11. Sotāpattisaṃyuttaṃ
1. Veḷudvāravaggo
1. Cakkavattirājasuttavaṇṇanā
997. Anuggahagarahaṇesu
M2.527V2.228 nipātoti anuggaṇhanagarahatthajotako nipāto .Kimettha anuggaṇhāti , kiṃ vā garahatīti āha ‘‘ catunnan ’’ tiādi .
Tattha anuggaṇhanto anucchavikaṃ katvā gaṇhanto .
Garahanto nindanto .
Issarasīlo issaro , tassa bhāvo issariyaṃ , pabhutā .
Adhīnaṃ pati adhipati , tassa bhāvo ādhipaccaṃ , sāmibhāvoti āha –
‘‘ issariyādhipaccan ’’ tiādi .
Anantakānīti antarahitāni .
Aveccappasādenāti vatthuttayassa guṇe yāthāvato avecca pavisitvā pasādo .
So pana kenaci calanarahitoti āha ‘‘ acalappasādenā ’’ ti .
Maggenāti ariyamaggena .
Āgatappasādo tassa adhigamena laddhappasādo .
Apubbaṃ acariman ti ekajjhaṃ .
Ariyasāvakānañhi ariyamaggo uppajjantova tīsu vatthūsu aveccappasādaṃ āvahanto eva uppajjati .
Tesan ti visayabhūtānaṃ tiṇṇaṃ vatthūnaṃ vasena tidhā vutto .
Yasmā ca atthato eko , tasmāva ninnānākaraṇo hoti pavattaṭṭhānabhede satipi .
Ariyasāvakassa hītiādinā nayena tamatthaṃ vivarati .
Pasādo okappanā .
Pemaṃ bhatti .
Gāravaṃ garukaraṇaṃ .
Mahantaṃ uḷāraṃ .
Etaṃ vibhāgena natthi sabbattha samānattā .
Evan ti bhavantarepi akopanīyatāya .
Sadisavasenāti aññehi akhaṇḍādīhi sadisavasena .
Tenāha ‘‘ mukhavaṭṭi yañhi chinne ’’ tiādi .
Khaṇḍā etissā atthīti khaṇḍā .
Esa nayo sesesupi .
Pātimokkhe āgatānukkamena sīlassa ādimajjhavibhāgo veditabbo .
Dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vāti sīlakoṭṭhāsānaṃ .
Ekantaraṃ bhinnan ti abhinnena ekantaraṃ hutvā bhinnaṃ .
Tesaṃ khaṇḍādīnaṃ .
‘‘ Bhujissehī ’’ ti uttarapadalopena niddesoti āha ‘‘ bhujissabhāvakarehī ’’ ti .
Idaṃ
V2.229 vītikkantan ti idampi sīlaṃ vītikkantaṃ .‘‘ Ayaṃ sīlassa vītikkamo ’’ ti evaṃ parāmasituṃ asakkuṇeyyehi .
2. Brahmacariyogadhasuttavaṇṇanā
998. Yesan ti
M2.528 aniyamato saddhādīnamādhārabhūtapuggaladassanaṃ .Buddhe pasādo gahito .
So hi itarehi paṭhamaṃ gahetabboti .
Ariyakantāni sīlāni gahitāni sotāpannassa sīlānaṃ adhippetattā .
Saṅghe pasādo gahito dhammappasādassa anantaraṃ vuccamānattā .
Dhamme pasādo gahito aveccappasādabhāvato .
Sotaṃ ariyamaggaṃ ādito patti sotāpatti , tassā aṅgāni sotāpattiyaṅgāni .
Paccentīti pajāyanti adhigacchanti .
Tenāha ‘‘ pāpuṇantī ’’ ti .
Brahmacariyan ti maggabrahmacariyaṃ .
Katarapasādo vattamānoti adhippāyo .
Maggappasādoti maggasampayutto pasādo .
Āgatamaggassāti adhigatamaggassa .
Missakappasādo esoti tasmā ubhopi therā paṇḍitā bahussutā .
3. Dīghāvuupāsakasuttavaṇṇanā
999. Yadaggena tasmiṃ upāsake yathāvuttāni sotāpattiyaṅgāni saṃvijjanti , tadaggena so tesu vattissatīti āha ‘‘ catūsu sotāpattiyaṅgesu sandissasī ’’ ti .
Vijjaṃ bhajantīti vijjābhāgiyā , tesu koṭṭhāsesu pariyāpannāti vuttaṃ ‘‘ vijjābhāgiyeti vijjākoṭṭhāsike ’’ ti .
4-5.Paṭhamasāriputtasuttādivaṇṇanā
1000-1001.
‘‘ Sotāpattī ’’ ti paṭhamamaggo adhippeto , tassa adhigamūpāyo sotāpattiyaṅgaṃ .
Tenāha ‘‘ sotāpattiyā pubbabhāgapaṭilābhaṅgan ’’ ti .
Sotāpattiatthāyāti sotāpattimaggatthāya .
Aṅgan ti kāraṇaṃ .
Itare ratanattayappasādādayo .
Pubbabhāgiyāya sotāpattiyā aṅgaṃ kāraṇanti .
6. Thapatisuttavaṇṇanā
1002.( Vitānaṃ kāyānaṃ kālanakāya , kāraṇassa upagatānaṃ sātapariyā sijjhati . Tattha
V2.230 kāyaparipajjhāyamukhena tantiṃ ṭhapesi bhagavā . Na hi passatha namatthehi karaṇe niratthako piti vattati .‘‘ Niyatattā ’’ ti vuttaṃ . Tameva niyamaṃ ‘‘ majjhimapadeseyevā ’’ ti avadhāraṇena vibhāvetiM2.529 . Mahāmaṇḍalacārikaṃ carantopi majjhimapadesassa antanteneva carati . Tattha ca vineyyajanassa samosaraṇatā mattapanavācamahatthasupananti .)[ Etthantare pāṭho asuddho dussodhanīyo ca , suddhapāṭho gavesitabbo .] Aruṇuṭṭhāpanampi tattheva hoti .Paccantapadese pana dūre vineyyajanā honti , tattha gantvā maggaphalesu patiṭṭhāpetvā tato paccāgantvā majjhimapadese eva vāsaṃ upagacchati , tattha manussehi katānaṃ kārānaṃ mahapphalabhāvaniyamanatthanti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Āsanne no bhagavā ’’ ti idaṃ nidassanamattanti dassento ‘‘ na kevalan ’’ ti ādimāha .
Sakiñcanasapalibodhanaṭṭhenāti ettha kiñcanaṃ palibodho asamāpitakiccatā , tadubhayassa atthibhāvenāti attho .
Mahāvāseti mahāgehe .
Dvepi janāti isidattapurāṇā .
Sitaṃ nāma mandahasitaṃ .
Hasitaṃ nāma vissaṭṭhahasitaṃ .
Muttacāgotiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ visuddhimaggaṭīkāyaṃ ( visuddhi . mahāṭī .1.160) vuttanayena veditabbaṃ .
Saṃvibhāgeti parassa dānavasena saṃvibhajane .
Akatavibhāgan ti deyyadhammavasena na katavibhāgaṃ .
Puggalavasena pana ‘‘ sīlavantehī ’’ ti vuttattā katavibhāgameva mahapphalatākaraṇena .
Tenāha ‘‘ sabbaṃ dātabbameva hutvā ṭhitan ’’ ti .
( Etthantare pāṭho asuddho dussodhanīyo ca , suddhapāṭho gavesitabbo .)
7. Veḷudvāreyyasuttavaṇṇanā
1003. Paveṇiāgatassāti anekapurisayugavasena paramparāgatassa .
Attani upanetabban ti attani netvā parasmiṃ upanetabbaṃ .
Tenāha ‘‘ yo kho myāyaṃ dhammo appiyo amanāpo , parassapeso dhammo appiyo amanāpo ’’ tiādi .
Amantabhāsenāti samphassa samphappalāpassa amantāya mantārahitabhāsanena .
8-9.Paṭhamagiñjakāvasathasuttādivaṇṇanā
1004-5.
Dve gāmā dvinnaṃ ñātīnaṃ gāmāti katvā .
Ñātiketi evaṃladdhanāme ekasmiṃ
V2.231 gāmake .Giñjakāvasatheti giñjakā vuccanti iṭṭhakā , giñjakāhi eva kato āvasatho , tasmiṃ .
So kira āvāso yathā
M2.530 sudhāhi parikammena payojanaṃ natthi , evaṃ iṭṭhakāhi eva cinitvā kato .Tena vuttaṃ ‘‘ iṭṭhakāmaye āvasathe ’’ ti .
Tulāthambhadvārabandhakavāṭaphalakāni pana dārumayā eva .
Oraṃ vuccati kāmadhātu , paccayabhāvena taṃ oraṃ bhajantīti orambhāgiyāni , orambhāgassa vā hitāni orambhāgiyāni .
Tenāha ‘‘ heṭṭhābhāgiyānan ’’ tiādi .
Tīhi maggehīti heṭṭhimehi tīhi maggehi .
Tehi pahātabbatāya hi tesaṃ saññojanānaṃ orambhāgiyatā , oraṃ bhañjiyāni vā orambhāgiyāni vuttāni niruttinayena .
Idāni byatirekamukhena nesaṃ orambhāgiyabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi vuttaṃ .
Vikkhambhitāni samatthatāvighātena puthujjanānaṃ , samucchinnāni sabbaso abhāvena ariyānaṃ rūpārūpabhavūpapattiyā vibandhanāya na hontīti vuttaṃ ‘‘ avikkhambhitāni maggena vā asamucchinnānī ’’ ti .
Nibbattivasenāti paṭisandhiggahaṇavasena gantuṃ na denti .
Mahaggatabhavagāmikammāyūhanassa vibandhanato sakkāyadiṭṭhiādīni tīṇi saññojanāni kāmacchandabyāpādā viya mahaggatabhavūpapattiyā visesapaccayattā tattha mahaggatabhave nibbattampi tannibbattihetukammaparikkhaye kāmabhavūpapattipaccayatāya mahaggatabhavato ānetvā idheva kāmabhave eva nibbattāpenti .
Tasmā sabbānipi pañcapi saṃyojanāni orambhāgiyāneva .
Paṭisandhivasena anāgamanasabhāvoti paṭisandhiggahaṇavasena tasmā lokā idha na āgamanasabhāvo .
Buddhadassana-theradassana-dhammassavanānaṃ pana atthāya assa āgamanaṃ anivāritaṃ .
Kadāci uppattiyā viraḷākāratā , pariyuṭṭhānamandatāya abahalatāti dvedhāpi tanubhāvo .
Abhiṇhan ti bahuso .
Bahalabahalāti tibbatibbā .
Yattha uppajjanti , taṃ santānaṃ maddantā pharantā sādhentā andhakāraṃ karontā uppajjanti , dvīhi pana maggehi pahīnattā tanukatanukā mandamandā uppajjanti .
Puttadhītaro hontīti idaṃ akāraṇaṃ .
Tathā hi aṅgapaccaṅgaparāmasanamattenapi te honti .
Idan ti ‘‘ rāgadosamohānaṃ tanuttā ’’ ti idaṃ vacanaṃ .
Bhavatanukavasenāti appakabhavavasena .
Tan ti mahāsīvattherassa vacanaṃ paṭikkhittanti sambandho .
Ye bhavā ariyānaṃ labbhanti , te paripuṇṇalakkhaṇabhavā eva .
Ye na labbhanti , tattha kīdisaṃ taṃ bhavatanukaṃ .
Tasmā ubhayathāpi bhavatanukassa asambhavo evāti dassetuṃ ‘‘ sotāpannassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aṭṭhame bhave bhavatanukaṃ natthi aṭṭhamasseva bhavassa sabbasseva abhāvato .
Sesesupi eseva nayo .
Kāmāvacaralokaṃ
M2.531 sandhāya vuttaṃ itarassa lokassa vasena tathā vattuṃ asakkuṇeyyattā .Yo hi
V2.232 sakadāgāmī devamanussalokesu vomissakavasena nibbattati , sopi kāmabhavavaseneva paricchinditabbo .Bhagavatā ca kāmaloke ṭhatvā –
‘‘ sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā ’’ ti vuttaṃ .
Imaṃ lokaṃ āgantvāti ca iminā pañcasu sakadāgāmīsu cattāro vajjetvā ekova gahito .
Ekacco hi idha sakadāgāmiphalaṃ patvā idheva parinibbāyati , ekacco idha patvā devaloke parinibbāyati , ekacco devaloke patvā tattheva parinibbāyati , ekacco devaloke patvā idhūpapajjitvā parinibbāyati , ime cattāro idha na labbhanti .
Yo pana idha patvā devaloke yāvatāyukaṃ vasitvā puna idhūpapajjitvā parinibbāyati , ayamidha adhippeto .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ imaṃ lokanti kāmabhavo adhippeto ’’ ti imamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādinā aññaṃyeva catukkaṃ dassitaṃ .
Catūsu … pe … sabhāvoti attho apāyagamanīyānaṃ pāpadhammānaṃ sabbaso pahīnattā .
Dhammaniyāmenāti maggadhammaniyāmena niyato uparimaggādhigamassa avassaṃbhāvibhāvato .
Tenāha ‘‘ sambodhiparāyaṇo ’’ ti .
Tesaṃ tesaṃ ñāṇagatin ti tesaṃ tesaṃ sattānaṃ ‘‘ asuko sotāpanno , asuko sakadāgāmī ’’ tiādinā taṃtaṃñāṇādhigamanaṃ ñāṇūpapattiṃ .
Ñāṇābhisamparāyan ti tato parampi –
‘‘ niyato sambodhiparāyaṇo sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī ’’ tiādinā ñāṇasahitaṃ upapattipaccayabhavaṃ .
Olokentassa ñāṇacakkhunā apekkhantassa .
Kevalaṃ kāyakilamathova , na tena kāci paresaṃ atthasiddhīti adhippāyo .
Cittavihesā cittakhedo , sā kilesūpasaṃhitattā buddhānaṃ natthi .
Ādissati ālokīyati attā etenāti ādāsaṃ , dhammabhūtaṃ ādāsaṃ dhammādāsaṃ , ariyamaggañāṇassetaṃ adhivacanaṃ .
Tena hi ariyasāvako catūsu ariyasaccesu viddhastasammohattā attānaṃ yāthāvato ñatvā yāthāvato byākareyya , tappakāsanato pana dhammapariyāyassa suttassa dhammādāsatā veditabbāti .
Yena dhammādāsenāti idha pana maggadhammameva vadati .
Sesaṃ uttānatthattā suviññeyyamevāti .
Veḷudvāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Rājakārāmavaggo
1. Sahassabhikkhunisaṅghasuttavaṇṇanā
1007. Dhammikattā
V2.233M2.532 desavāsīhi anukampito rājāti rājako , tassa ārāmo rājakārāmo , tasmiṃ .Bhūmisīsaṃ seṭṭhappadeso , yattha vasanto lābhaggayasaggappatto hotīti tesaṃ adhippāyo .
Vārāpehīti paṭisedhehi .
Yujjhāpetun ti kalahaṃ kārāpetuṃ .
Puna āgacchantāti aparasmiṃ saṃvacchare āgacchantā .
Ubbaṭṭetvāti mahatī vīciyo ubbaṭṭetvā .
Yathā tassa sakalameva raṭṭhaṃ ekodakībhūtaṃ hoti , evaṃ katvā samuddameva jātaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ samuddameva akaṃsū ’’ ti .
Isīnamantaraṃ katvāti isīnaṃ kāraṇaṃ katvā , isīnaṃ hetūti attho , isīnaṃ vā antarabhedaṃ katvā .
Tathā loke kolāhalassa patthaṭataṃ vibhāvento bhagavā ‘‘ me sutan ’’ ti āha paccakkhato jānampi .
Ucchinnoti kulacchedena ucchinno .
Na kevalaṃ sayameva , atha kho saha raṭṭhehi .
Vibhavan ti vināsaṃ upagato .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttan ti taṃ yathāvuttaṃ pasenadinā kosalarājena kāritaṃ vihāraṃ sandhāya etaṃ ‘‘ rājakārāme ’’ ti vuttaṃ .
2-3.Brāhmaṇasuttādivaṇṇanā
1008-9.
Udayagāminin ti ārambhato paṭṭhāya sampattiāvahaṃ .
4. Duggatibhayasuttavaṇṇanā
1010. Duṭṭhā gati nipphatti duggati , duggatabhāvo dāliddiyaṃ , tadeva bhayaṃ , taṃ sabbaṃ anavasesaṃ vā duggatibhayaṃ daliddabhayaṃ .
Sammadeva atikkantoti samatikkanto .
6. Paṭhamamittāmaccasuttavaṇṇanā
1012. Vohāramittāti
V2.234 taṃtaṃdānaggahaṇavasena vohārakā mittā .Āmantanapaṭimantanairiyāpathādīsupīti ālāpasallāpagamananisajjādiatthasaṃvidhānādīsu
M2.533 .Ekato pavattakiccāti saha pavattakattabbā .
Amā saha bhavantīti amaccā .
‘‘ Amhākaṃ ime ’’ ti ñāyantīti ñātī , āvāhavivāhasambaddhā .
Tenāha ‘‘ sassusasurapakkhikā ’’ ti .
Yonisambandhā vā sālohitā .
Tenāha ‘‘ bhātibhaginimātulādayo ’’ ti .
7. Dutiyamittāmaccasuttavaṇṇanā
1013. Kismiñci kassaci ca tathā tathā uppannassa pasādassa aññathābhāvo pasādaññathattaṃ .
Bhūtasaṅghātassa ghanaādikassa aññathābhāvo bhāvaññathattaṃ .
Nirayādigatiantaraupapatti gatiaññathattaṃ .
Sabhāvadhammānaṃ kakkhaḷaphusanādilakkhaṇassa aññathābhāvo lakkhaṇaññathattaṃ .
‘‘ Ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatī ’’ ti evaṃ vuttaṃ aññathattaṃ vipariṇāmaññathattaṃ .
Lakkhaṇaññathattaṃ na labbhati .
Tenāha ‘‘ lakkhaṇaṃ pana na vigacchatī ’’ ti , sesaṃ labbhatīti .
Pathavīdhātuyāti sasambhārapathavīdhātuyā .
Āpodhātuyāti etthāpi eseva nayo .
Purimabhāvoti ghanakaṭhinabhāvo .
Bhāvaññathattaṃ rasaññathattasabhāvo .
Gatiaññathattaṃ uggatūpapatti .
Tenāha ‘‘ tañhi ariyasāvakassa natthī ’’ ti .
Pasādaññathattampi natthiyeva ariyasāvakassa .
Rājakārāmavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Saraṇānivaggo
1-2.Paṭhamamahānāmasuttādivaṇṇanā
1017-18.
Samiddhan ti sampuṇṇaṃ .
Supupphitan ti upasobhitatāya supupphitasadisattā .
