Dasavatthukathā
Brahmadaṇḍakathāvaṇṇanā
446. Sattasatikakkhandhake
M3.452V3.412 nikkhittamaṇisuvaṇṇāti rūpiyasikkhāpadeneva paṭikkhittamaṇisuvaṇṇā .
Tattha maṇiggahaṇena sabbaṃ dukkaṭavatthu , suvaṇṇaggahaṇena sabbaṃ pācittiyavatthu gahitaṃ hoti .
Bhikkhaggenāti bhikkhugaṇanāya .
446. NikkhittamaṇisuvaṇṇātiM0.541 sikkhāpadeneva paṭikkhittamaṇisuvaṇṇā .
Tattha maṇiggahaṇena sabbaṃ dukkaṭavatthu , suvaṇṇaggahaṇena sabbaṃ pācittiyavatthu gahitaṃ hoti .
Bhikkhaggena bhikkhugaṇanāyāti vuttaṃ hoti .
446. SattasatikakkhandhakeM2.268V2.255 bhikkhaggenāti bhikkhugaṇanāya .Mahīti himaṃ .
Avijjānivuṭāti avijjāya nivāritā pihitā .
447. Mahikāti himaṃ .
447. Avijjānivutāti avijjānīvaraṇena nivutā paṭicchannā .
Posāti sattā .
Piyarūpābhinandinoti piyarūpaṃ sātarūpaṃ abhinandamānā tussamānā .
Aviddasūti andhabālā .
Aviddasūti aññāṇino .
Sarajāti sakilesarajā .
Sarajāti sakilesarajā .
Magāti migasadisā .
Magāti magasadisā .
Tasmiṃ tasmiṃ visaye bhave vā netīti netti , taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ .
Tāya saha vattantīti sanettikā .
Tasmiṃ tasmiṃ visaye , bhave vā netīti netti , taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ , tāya saha vattantīti sanettikā .
Nettiyā taṇhāya sahitā sanettikā .
447. Sattasatikakkhandhake
V2.177 vaḍḍhenti kaṭasin ti ettha kaṭasīsaddo susānabhūmivācakoti dassento āha ‘‘ punappunaṃ kaḷevaraṃ nikkhipamānā bhūmiṃ vaḍḍhentī ’’ ti .
Tattha kaḷevaran ti dehaṃ .
Tañhi kaḷe aṅgapaccaṅgānaṃ avayave sampiṇḍetvā variyati icchiyatīti kaḷevaran ti vuccati .Evaṃ ghoraṃ kaṭasiṃ vaḍḍhentāva punabbhavaṃ ādiyantīti yojanā .
Upakkilesā vuttāti tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ete surāpānādayo upakkilesāti vuttā .
454. Pāpakaṃ
M0.543 no āvuso katan ti ettha no saddo amhasaddakāriyo , chaṭṭhīkattā ca hotīti dassento āha ‘‘ āvuso amhehi pāpakaṃ katan ’’ ti .
454. Nanu tvaṃ āvuso vuḍḍho vīsativassosīti nanu tvaṃ āvuso vīsativasso , na nissayapaṭibaddhoV3.414 , kasmā taṃ thero paṇāmetīti dīpenti .
Garunissayaṃ gaṇhāmāti kiñcāpi mayaṃ mahallakā , etaṃ pana theraṃ garuṃ katvā vasissāmāti adhippāyo .
454. Nanu tvaṃ , āvuso , vuḍḍhoti nanu tvaṃ thero nissayamutto , kasmā taṃ thero paṇāmesīti bhedavacanaṃ vadanti .
Garunissayaṃ gaṇhāmāti nissayamuttāpi mayaṃ ekaṃ sambhāvanīyagaruṃ nissayabhūtaṃ gahetvāva vasissāmāti adhippāyo . 455.‘‘ Piyavacanan ’’ ti iminā katamena tvaṃ bhūmi-vihārenāti ettha bhūmi saddo piyavācako ruḷhīsaddoti dasseti .
‘‘ Āmantetī ’’ ti iminā ālapanapadanti dasseti .
Āvuso bhūmīti attho .
455. Mettāya
M3.454 rūpāvacarasamādhimattabhāvato ‘‘ kullakavihārenā ’’ ti vuttaṃ , khuddakena vihārenāti attho , khuddakatā cassa agambhīrabhāvatoti āha ‘‘ uttānavihārenā ’’ ti .
455. Appeva nāmāti sādhu nāma .
Mūlā dāyakā pesalakā .
455. Mūlādāyakāti paṭhamaṃ dasavatthūnaṃ dāyakā , āvāsikāti attho .
Pathabyā saṅghattherotiV2.256 loke sabbabhikkhūnaṃ tadā upasampadāya vuḍḍho .
Suññatāvihārenāti suññatāmukhena adhigataphalasamāpattiṃ sandhāya vadati .‘‘ Kullakavihārenāti khuddakavihārenā ’’ ti likhitaṃ .
Rūpāvatārattā kullakavihāro nāma .
Kathaṃ panetaṃ paññāyati , yena sannidhikataṃ yāvajīvikaṃ yāvakālikena tadahupaṭiggahitena sambhinnarasaṃ tadahupaṭiggahitasaṅkhayaṃ āgantvā sannidhikatāmisasaṅkhyameva gacchatīti ?
Vuccate –
‘‘ yāvakālikena , bhikkhave , yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitan ’’ ti vacanato purepaṭiggahitaṃ yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitenāmisena
V0.494 ce sambhinnaṃ , purepaṭiggahitasaṅkhyameva gacchatīti siddhaṃ .
Aññathā ‘‘ sattāhakālikena , bhikkhave , yāvajīvikaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappatī ’’ ti ( mahāva .305) vuttaṭṭhāne viya idhāpi ‘‘ yāvakālikena , bhikkhave , yāvajīvikaṃ paṭiggahitaṃ kāle kappatī ’’ ti vadeyya , tañcāvuttaṃ .
Tasmā purepaṭiggahitaṃ taṃ āmisasambhinnaṃ āmisagatikamevāti veditabbaṃ .
Gaṇṭhipade pana ‘‘ sannidhikārakaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ’’ ti ( pāci .253) vuttaṃ .
Byañjanamattaṃ na gahetabbaṃ .Kullavihāro nāma mettāvihāro , so ca heṭṭhimajhānattaye yuttattā uttānavihāroti āha ‘‘ uttānavihārenā ’’ ti .
Suññatāvihārenāti suññatāmukhena adhigataphalasamāpattiṃ sandhāya vuttaṃ .
457. Sāvatthiyāti sāvatthinagare .
Suttavibhaṅgeti padabhājanīye .
Paṭikkhittabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘ tatra hī ’’ tiādi .
Tatrāti suttavibhaṅge , paṭikkhittaṃ hotīti sambandho .
457. Suttavibhaṅgeti padabhājanīye .
457. Idhāti
M0.542 imasmiṃ pāṭhe .
‘‘‘ Kāle kappati , vikāle na kappatī ’ ti ( mahāva .305) vuttavacanamattena ‘ vikāle kappatī ’ ti vikālabhojanapācittiyaṃ āvahaṃ hotīti attho ,‘ na kappatī ’ ti sannidhibhojanapācittiyaṃ āvahaṃ hotīti attho , yadi sambhinnarasaṃ ajjapaṭiggahitampi yāvajīvikanti attho ’’ ti likhitaṃ .
457. Suttavibhaṅgeti padabhājanīye .
Idañca ‘‘ yo pana bhikkhu sannidhikārakaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ’’ ti ( pāci .253) sutte yāvakālikasseva parāmaṭṭhattāM2.269 siṅgīloṇassa yāvajīvikassa sannidhikatassa āmisena saddhiṃ paribhoge pācittiyaṃ vibhaṅganayeneva sijjhatīti vuttaṃ , taṃ pana pācittiyaṃ vibhaṅge āgatabhāvaṃ sādhetuṃ ‘‘ kathaṃ suttavibhaṅge ’’ tiādi vuttaṃ .Tatrāti ‘‘ sannidhikārake asannidhikārakasaññī ’’ tiādivacane .
Eke ācariyā evaṃ maññantīti yojanā .
Kinti maññantīti āha ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ tiādi .
Aloṇakaṃ yampi āmisanti yojanā .
Tenāti purepariggahitaloṇena .
Tan ti āmisaṃ .
Tadahupaṭiggahitamevāti tasmiṃ ahani paṭiggahitameva .
Tasmāti yasmā tadahupaṭiggahitameva , tasmā .
Vadatoti vadantassa , bhagavato vacanenāti sambandho .
Etthāti aloṇakāmisaparibhuñjane , dukkaṭena bhavitabbaṃ iti maññantīti yojanā .
Tena saddhin ti purepaṭiggahitaloṇena saddhiṃ .
Suttavibhaṅgeti mātikāsaṅkhāte sutte ca tassa padabhājanīyasaṅkhāte vibhaṅge cāti attho .
Idaṃ āgatameva .
Kataranti ?
Tattha hi loṇamettha sannidhikataṃ , na khādanīyaṃ bhojanīyanti loṇamissabhojane vajjiputtakā anavajjasaññino ahesuṃ .
Tathāsaññīnampi nesaṃ āpattidassanatthaṃ ‘‘ sannidhikāre asannidhikārasaññī ’’ ti idaṃ suttavibhaṅgaṃ uddhaṭanti veditabbaṃ .
Teti eke ācariyā .
Dukkaṭenapīti pisaddena pageva pācittiyenāti dasseti .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Etthāti yāvajīvikayāvakālikesu .
Yāvajīvikaṃ na tadahupaṭiggahitaṃ , yāvakālikameva tadahupaṭiggahitanti yojanā .
Tadahupaṭiggahitañca yāvakālikanti sambandho .
Taṃ dukkaṭaṃ tumhe yadi
V2.178 maññathāti yojanā .
Yāvajīvikamissan ti loṇasaṅkhātena yāvajīvikena saṃsaṭṭhaṃ .
Byañjanamattan ti vikāle na kappatīti byañjanamattaṃ .
Etthāti ‘‘ yāvakālikena bhikkhave ’’ tiādivacane ( mahāva .305) tadahupaṭiggahitaṃ yāvajīvikanti yojanā .
Yāvakālikassa gati viya gati etassātiM0.544 yāvakālikagatikaṃ .
Tasmā dukkaṭaṃ na hotīti sambandho .
Na hi ettha yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitan ti ‘‘ kappati siṅgiloṇakappo ’’ ti ettha vuttasiṅgiloṇaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tañhi pure paṭiggahetvā siṅgena parihaṭaṃ na tadahupaṭiggahitaṃ .
Tena saddhin ti purepaṭiggahitaloṇena saddhiṃ .Etthāti purepaṭiggahitaloṇena āmisaparibhuñjane .
Tadahupaṭiggahitaṃ yāvakālikena sambhinnarasaṃ yāvajīvikanti yojanā .
Tan ti yathāvuttaṃ yāvajīvikaṃ , vikālabhojanapācittiyā eva kāraṇaṃ hotīti yojanā .
Evan ti tathā , ajja paṭiggahitampi yāvajīvikanti sambandho .
Aparajju paṭiggahitena yāvakālikenāti yojanā .
Tan ti yāvajīvikena sammissaṃ yāvakālikaṃ , ajānantopīti sambandho .
Idan ti yathāvuttaṃ yāvakālikaṃ .
Tatoti sannidhibhojanapācittiyato .
Hīti saccaṃ .
Yāvakālikameva tadahupaṭiggahitan ti siṅgiloṇena missetvā bhuñjitabbaṃ aloṇāmisaṃ sandhāya vuttaṃ .
Dukkaṭenettha bhavitabban ti ‘‘ yāvakālikena , bhikkhave , yāvajīvikaṃ paṭiggahitan ’’ ti avatvā ‘‘ tadahupaṭiggahitan ’’ ti vacanasāmatthiyato purepaṭiggahitaṃ yāvajīvikaṃ yāvakālikena saddhiṃ sambhinnarasaṃ kālepi na kappatīti sijjhati , tattha dukkaṭena bhavitabbanti adhippāyo .
‘‘ Sāvatthiyā suttavibhaṅge ’’ ti idaṃ byākaraṇaṃ parisuddhanti yojanā .
Dukkaṭenapi na bhavitabban ti yadi hi sannidhikārapaccayā dukkaṭaṃ maññatha , yāvajīvikassa loṇassa sannidhidosābhāvā dukkaṭena na bhavitabbaṃ , atha āmisena sambhinnarasassa tassa āmisagatikattā dukkaṭaṃ mā maññatha .
Tadā ca hi pācittiyeneva bhavitabbaṃ āmisattupagamanatoti adhippāyo .
Na hi ettha yāvajīvikan tiādināpi dukkaṭābhāvaṃ samattheti .
‘‘ Rājagahe uposathasaṃyutte ’’ ti idaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho .
Uposathasaṃyutteti uposathena sambandhe uposathakkhandhake .
Kiṃ sandhāya vuttanti āha ‘‘ na bhikkhave … pe … dukkaṭassāti ( mahāva .141) etaṃ sandhāyā ’’ ti .
Uposathasaṃyutteti uposathapaṭisaṃyutte , uposathakkhandhaketi vuttaṃ hoti .
‘‘ Atikkāmayato chedanakan ’’ ti idaṃ .
Pāḷiyaṃ rājagahe suttavibhaṅgetiādīsu sabbattha sutte ca vibhaṅge cāti attho gahetabbo .
Atisāreti atikkamitvā saraṇe gamane pavattaneti attho .
Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ .
Atisaraṇaṃ atisāro , atikkamo .
Vinayassa atisāro vinayātisāro .
Tassa tassa vikālabhojanādino suttepi paṭikkhittattā vinayassa atisaraṇaṃ atikkamo vinayātisāro .
Tassa tassa vikālabhojanādino suttepi paṭikkhittattā vinayassa atisaraṇaṃ atikkamo vinayātisāro .
‘‘ Campeyyake vinayavatthusmin ’’ ti idaṃ vuttanti sambandho .
‘‘ Campeyyakkhandhake āgatan ’’ ti iminā campeyye āgataṃ campeyyakan ti vacanatthaṃ dasseti .
Pāḷiyaṃ rājagahe suttavibhaṅgetiādīsu sabbattha sutte ca vibhaṅge cāti attho gahetabbo .
Dhammikan ti bhūtena pavattaṃ .
Suttavibhaṅge hi yasmā āgatanti sambandho .
Dasāyevāti dasāyameva , ādhāre cetaṃ bhummaṃ .
Vidatthimattāti vidatthipamāṇā .
Dasāya vināti dasaṃ vajjetvā .
Taṃ pamāṇan ti vidatthittayasaṅkhātaṃ taṃ pamāṇaṃ karontassa vuttapācittiyaṃ āpajjatīti sambandho .
‘‘ Taṃ atikkāmayato chedanakaṃ pācittiyan ’’ ti ( pāci .533) idaṃ vacanaṃ āgatameva hotīti yojanā .
Taṃ pamāṇaṃ karontassāti dasāya saddhiṃ nisīdane yaṃ pamāṇaṃ vuttaṃ , dasāya vinā taṃ pamāṇaṃ karontassa .
Tividatthipamāṇañce , adasaṃ taṃ nisīdanaṃ ;
Nisīdanaṃ kathaṃ hoti , sadasaṃ tañhi lakkhaṇaṃ .
Tividatthipamāṇaṃ taṃ , dasā tattha vidatthi ce ;
Taṃnisīdananāmattā , tasmiṃ chedanakaṃ siyā .
Anisīdananāmamhi , kathaṃ chedanakaṃ bhave ;
Iti ce neva vattabbaṃ , nisīdanavidatthito .
Kappate sadasāmattaṃ , nisīdanamiti kāraṇaṃ ;
Kathaṃ yujjati no cetaṃ , nisīdanassa nāmakaṃ .
Nisīdananti vuttattā , pamāṇasamatikkamā ;
Tassānumatihetuttā , tattha chedanakaṃ bhave .
‘‘ Nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatīti āgatan ’’ ti idaṃ vibhaṅge ca āgatadassanatthaṃ vuttaṃ .
Taṃ pamāṇaṃ karontassāti sugatavidatthiyā vidatthittayappamāṇaṃ karontassa , dasāya pana vidatthidvayappamāṇaṃ kataṃ .
Adasakampi nisīdanaṃ vaṭṭati evāti adhippāyo .
Sesamettha suviññeyyameva .
Sabbatthāti sabbasmiṃ sattasatikakkhandhake .
Sesamidha heṭṭhā sabbattha suviññeyyameva .
Iti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Sattasatikakkhandhakavaṇṇanāya
Yojanā samattā .
Dasavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Dvivaggasaṅgahāti
M0.545 mahāvaggacūḷavaggavasena dvīhi vaggehi saṅgahitā .
Dvāvīsatipabhedanāti mahāvaggeV2.179 dasa , cūḷavagge dvādasāti evaṃ dvāvīsatipakārā .
Pañcakkhandhadukkhappahāyinoti pañcakkhandhasaṅkhātaṃ dukkhaṃ pajahanasīlassa , bhagavatoti sambandho .
Āsāpīti icchāpi .
Ayaṃ panettha yojanā-pañcakkhandhadukkhappahāyino bhagavato sāsane dvivaggasaṅgahā dvāvīsatipabhedanā ye khandhakā bhagavatā vuttā , tesaṃ khandhakānaṃ esā vaṇṇanā antarāyaṃ vinā yathā siddhā , evaṃ tathā pāṇīnaṃ kalyāṇā āsāpi sijjhantūti .
Sattasatikakkhandhakavaṇṇanānayo niṭṭhito .
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ
Cūḷavaggavaṇṇanānayo niṭṭhito .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassaIti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Cūḷavaggasaṃvaṇṇanāya
Yojanā samattā .
Sattasatikakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .
Jātarūpakappe –
Jātarūpaṃ
V0.495 paṭikkhittaṃ , puggalasseva pāḷiyaṃ ;
Na saṅghassāti saṅghassa , tañce kappati sabbaso .
Vikālabhojanañcāpi , puggalasseva vāritaṃ ;
Na saṅghassāti saṅghassa , kappatīti kathaṃ samaṃ .
Sattasatikakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .
Cūḷavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassaJādilañchitanāmena , nekānaṃ vācito mayā ;
Cūḷavaggakhandhakassa , samatto yojanānayoti .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
Dvivaggasaṅgahāti cūḷavaggamahāvaggasaṅkhātehi dvīhi vaggehi saṅgahitā .
Dvāvīsatipabhedanāti mahāvagge dasa , cūḷavagge dvādasāti evaṃ dvāvīsatippabhedā .
Sāsaneti satthusāsane .
Ye khandhakā vuttāti yojetabbaṃ .
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpaniyaṃ
Cūḷavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa