Issues
Select Version
(SP) Cūḷavagga-aṭṭhakathā
(SP) Cūḷavagga-aṭṭhakathā

Pakāsanīyakammādikathā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Pakāsanīyakammādikathā

336.‘‘ Kheḷasadisā ’’ tiV2.155 iminā micchājīvena uppannapaccayānaṃ sadisūpacārena kheḷabhāvaṃ dasseti . Tasmā kheḷā viyāti kheḷo , micchājīvapaccayā , kheḷe asati bhakkhati ajjhoharatīti kheḷāsakoti vacanattho kātabbo . Etarahi pāḷiyaṃ , aṭṭhakathāyañca ‘‘ kheḷāpakassā ’’ ti oṭṭhajena paṭhamakkharena pāṭho atthi .
340. Patthaddhenāti ettha bhūso thaddho patthaddho , bāḷhathaddhoti attho . Tena vuttaṃ ‘‘ niccalenā ’’ ti . Potthakarūpasadisenāti ettha potthakarūpaṃ nāma vatthadantādimayaṃ , tena sadiso potthakarūpasadiso , tena . 340. Manusseti purise .
342. RājañātakāM0.518 nāmāti ettha raññā jāniyanti ‘‘ amhākaṃ garū ’’ ti rājañātā , teyeva rājañātakāti attho daṭṭhabbo . Tadatthaṃ adhippāyena dassento āha ‘‘ rājā amhe jānātī ’’ tiādi . 342. Mā kuñjara nāgamāsadoti bho , kuñjara , buddhanāgaṃ vadhakacittena mā upagaccha . Dukkhan ti dukkhakāraṇattā dukkhaṃ . Kathaṃ taṃ dukkhanti āha ‘‘ na hi nāgahatassā ’’ tiādi . Nāgahatassa sugatipaṭikkhepena buddhanāgassa ghāto duggatidukkhakāraṇanti dasseti . Itoti ito jātito . Yatoti yasmā . Ito paraṃ yatoti ito paraṃ gacchantassāti vāM3.415 attho . Madoti mānamado . Pamādoti pamattabhāvo . Paṭikuṭitoti saṅkuṭito . Alakkhikoti ahiriko . Yatra hi nāmāti yo nāma . 342. Mā āsadoti mā vadhakacittena upagaccha . Itoti imamhā jīvitamhā . 342. MāM2.254 kuñjara nāgamāsadoti he kuñjara buddhanāgaṃ vadhakacittena mā upagaccha . Dukkhan ti dukkhakāraṇattā dukkhaṃ . Itoti ito jātito . Yatoti yasmā , yantassa vā , gacchantassāti attho . Mā ca madoti mado tayā na kātabboti attho .
Pahaṭṭhakaṇṇavāloti pahaṭṭho kaṇṇo ca vālo ca etassāti pahaṭṭhakaṇṇavālo . Bandhaniccaleti rajjuvallīhi bandho viya niccale , pahaṭṭhakaṇṇavāleti sambandho . ‘‘ Katvā ’’ ti iminā ‘‘ abhidhāvī ’’ ti pade kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti . ‘‘ Yatoti yasmā , yatoti vā gatassā ’’ ti likhitaṃ .
Dukkhañhi kuñjara nāgamāsadoti ettha kuñjarasaddassa āmantanapadabhāvaṃ āvikaronto āha ‘‘ bho kuñjarā ’’ ti . Nāgasaddassa ahināgahatthināgesu pavattanato vuttaṃ ‘‘ buddhanāgan ’’ ti . Āsadoti padassa ākodhena sadanaṃ upagamanaṃ āsadoti dassento āha ‘‘ vadhakacittena upagamanaṃ nāmā ’’ ti . Dukkhan ti etarahi ca āyatiñca dukkhakāraṇaṃ . Dukkhaṃ hīti hisaddo padapūraṇamattaṃ , atha vā dukkhamevāti attho .
‘‘ Buddhanāgaṃ ghātakassā ’’ ti iminā nāgaṃ hanatīti nāgahatoti vacanatthaṃ dasseti .
Paṭikuṭiyova osakkīti ettha tathāgatassa paṭimukhaṃ kuṭena gamanametassāti paṭikuṭiyo , paṭikuṭiyo eva hutvā osakkīti dassento āha ‘‘ tathāgatābhimukhoyeva piṭṭhimehi pādehi osakkī ’’ ti . ‘‘ Paṭikuṭitoti apasakkitvā saṅkucito hutvā vā paṭisakkatī ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Na jānātī ’’ ti iminā lakkha dassanaṅkesūti dhātupāṭhesu ( pāṇinī 1539 saddanītidhātumālāyaṃ 18 dakārantadhātu ) vuttesu atthesu idha dassanatthoti dasseti .
Na lakkhitabboti aññehi sappurisehi na lakkhitabboti attho . Ettha ṇyapaccayo kattukammesu hoti , yakārassa kakāraṃ katvā alakkhikoti vuttaṃ .
343.‘‘ Bhuñjitabbabhojanan ’’ tiV2.156 iminā tikabhojanan ti ettha yupaccayassa kammatthabhāvaṃ dasseti . Tan ti tikabhojanaṃ . 343. Tikabhojanan ti tīhi bhuñjitabbabhojanaṃ , tiṇṇaṃ ekato paṭiggahetvā bhuñjituṃ paññapessāmīti attho . 343. Tikabhojanan ti tīhi bhuñjitabbabhojanaṃ . ‘‘ Tikabhojanīyan ’’ tipi pāṭho . Parikappato hi tiṇṇaṃ bhuñjituṃ anujānāmi , tato uddhaṃ gaṇabhojanameva hoti , tassāpi idameva vuttaṃ . Idha apubbaṃ natthi . ‘‘ AkataviññattiladdhaṃM0.533 tiṇṇaṃ bhuñjantānaṃ kiñcāpi taṃ gaṇabhojanaṃ nāma na hoti , viññattivasena pana na vaṭṭatī ’’ ti likhitaṃ . 343. Tikabhojanan ti tīhi bhuñjitabbaṃ bhojanaṃ , tato adhikehi ekato paṭiggahetvā bhuñjituṃ na vaṭṭanakaṃ gaṇabhojanapaṭipakkhaṃ bhojananti attho .
Kokālikotiādīni catunnaṃ devadattapakkhiyānaṃ gaṇapāmokkhānaṃ nāmāni . Tayo atthavase paṭiccāti etthāpi ‘‘ mā pāpicchāpakkhaṃ nissāya saṅghaṃ bhindeyyun ’’ ti pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyāti yojetabbaṃ . Kulānuddayatāya cāti kulānaṃ pasādarakkhaṇatthaṃ . Kokālikotiādīni devadattaparisāya gaṇapāmokkhānaṃ nāmāni .
Yathādhammoti ‘‘ gaṇabhojane pācittiyan ’’ ti ( pāci .209) vuttāya mātikāvibhaṅgapāḷiyā anurūpaṃM0.519 . Āyukappan ti ekaṃ mahākappaṃ asītibhāgaṃ katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ antarakappasaññitaṃ kālaṃ . Vajjan ti vajjameva . ‘‘ Vajjamimaṃ phuseyyā ’’ ti likhitaṃ . ‘‘ Vajjanīyaṃ puggalaṃ phuseyyā ’’ ti vuttaṃ . ‘‘ Imassa mano na phuseyyā ’’ ti vattabbampi siyā .
Pañcavatthuyācanakathāti pañca vatthūni yācanassa kathā . Āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocāti ( udā . aṭṭha .48) devadatto sabbaṃ saṅghabhedassa pubbabhāgaṃ nipphādetvā ‘‘ ekaṃseneva ajja āveṇikaṃ uposathaṃ saṅghakammañca karissāmī ’’ ti cintetvā etaṃ ‘‘ ajjatagge ’’ tiādivacanaṃ avoca . Tattha aññatreva bhagavatāti vinā eva bhagavantaṃ , taṃ satthāraṃ akatvāti attho . Aññatra bhikkhusaṅghā uposathaṃ karissāmi saṅghakammāni cāti bhagavato ovādakārakaṃ bhikkhusaṅghaṃ vinā maṃ anuvattantehi bhikkhūhi saddhiṃ āveṇikaṃ uposathaṃ saṅghakammāni ca karissāmi . Ajjatagge , bhante , devadatto saṅghaṃ bhindissatīti bhedakārakānaṃ sabbesaṃ devadattena sajjitattā ‘‘ ekaṃseneva devadatto ajja saṅghaṃ bhindissatī ’’ ti maññamāno evamāha . Bhindissatīti dvidhā karissati . EtamatthaṃV3.379 viditvāti etaṃ avīcimahānirayuppattisaṃvattaniyaṃ kappaṭṭhiyaṃ atekicchaṃ devadattena nibbattiyamānaṃ saṅghabhedakammaṃ sabbākārato viditvā . Imaṃ udānan ti kusalākusalesu yathākkamaṃ sappurisāsappurisānaṃ sukarā paṭipatti , na pana nesaṃ akusalakusalesūti idamatthavibhāvanaṃ udānaṃ udānesi . Tattha sukaraṃ sādhunā sādhūti attano paresañca hitaṃ sādhetīti sādhu , sammāpaṭipanno . Tena sādhunā sāriputtādinā sāvakena paccekasambuddhena sammāsambuddhena aññena vā lokiyasādhunā sādhu sundaraṃ bhaddakaṃ attano paresañca hitasukhāvahaṃ sukaraṃ sukhena kātuṃ sakkā . Sādhu pāpena dukkaran ti tadeva pana vuttalakkhaṇaṃ sādhu pāpena devadattādināM3.416 pāpapuggalena dukkaraṃ kātuṃ na sakkā , na so taṃ kātuṃ sakkotīti attho . Pāpaṃ pāpena sukaran ti pāpaṃ asundaraṃ attano paresañca anatthāvahaṃ pāpena yathāvuttapāpapuggalena sukaraṃ sukhena kātuṃ sakkuṇeyyaṃ . Pāpamariyehi dukkaran ti ariyehi pana buddhādīhi taṃ pāpaṃ dukkaraṃ durabhisambhavaṃ . Setughātoyeva hi tesaṃ tatthāti dīpeti . Saṅghabhedakathāvaṇṇanā Cakkabhedan ti sāsanabhedaṃ .
Āyukappan ti avīcimahāniraye āyukappaṃ sandhāya vuttaṃ . Avīcimahāniraye āyukappo nāma eko antarakappoti jinālaṅkāraṭīkādīsu ( mi . pa .4.1.3; kathā . aṭṭha .654-657; itivu . aṭṭha .18; sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.343; a . ni . ṭī .3.662) vutto . ‘‘ Eko asaṅkhyeyyakappo ’’ ti sammohavinodanādīsu ( vibha . aṭṭha .809; ma . ni . aṭṭha .3.128; vi . vi . ṭī .1.410; vajira . ṭī . pārājikaṇḍa 410) vutto . Āyukappan ti ettha kiñcāpi avīcimhi āyuparimāṇaṃ natthi , yena pana kammena yattakaṃ anubhavitabbaṃ , tassa āyukappanti veditabbaṃ . Kappan ti mahāniraye āyukappaṃ , taṃ antarakappanti keci . Keci pana ‘‘ asaṅkhyeyyakappan ’’ ti .
Seṭṭhaṃ puññan ti mahantaṃ puññaṃ . Iminā brahaṃ puññan ti brahasaddo mahantatthoti dasseti . Braha vuddhiyanti dhātupāṭhesu ( pāṇinī 735; saddanītidhātumālāyaṃ 16 hakārantadhātu ) vuttattā brahasaddo mahantavācako hoti . Brahadhātuto apaccayaṃ katvā ‘‘ brahā ’’ tipi , mapaccayaṃ katvā ‘‘ brahmā ’’ tipi pāṭho atthi .
Āyukappamevāti saggesu āyukappameva .
Chasakyapabbajjākathādivaṇṇanā niṭṭhitā .