Byūhā nāma yehi eva pavisanti , tehi eva nikkhamanti .
Tenāha ‘‘ byūhā vuccanti avinibbiddharacchāyo ’’ ti .
Uddhatacārināti yaṭṭhantarā .
3. Godhasakkasuttavaṇṇanā
1019. Tīhīti
V2.235 ratanattaye uppannehi tīhi pasādadhammehi .Catūhīti tehi eva saddhiṃ sīlena .
Kocidevātiādi parikappavasena vuttaṃ bhagavati
M2.534 attano saddhāya uḷāratamabhāvadassanatthaṃ .Tenāha ‘‘ bhagavato sabbaññutāyā ’’ tiādi .
Dhammo samuppādoti vivādadhammauppattihetu .
Tadeva hi sandhāyāha ‘‘ kiñcideva kāraṇan ’’ ti .
Kāraṇan ti nānākāraṇaṃ .
Kalyāṇakusalavimuttan ti akalyāṇaṃ akusalaṃ , tadidaṃ yathāvuttaappasādanena apanītaatthadassanatthaṃ .
Assāti mahānāmasakkassa .
Anavajjanadoso esoti catūsu dhammesu ekenapi samannāgato sotāpanno hotīti anujānitvā catūhipi samannāgatena ācikkhitabbanti yāthāvato anavajjanadosoti attho .
4. Paṭhamasaraṇānisakkasuttavaṇṇanā
1020. Pamāṇenāti ekena pamāṇena , na sabbaso .
Olokanaṃ khamantīti dassanamaggena catusaccadhammā paccattaṃ passitabbā paṭivijjhitabbā .
Paṭhamamaggakkhaṇe hi catusaccadhammā ekadesatova diṭṭhā nāma honti .
‘‘ Parimuccatī ’’ ti pana vattuṃ vaṭṭati paṭivijjhanakiriyāya vattamānattā .
Agantvā apāyesu anuppattirahattā .
Tenāha ‘‘ na gacchatī ’’ ti , na uppajjatīti attho .
Mahāsārarukkhe dassento āha –
‘‘ yo koci viññujātiko mama ce gocaraṃ gacchati , ekassa āgamanaṃ avañjhaṃ amoghan ’’ ti dassetuṃ .
5. Dutiyasaraṇānisakkasuttavaṇṇanā
1021. Dukkhettaṃ nirojakaṃ , tāya eva dukkhettatāya visamaṃ hotīti āha ‘‘ visamakhettan ’’ ti .
Loṇūpahatan ti jātasabhāvena loṇena ūsarena upahataṃ .
Khaṇḍānīti khaṇḍitāni .
Temetvāti temitattā .
Vātātapahatānīti cirakālaṃ vātena ceva ātapena ca upahatāni ābādhitāni .
6. Paṭhamaanāthapiṇḍikasuttavaṇṇanā
1022. Ṭhānan ti ṭhānaso .
Tenāha ‘‘ khaṇenā ’’ ti .
Niyyānikanti pavattaṃ ñāṇapaṭirūpakaṃ
V2.236 pakatipurisantarajānanādimicchāñāṇaṃ .Taṃ pana aniyyānikaṃ ‘‘ niyyānikan ’’ ti paccavekkhaṇavasena pavatteyyāti āha ‘‘ micchāpaccavekkhaṇenā ’’ ti .
Guṇaviyuttassa attano sakattani avaṭṭhānasaṅkhātā vimutti micchāvimutti .
7. Dutiyaanāthapiṇḍikasuttavaṇṇanā
1023. Yathākammaṃ
M2.535 samparetabbato samparāyo , peccabhavo , samparāyahetukaṃ samparāyikaṃ , maraṇabhayaṃ .Saraṇānivaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Puññābhisandavaggo
1. Paṭhamapuññābhisandasuttavaṇṇanā
1027. Avicchedena niccappavattiyamānāni puññāni abhisandanaṭṭhena ‘‘ puññābhisandā ’’ ti vuttā , tena puññanadiyoti attho vutto .
