2. Paṭhamasaṃkhittasuttavaṇṇanā
482. Indriyānaṃ tikkhādibhāvo vipassanāvasena vā maggavasena vā phalavasena vā gahetabboti vuttaṃ ‘‘ tatoti … pe … veditabban ’’ ti .
Nanu cettha mudubhāvo eva pāḷiyaṃ gahitoti ?
Saccametaṃ , taṃ pana tikkhabhāve asati na hoti tikkhādibhāvoti vuttaṃ .
Yato hi ayaṃ mudu , ito taṃ tikkhanti vattabbataṃ labhati apekkhāsiddhattā tikkhamudubhāvānaṃ pārāpāraṃ viya .
Idāni ‘‘ tato ’’ tiādinā saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ samattānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha samattānīti sampannāni .
Itaraṃ
M2.490 tasseva vevacanaṃ .Samattānīti vā pariyattāni , samattānīti attho .
‘‘ Tato mudutarāni dhammānusārīmaggassā ’’ ti kasmā vuttaṃ ?
Tatoti hi sotāpattimaggavipassanindriyāni adhippetāniyeva ,‘‘ tato mudutarānī ’’ ti vuttapaṭhamamaggo dhammānusārī vā siyā saddhānusārī vāti byabhicarati ?
Nāyaṃ doso , sotāpattimaggekadesavaseneva
V2.192 laddhabbapaṭhamamaggāpekkhāya vipassanāya vibhāgassa adhippetattā .Yo hi sotāpanno hutvā iriyāpathaṃ akopetvā yathānisinnova sakadāgāmimaggaṃ pāpuṇāti , tassa vipassanindriyāni sandhāya avibhāgena vuttaṃ –
‘‘ tato mudutarāni sotāpattimaggassa vipassanindriyāni nāmā ’’ ti .
Yo pana sotāpanno hutvā kālantarena sakadāgāmī hoti , tassa sotāpattimaggatthāya pavattāni vipassanindriyāni nāma honti .
So ce dhammānusārīgotto , tassa yathāvuttavipassanindriyato mudutarānīti ‘‘ tato mudutarāni dhammānusārīmaggassā ’’ ti vuttaṃ .
Vipassanindriyāni nāmāti ānetvā sambandho .
Dhammānusārīvipassanindriyato saddhānusārīvipassanindriyānaṃ mudubhāvassa kāraṇaṃ sayameva vakkhati .
Dhammena paññāya maggasotaṃ anussaratīti dhammānusārī , paññuttaro ariyo .
Saddhāya maggasotaṃ anussaratīti saddhānusārī , saddhuttaro ariyo .
Evaṃ vipassanāvasena dassetvā maggavasena dassetuṃ ‘‘ tathā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Sampayogato sabhāvato ca arahattamaggapariyāpannāni arahattamaggindriyāni .
Arahattaphalindriyānīti etthāpi eseva nayo .
Idāni phalavasena dassetuṃ ‘‘ samattāni paripuṇṇānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Sotāpattimaggaṭṭhapuggalavasena nānattaṃ jātaṃ , tasmā te dvepi idha tatiyavāre na labbhantīti adhippāyo .
Dhammānusārīsaddhānusārīnaṃ nānattaṃ kathaṃ jātanti āha ‘‘ āgamanenapi maggenapī ’’ ti .
Tadubhayaṃ dassento ‘‘ saddhānusārīpuggalo ’’ tiādimāha .
Uddisāpentoti uddesaṃ gaṇhanto .
Maggo tikkho hoti upanissayindriyānaṃ tikkhavisadabhāvato .
Tenāha ‘‘ sūraṃ ñāṇaṃ vahatī ’’ ti .
Asaