhissa sarīraṃ .
Pariharissāmīti paṭijaggissāmi gopayissāmi .
Rakkhassetan ti rakkhassu etaṃ .
Manomayan ti jhānamanomayaṃ .
Dve vā tīṇi vā māgadhakāni gāmakhettānīti ettha magadharaṭṭhe khuddakaṃ gāmakhettaṃ gāvutamattaṃ , majjhimaṃ pana diyaḍḍhagāvutamattaṃ , mahantaṃ anekayojanampi hoti .
Tesu majjhimena gāmakhettena dve vā khuddakena tīṇi vā gāmakhettāni , tassa sarīraṃ tigāvutappamāṇo attabhāvoti vuttaṃ hoti . 334. Sammannatīti ettha ‘‘ sammānetī ’’ ti curādigaṇikadhātuvasena vattabbe divādigaṇikadhātuvasena vuttanti dassento āha ‘‘ sammānetī ’’ ti .
Acinteyyo hi pāḷinayo .
Sammānetīti sammānaṃ karoti .
Sammannatīti amhākaṃ sammānaṃ karoti .
Tenāha ‘‘ sammānetī ’’ ti , sammannatīti vā parehi sammānīyatīti attho .
334. Satthāroti gaṇasatthāro .
334. Satthāroti gaṇasatthāro .
Nāssassāti na etassa bhaveyya .
Tan ti satthāraṃ .
Tenāti amanāpena .
Sammannatīti cīvarādinā amhākaṃ sammānaṃ karoti , parehi vā ayaṃ satthā sammānīyatīti attho .
Yan ti kammaṃ .
Soti satthā .
Iminā yaṃ tumoti ettha tumoti ruḷhīsaddo idha ‘‘ so ’’ ti sabbanāmasaddena sadisatthoti dasseti .
334. Satthāroti gaṇasatthāro .
Nāssassāti na etassa bhaveyya .
Tan ti taṃ satthāraṃ .
Tenāti amanāpena .
Samudācareyyāmāti katheyyāma .