Sukhassa āharaṇato ānayanato sukhassāhāro .
4. Paṭhamadevapadasuttavaṇṇanā
1030. Devānan ti visuddhidevānaṃ .
Devapadānīti tesaṃ padāni devapadāni , devoti vā sammāsambuddho .
Devassa ñāṇena akkantapadānīti paṭivedhañāṇena ceva desanāñāṇena ca akkantapadāni .
Devā nāma jātidevā .
Tesampi devaṭṭhena devoti devadevo , sambuddho .
8. Vassasuttavaṇṇanā
1034. Pāraṃ vuccati nibbānaṃ saṃsāramahoghassa paratīrabhāvato .
Tenāha –
‘‘ tiṇṇo pāraṅgato , thale tiṭṭhati brāhmaṇo ( saṃ . ni .4.238; itivu .69; pu . pa .188), ye
V2.237 janā pāragāmino ’’ ti ( dha . pa .85) ca .Atha vā pāti rakkhatīti pāraṃ , nibbānaṃ .
Yo paṭivijjhati , taṃ vaṭṭadukkhato pāti rakkhati , accantahitena ca vimuttisukhena ca rameti , tasmā pāran ti vuccati .
Gacchamānā evāti pāraṃ nibbānaṃ gacchamānā eva .
Te dhammā āsavānaṃ khayāya saṃvattanti sacchikiriyāpahānapaṭivedhānaṃ samakālattā .
10. Nandiyasakkasuttavaṇṇanā
1036. Pavivekatthāyāti
M2.536 pavivekasukhatthāya .Paṭisallānatthāyāti bahiddhā nānārammaṇato cittaṃ paṭinivattetvā kammaṭṭhāne sammadeva līnatthāya .
Puññābhisandavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Sagāthakapuññābhisandavaggo
1. Paṭhamaabhisandasuttavaṇṇanā
1037. Saṅkhyā atthi heṭṭhā mahāpathaviyā , upari ākāsena , parito cakkavāḷapabbatena , majjhe tattha tattha ṭhitehi dīpapabbatapariyantehi paricchinnattā .
Jānantena yojanato saṅkhātuṃ sakkāti adhippāyo .
Mahāsarīramaccha-kumbhīla-yakkha-rakkhasa-mahānāgadānavādīnaṃ saviññāṇakānaṃ , baḷavāmukhapātālādīnaṃ aviññāṇakānaṃ bheravārammaṇānaṃ vasena bahubheravaṃ .
2. Dutiyaabhisandasuttavaṇṇanā
1038. Sambhedeti sambhedaṃ samodhānaṃ gataṭṭhāne .
Yatthimā mahānadiyo saṃsandanti samentīti parikappavacanametaṃ .
Tādisāsu hi mahānadīsu kāci puratthimasamuddaṃ paviṭṭhā , kāci pacchimaṃ .
3. Tatiyaabhisandasuttavaṇṇanā
1039.‘‘ Kusale
V2.238 patiṭṭhito ’’ ti ettha yaṃ accantikaṃ kusale patiṭṭhānaṃ .Taṃ dassento ‘‘ maggakusale patiṭṭhito ’’ ti āha , heṭṭhimamaggakusaleti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ bhāveti maggan ’’ ti .
Ariyaphalaṃyeva dhammasāro .
Kilesā khīyanti etthāti kilesakkhayo , nibbānaṃ , tasmiṃ kilesakkhaye rato .
4. Paṭhamamahaddhanasuttavaṇṇanā
1040. Ariyānaṃ
M2.537 buddhānaṃ dhanantipi ariyadhanaṃ , nibbānanti keci .Anayatopi visuddhaṭṭhena ariyañca taṃ dhanañca dhanāyitaṭṭhenāti ariyadhanaṃ , tena ariyadhanena .
Teneva bhogenāti ariyadhanabhogena .
Sagāthakapuññābhisandavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Sappaññavaggo
2. Vassaṃvutthasuttavaṇṇanā
1048. Samodhānetvāti yehi indriyādīhi bhāviyamānehi sotāpattimaggo anuppatto , tāneva .
Dhammasamānatāya cetaṃ vuttaṃ .
Aññāneva hi atthato taṃ taṃ maggaṃ sādhakāni indriyādīni .
Tanti paveṇī kathitāti yaṃ kañci vineyyapuggalaṃ anapekkhitvā kevalaṃ tantivasena ṭhiti kathitā .
3. Dhammadinnasuttavaṇṇanā
1049. Sattasu janesūti sattasu kittiyamānesu upāsakajanesu .
Gambhīrātiādīsu dhammagambhīrāti pāḷigatiyā gambhīrā , tathā ca sallasuttaṃ heṭṭhā pakāsitameva .
‘‘ Cetanāhaṃ , bhikkhave , kammaṃ vadāmī ’’ tiādinā ( a . ni .6.63; kathā .539) āgataṃ cetanāsuttaṃ
V2.239 .Tattha ‘‘ cetanāsahajātaṃ nānākkhaṇikan ’’ tiādinā paṭṭhāne āgatanayena , suttesu ( a . ni .3.101) ca ‘‘ diṭṭhadhammavedanīyan ’’ tiādinā āgatanayena gambhīrabhāvo veditabbo , nibbānassa ceva ariyamaggassa ca pakāsanato asaṅkhatasaṃyuttassa lokuttaratthadīpakatā .
‘‘ Atītaṃpāhaṃ rūpena khajjiṃ , etarahi khajjāmī ’’ tiādinā pañcannaṃ khandhānaṃ khādakabhāvassa , puggalassa khāditabbatāya vibhāvanena khajjanīyapariyāye ( saṃ . ni .3.79) visesato nissattanijjīvatā dīpitāti vuttaṃ ‘‘ sattasuññatādīpakā khajjanikasuttantādayo ’’ ti .
Upasampajja viharissāmāti ye tesu suttesu vuttapaṭipadaṃ sammadeva paripūrenti , te tesu upasampajja viharanti nāma
M2.538 .Etthāti ‘‘ na kho netan ’’ ti ettha na-kāro ‘‘ aññamaññan ’’ ti ettha ma-kāro viya byañjanasandhimattameva , nāssa koci attho .
4. Gilānasuttavaṇṇanā
1050. Na kho panetan ti na kho etaṃ , noti ca amhehīti atthoti āha ‘‘ na kho amhehī ’’ tiādi .
Assasantīti assāsanīyāti āha ‘‘ assāsakarehī ’’ ti .
Marissatīti māriso , ekantabhāvimaraṇo , so pana maraṇādhīnavuttikoti vuttaṃ ‘‘ maraṇapaṭibaddho ’’ ti .
Adhimuccehīti adhimuttiṃ uppādehi .
Taṃ pana tathā cittassa paṇidhānaṃ ṭhapananti āha ‘‘ ṭhapehī ’’ ti .
Āgamanīyaguṇesūti pubbabhāgaguṇesu .
Pamāṇaṃ nāma natthi anantāparimāṇattā .
Nānākaraṇaṃ natthi vimuttiyā ninnānattā .
9. Paññāpaṭilābhasuttavaṇṇanā
1055. Paññāpaṭilābhāyāti maggaphalapaññāya paṭilābhatthaṃ .
Tenāha ‘‘ satta sekkhā ’’ tiādi .
Sappaññavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Mahāpaññavaggo
1. Mahāpaññasuttavaṇṇanā
1058. Mahante
V2.240 atthe pariggaṇhātīti saccapaṭiccasamuppādādike mahāvitthāre atthe paricchijja asesetvā muṭṭhigate viya katvā gaṇhāti .Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Mahāpaññavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sotāpattisaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .