3. Samuccayakkhandhakaṃ
1. Sukkavissaṭṭhikathā
SamuccayakkhandhakeV2.78 tatthāti catubbidhesu mānattesu .
Yaṃ mānattaṃ diyyati , idaṃ appaṭicchannamānattaṃ nāmāti yojanā .
Eseva nayo anantaravākyesupi .
Paṭicchannāya āpattiyāti hetvatthe karaṇavacanaṃ , kāraṇatthe nissakkavacanaṃ vā .
Addhamāsan ti pannarasadivasakālaṃ .
Odhāyāti samūhaṃ katvā .
‘‘ Ekato katvā ’’ ti iminā ‘‘ odhāyā ’’ ti padassa atthaṃ dasseti .
Tesūti catubbidhesu mānattesu .
Idan ti mānattaṃ .
Appaṭicchannāya … pe … vacanatoti ñāpakahetu .
Etena appaṭicchannāya āpattiyā dātabbaṃ mānattaṃ appaṭicchannamānattan ti vacanatthaṃ dasseti .
Tan ti appaṭicchannamānattaṃ .
Idhāti imissaṃ pāḷiyaṃ .
Tatuttarīti tato tīhipi uttari .
Nānāvatthūni etāsanti nānāvatthukāyo .
Tāsan ti nānāvatthukānaṃ .
Māḷakasīmāyamevāti sīmamāḷake eva , sīmaṅgaṇe evāti attho .
Tatthevāti māḷakasīmāyameva .
Vedayāmahan ti vedayāmi ahaṃ .
Mama mānattacarabhāvaṃ saṅghaṃ jānāpemīti attho .
Vedayatīti man ti jānāpeti , iti maṃ saṅgho dhāretūti adhippāyo .
Vuttanayenevāti pārivāsikakkhandhake vuttanayeneva .
Nikkhipitabban ti ‘‘ mānattaṃ nikkhipāmi , vattaṃ nikkhipāmī ’’ ti nikkhipitabbaṃ .
Māḷakatoti sīmaṅgaṇato .
Sopīti saha gacchantopi .
‘‘ Māḷake nārocitan ’’ tiM0.425 iminā yassa māḷake ārocitaṃ , tassa anārocetvāpi nikkhipitabbanti dasseti .
Ārocentena vattabbanti sambandho .
Visabhāgehi saha vasantassa vattassa duppūritattā vuttaṃ ’’ sabhāgā bhikkhū vasantī ’’ ti .
Catūhi , pañcahi vāti vā saddena tato atirekampi saṅgaṇhāti .
Parikkhepārahaṭṭhānatoti cīvarakkhandhake ( mahāva . aṭṭha .379) vuttaparikkhepārahaṭṭhānato .
‘‘ Dve leḍḍupāte atikkamitvā ’’ ti idaṃ vihāre bhikkhūnaṃV2.79 sajjhāyādisaddasavanūpacārapahānatthaṃ vuttaṃ .
Sace savanūpacārato na muccati , tato atirekampi atikkamitabbaṃ .
Okkammāti maggapaṭipannānaṃ bhikkhūnaṃ vacanasaddasavanūpacārapahānatthaṃ okkamitvā .
‘‘ Gumbena vā vatiyā vā ’’ ti dassanūpacārapahānatthaṃ vuttaṃ .
Idha upacāro nāma yattha ṭhatvā passati suṇāti , soyeva deso .
Aññoti catūhi pañcahi vā bhikkhūhi añño .
Esāti eso mānattacāriko .
‘‘ Dvādasahatthaṃ upacāraṃ okkamitvā ’’ ti iminā anokkamitvā ajānantasseva gacchati , natthi ratticchedopīti dasseti .
Ettha diṭṭharūpānaṃ sutasaddānaṃ dvādasahatthūpacārato bahi ṭhitānampi ārocetabbaṃ .
Adiṭṭhāsutānampi anto dvādasahatthūpacāragatānaṃ ārocetabbanti daṭṭhabbaṃ .
Sati karaṇīyeti idaṃ gantussa kāraṇadassanatthaṃ vuttaṃ .
Asati karaṇīyepi gantuṃ vaṭṭati .
Sopīti eko bhikkhupi .
‘‘ Tassa santike ārocetvā ’’ ti iminā anārocane vattabhedadukkaṭaṃ hotīti dasseti .
Ekassa santike ārocetvā nikkhipiyamāne kiṃ ūne gaṇe caraṇadoso vā vippavāso vā na hotīti āha ‘‘ ayañcā ’’ tiādi .
Tattha ayañcāti mānattacāriko pana .
Yasmā kāraṇā vasi , tena kāraṇenāti yojanā .
Bhikkhūnañca atthibhāvaṃ sallakkhetvāti pakatattāgatakāle tassa anārocetvāva gacchanti , tasmā bhikkhūnañca dvādasahatthūpacāre atthibhāvaṃ sallakkhetvāti attho .
Ettha ca ‘‘ gaṇassa ārocetvā ’’ ti iminā ūne gaṇe caraṇadosābhāvaṃ dasseti .
‘‘ Bhikkhūnañca atthibhāvaṃ sallakkhetvā ’’ ti iminā vippavāsadosābhāvaṃ dasseti .
Yan ti pubbe anārocitaṃ yaṃ bhikkhuṃM0.426 .
Ayan ti paṭhamaṃ passitabbassa ārocetvā nikkhipanaṃ .
‘‘ Nikkhittavattassa parihāro ’’ ti iminā anikkhittavatte antoupacāragatānaṃ sabbesaṃ ārocetabbanti dasseti .
Ayan ti mānattacāriko , ṭhitoti sambandho .
Tenāpīti mānattacārikenapi , yācitabbanti yojanā .
Soti anikkhittavatto bhikkhu .
Tatrāti ‘‘ so abbhetabbo ’’ ti vacane .
Ayaṃ abbhānavidhi vuttoti yojanā .
Ayañcāti abbhānavidhi ca .
Tāsan ti āpattīnaṃ .
Evan tiādi nigamanaṃ .
Paṭicchannamānattaṃ pana dātabbaṃ hotīti sambandho .
‘‘ Paṭicchannāyā ’’ tiādinā paṭicchannāya āpattiyā dātabbaṃ mānattaṃ paṭicchannamānattan ti vacanatthaṃ dasseti .
Nan ti paṭicchannamānattaṃ .
2. Parivāsakathā
V2.78 tatthāti catubbidhesu mānattesu .
Yaṃ mānattaṃ diyyati , idaṃ appaṭicchannamānattaṃ nāmāti yojanā .
Eseva nayo anantaravākyesupi .
Paṭicchannāya āpattiyāti hetvatthe karaṇavacanaṃ , kāraṇatthe nissakkavacanaṃ vā .
Addhamāsan ti pannarasadivasakālaṃ .
Odhāyāti samūhaṃ katvā .
‘‘ Ekato katvā ’’ ti iminā ‘‘ odhāyā ’’ ti padassa atthaṃ dasseti .
Tesūti catubbidhesu mānattesu .
Idan ti mānattaṃ .
Appaṭicchannāya … pe … vacanatoti ñāpakahetu .
Etena appaṭicchannāya āpattiyā dātabbaṃ mānattaṃ appaṭicchannamānattan ti vacanatthaṃ dasseti .
Tan ti appaṭicchannamānattaṃ .
Idhāti imissaṃ pāḷiyaṃ .
Tatuttarīti tato tīhipi uttari .
Nānāvatthūni etāsanti nānāvatthukāyo .
Tāsan ti nānāvatthukānaṃ .
Māḷakasīmāyamevāti sīmamāḷake eva , sīmaṅgaṇe evāti attho .
Tatthevāti māḷakasīmāyameva .
Vedayāmahan ti vedayāmi ahaṃ .
Mama mānattacarabhāvaṃ saṅghaṃ jānāpemīti attho .
Vedayatīti man ti jānāpeti , iti maṃ saṅgho dhāretūti adhippāyo .
Vuttanayenevāti pārivāsikakkhandhake vuttanayeneva .
Nikkhipitabban ti ‘‘ mānattaṃ nikkhipāmi , vattaṃ nikkhipāmī ’’ ti nikkhipitabbaṃ .
Māḷakatoti sīmaṅgaṇato .
Sopīti saha gacchantopi .
‘‘ Māḷake nārocitan ’’ tiM0.425 iminā yassa māḷake ārocitaṃ , tassa anārocetvāpi nikkhipitabbanti dasseti .
Ārocentena vattabbanti sambandho .
Visabhāgehi saha vasantassa vattassa duppūritattā vuttaṃ ’’ sabhāgā bhikkhū vasantī ’’ ti .
Catūhi , pañcahi vāti vā saddena tato atirekampi saṅgaṇhāti .
Parikkhepārahaṭṭhānatoti cīvarakkhandhake ( mahāva . aṭṭha .379) vuttaparikkhepārahaṭṭhānato .
‘‘ Dve leḍḍupāte atikkamitvā ’’ ti idaṃ vihāre bhikkhūnaṃV2.79 sajjhāyādisaddasavanūpacārapahānatthaṃ vuttaṃ .
Sace savanūpacārato na muccati , tato atirekampi atikkamitabbaṃ .
Okkammāti maggapaṭipannānaṃ bhikkhūnaṃ vacanasaddasavanūpacārapahānatthaṃ okkamitvā .
‘‘ Gumbena vā vatiyā vā ’’ ti dassanūpacārapahānatthaṃ vuttaṃ .
Idha upacāro nāma yattha ṭhatvā passati suṇāti , soyeva deso .
Aññoti catūhi pañcahi vā bhikkhūhi añño .
Esāti eso mānattacāriko .
‘‘ Dvādasahatthaṃ upacāraṃ okkamitvā ’’ ti iminā anokkamitvā ajānantasseva gacchati , natthi ratticchedopīti dasseti .
Ettha diṭṭharūpānaṃ sutasaddānaṃ dvādasahatthūpacārato bahi ṭhitānampi ārocetabbaṃ .
Adiṭṭhāsutānampi anto dvādasahatthūpacāragatānaṃ ārocetabbanti daṭṭhabbaṃ .
Sati karaṇīyeti idaṃ gantussa kāraṇadassanatthaṃ vuttaṃ .
Asati karaṇīyepi gantuṃ vaṭṭati .
Sopīti eko bhikkhupi .
‘‘ Tassa santike ārocetvā ’’ ti iminā anārocane vattabhedadukkaṭaṃ hotīti dasseti .
Ekassa santike ārocetvā nikkhipiyamāne kiṃ ūne gaṇe caraṇadoso vā vippavāso vā na hotīti āha ‘‘ ayañcā ’’ tiādi .
Tattha ayañcāti mānattacāriko pana .
Yasmā kāraṇā vasi , tena kāraṇenāti yojanā .
Bhikkhūnañca atthibhāvaṃ sallakkhetvāti pakatattāgatakāle tassa anārocetvāva gacchanti , tasmā bhikkhūnañca dvādasahatthūpacāre atthibhāvaṃ sallakkhetvāti attho .
Ettha ca ‘‘ gaṇassa ārocetvā ’’ ti iminā ūne gaṇe caraṇadosābhāvaṃ dasseti .
‘‘ Bhikkhūnañca atthibhāvaṃ sallakkhetvā ’’ ti iminā vippavāsadosābhāvaṃ dasseti .
Yan ti pubbe anārocitaṃ yaṃ bhikkhuṃM0.426 .
Ayan ti paṭhamaṃ passitabbassa ārocetvā nikkhipanaṃ .
‘‘ Nikkhittavattassa parihāro ’’ ti iminā anikkhittavatte antoupacāragatānaṃ sabbesaṃ ārocetabbanti dasseti .
Ayan ti mānattacāriko , ṭhitoti sambandho .
Tenāpīti mānattacārikenapi , yācitabbanti yojanā .
Soti anikkhittavatto bhikkhu .
Tatrāti ‘‘ so abbhetabbo ’’ ti vacane .
Ayaṃ abbhānavidhi vuttoti yojanā .
Ayañcāti abbhānavidhi ca .
Tāsan ti āpattīnaṃ .
Evan tiādi nigamanaṃ .
Paṭicchannamānattaṃ pana dātabbaṃ hotīti sambandho .
‘‘ Paṭicchannāyā ’’ tiādinā paṭicchannāya āpattiyā dātabbaṃ mānattaṃ paṭicchannamānattan ti vacanatthaṃ dasseti .
Nan ti paṭicchannamānattaṃ .
2. Parivāsakathā 97. Samuccayakkhandhake
M3.371V3.338 vuttanayena vattaṃ samādātabban ti pārivāsikakkhandhakavaṇṇanāyaṃ vuttanayena dvīhi padehi ekena vā samādātabbaṃ .
97.‘‘ VedayāmītiM0.512 jānāmi , cittena sampaṭicchitvā sukhaṃ anubhavāmi , na tappaccayā ahaṃ dukkhitoti adhippāyo ’’ ti likhitaṃ .Vediyāmīti cittena sampaṭicchitvā sukhaṃ anubhavāmi , na tappaccayā ahaṃ dukkhitoti adhippāyo .
97.‘‘ Vedayāmīti
M0.512 jānāmi , cittena sampaṭicchitvā sukhaṃ anubhavāmi , na tappaccayā ahaṃ dukkhitoti adhippāyo ’’ ti likhitaṃ .
97. SamuccayakkhandhakeM2.218V2.206 vedayāmahan ti jānāpemi ahaṃ , ārocemītiattho .
Anubhavāmītipissa atthaṃ vadanti .
Purimaṃ pana pasaṃsanti āropanavacanattā .Vuttanayeneva saṅghamajjhe nikkhipitabban ti pārivāsikakkhandhake vuttanayena ‘‘ mānattaṃ nikkhipāmi , vattaṃ nikkhipāmī ’’ ti imehi dvīhi ekena vā nikkhipitabbaṃ .
Ārocetvā nikkhipitabban ti dukkaṭaparimocanatthaṃ vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ tadaheva puna vattaṃ samādiyitvā aruṇaṃ uṭṭhāpetukāmassa ratticchedaparihāratthampī ’’ ti vadanti .
Tassa ārocetvā nikkhipitabban ti anārocanena vattabhedadukkaṭaparimocanatthaṃ vuttaṃ .
Yassa māḷake nārocitaṃ , tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ .
Yassa ārocitaṃ , tassa puna ārocanakiccaṃ natthi , kevalaṃ nikkhipitabbameva .
‘‘ Sabhāgā bhikkhū vasantī ’’ ti vuttattā visabhāgānaṃ vasanaṭṭhāne vattaṃ asamādiyitvā bahi eva kātumpi vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .
Dve leḍḍupāte atikkamitvāti bhikkhūnaṃ sajjhāyanasaddasavanūpacāravijahanatthaṃ vuttaṃ , mahāmaggato okkammāti maggappaṭipannabhikkhūnaṃ upacāravijahanatthaṃ , gumbena vā vatiyā vā paṭicchannaṭṭhāneti dassanūpacāravijahanatthaṃ .
‘‘ Parikkhittassa vihārassa parikkhepato ’ tiādi kiñcāpi pāḷiyaṃ natthi , atha kho aṭṭhakathācariyānaṃ vacanena tathā eva paṭipajjitabban ’’ ti ca vuttaṃ .
‘‘ Dve leḍḍupāte atikkamitvā ’’ ti idaṃ vihāre bhikkhūnaṃ sajjhāyādisaddasavanūpacāravijahanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Mahāmaggato okkammā ’’ ti idaṃ maggapaṭipannānaṃ bhikkhūnaṃ upacārātikkamanatthaṃ vuttaṃ .
Gumbena vātiādi dassanūpacāravijahanatthaṃ .
‘‘ Sopi kenaci kammena pure aruṇe eva gacchatī ’’ ti iminā ārocanāya katāya sabbesupi bhikkhūsu vihāragatesu ūne gaṇe caraṇadoso vā vippavāsadoso vā na hoti ārocitattā sahavāsassāti dasseti .
Tenāha ‘‘ ayañcā ’’ tiādi .
‘‘ Atthibhāvaṃ sallakkhetvāti dvādasahatthe upacāre sallakkhetvā , anikkhittavattānaṃ upacārasīmāya āgatabhāvaṃ sallakkhetvā sahavāsādikaṃ veditabban ’’ ti ca vuttaṃ .
‘‘ Nikkhipantena ārocetvā nikkhipitabbaṃ , payojanaṃ atthī ’’ ti ca vuttaṃ , na pana taṃ payojanaṃ dassitaṃ .
Anikkhittavattena antoupacāragatānaṃ sabbesampi ārocetabbattā ‘‘ ayaṃ nikkhittavattassa parihāro ’’ ti vuttaṃ .
Tattha nikkhittavattassāti vattaṃ nikkhipitvā parivasantassāti attho .
Ayaṃ panettha therassa adhippāyo – vattaṃ nikkhipitvā parivasantassa upacāragatānaṃ sabbesaṃ ārocanakiccaṃ natthi , diṭṭharūpānaṃ sutasaddānaṃ ārocetabbaṃ , adiṭṭhaasutānampi antodvādasahatthagatānaṃ ārocetabbaṃ .
Idaṃ vattaṃ nikkhipitvā parivasantassa lakkhaṇanti .
Abbhānaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti katampi akatameva hotīti attho .
Ciṇṇamānatto bhikkhu abbhetabboti ciṇṇamānattassa ca abbhānārahassa ca ninnānākāraṇattā aññathā ‘‘ abbhānāraho abbhetabbo ’’ ti vattabbaṃ siyā .