5. Bhattaggavattakathā
Bhattaggavattakathāvaṇṇanā
Bhattaggavattakathāvaṇṇanā
364. Bhattaggavatteti
V2.163 bhattaṃ gaṇhanti etthāti bhattaggaṃ , parivisanaṭṭhānaṃ .
Tasmiṃ kattabbaṃ vattaṃ bhattaggavattaṃ , tasmiṃ bhattaggavatte evaṃ vinicchayo veditabbotiM0.527 yojanā .
Manussānaṃ parivisanaṭṭhānaṃ nāma yattha manussā saputtadārā āvasitvā bhikkhūbhojenti .
364. Manussānaṃ parivisanaṭṭhānan ti yattha manussā saputtadārā āvasitvā denti .
364. ManussānaṃV2.246 parivisanaṭṭhānan ti yattha antovihārepi manussā saputtadārā āvasitvā bhikkhū netvā bhojenti .‘‘ Atiallīyitvā ’’ ti iminā anupakhajjāti ettha khadadhātussa hiṃsanaṃ nāma atiallīyananti dasseti .
Āsanesu satīti nisīdanaṭṭhānesu
M2.259 santesu .Āsanesu satīti āsanesu santesu .
Idaṃ , bhante , āsanaṃ uccan ti āsanne samabhūmibhāge paññattaṃ therāsanena samakaṃ āsanaṃ sandhāya vuttaṃ , therāsanato pana uccatare āpucchitvāpi nisīdituṃ na vaṭṭati .
Yadi taṃ āsannampi nīcataraṃ hoti , anāpucchāpi nisīdituṃ vaṭṭati .
Nisīdantassa navakassāti sambandho .
Āpajjatīti āpattiṃ āpajjati .
Āpucchite ananujānanto thero āpajjatīti yojanā .
Mahātherasseva āpattīti āsanena paṭibāhanāpattiyā āpatti .
Saṅghāṭin ti pārutasaṅghāṭiṃ .
Avattharitvāti pārutasaṅghāṭiṃ avattharitvā , anukkhipitvāti attho .
Pattadhovanaudakan ti bhuñjanatthāya pattānaṃ dhovanaudakaṃ .
Gahetabban ti hatthena gahetabbaṃ .
Yathā gaṇhiyamāneti yojanā .
Hatthadhovanaudakaṃ sandhāyāti bhuttāvissa bhojanāvasāne hatthadhovanaudakaṃ sandhāya .
Tenevāha ‘‘ antarā pipāsitena pana … pe … hatthā na dhovitabbā ’’ ti .
Potthakesu pana ‘‘ pānīyaṃ pivitvā
V3.387 hatthā na dhovitabbā ’’ ti likhanti ,‘‘ hatthā dhovitabbā ’’ ti pāṭhena bhavitabbanti amhākaṃ khanti .
Aññathā ‘‘ na tāva udakanti idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttan ’’ ti vatvā ‘‘ antarā pipāsitena panā ’’ tiādinā vuttaviseso na upalabbhati .
Atha mataṃ ‘‘ na tāva therena udakaṃ paṭiggahetabban ti idaṃ kiṃ pānīyapaṭiggahaṇaṃ sandhāya vuttaṃ , udāhu hatthadhovanaudakaggahaṇaṃ sandhāyāti āsaṅkānivattanatthaṃ ‘ idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāyaM3.424 vuttan ’ tiādi kathitan ’’ ti , tañca na , tattha āsaṅkāya eva asambhavato .
Na hi bhagavā ‘‘ yāva aññe na bhuttāvino honti , tāva pānīyaṃ na pātabban ’’ ti vakkhatīti sakkā viññātuṃ .
Yadi cetaṃ pānīyapaṭiggahaṇaṃ sandhāya vuttaṃ ,‘‘ na tāva therena udakaṃ paṭiggahetabban ’’ ti udakasaddappayogo ca na kattabbo siyā , aṭṭhakathāyañca ‘‘ idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttan ’’ ti vatvā tena nivattitabbamatthaṃ dassentena ‘‘ antarā pipāsitena pana gale vilaggāmisena vā pānīyaṃ pivitabban ’’ ti ettakameva vattabbaṃ ,‘‘ pānīyaṃ pivitvā hatthā na dhovitabbā ’’ ti evaṃ pana na vattabbanti .
Pāḷiyaṃ ‘‘ ubhohi hatthehi … pe … odano paṭiggahetabbo ’’ ti idaṃ hatthatale vā pacchipiṭṭhiādidussaṇṭhitādhāre vā pattaṃ ṭhapetvā odanassa gahaṇakāle pattassa apatanatthāya vuttaṃ , susajjite pana ādhāre pattaṃ ṭhapetvā ekena hatthena taṃ parāmasitvāpi odanaṃ paṭiggahetuṃ vaṭṭati eva .
Ubhohi hatthehi … pe … udakaṃ paṭiggahetabban ti etthāpi eseva nayo .Mattāyāti pamāṇāya .
Sabbiādīsu evāti evasaddo ajjhāharitabbo .
Sabbiādīsūti sabbitelauttaribhaṅgesu , niddhāraṇe bhummaṃ .
Yan ti sabbiādikaṃ .
Appahotīti sabbesaṃ bhikkhūnaṃ nappahoti .
Tan ti sabbiādikaṃ , sampādehīti sambandho .
Tādisaṃ sabbiādikanti sambandho .
Yaṃ bhattagganti yojanā .
Hatthadhovanaudakan ti bhuttāvīnaṃ hatthassa dhovanaudakaṃ .
Hatthadhovanaudakan ti bhojanāvasāne udakaṃ .
Tenāha ‘‘ pānīyaṃ pivitvā hatthā dhovitabbā ’’ ti .
Tena pariyosāne dhovanameva paṭikkhittaṃ , bhojanantare pana pānīyapivanādinā nayena hatthaṃ dhovitvā puna bhuñjituṃ vaṭṭatīti dasseti .
Potthakesu pana ‘‘ pānīyaṃ pivitvā hatthā na dhovitabbā ’’ ti likhanti , taṃ purimavacanena na sameti pariyosāne udakasseva ‘‘ hatthadhovanaudakan ’’ ti vuttattā .
Antarāti bhojanassa majjhe .
Pipāsitenāti pivituṃ icchantena .
Galeti kaṇṭhe .
Sace manussā dhovatha , bhantetiādi niṭṭhitabhattaṃ nisinnaṃ theraṃ sandhāya vuttaṃ .
Nivattantenāti ettha kasmā ṭhānā nivattantenāti āha ‘‘ bhattaggato ’’ ti .
Kathaṃ kenākārena nivattitabbanti yojanā .
Kasmā navakehi bhikkhūhi paṭhamataraṃ nivattitabbanti āha ‘‘ sambādhesu hī ’’ tiādi .
Nikkhamanokāsoti paṭhamataraṃ nikkhantokāso .
Paṭipāṭiyāti vuḍḍhapaṭipāṭiyā .
Dhureti gehadvārassa samīpe .
Dhurasaddo hi idha samīpavācako .
Navakā antogehe ce nisinnā hontīti yojanā .
Dhure nisinnā hontīti dvārasamīpe nisinnā honti .
Dhure dvārasamīpe .
Antarenāti bhikkhūnaṃ vivarena , majjhena vā .
Viraḷāyāti tanukāya .
Bhattaggavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .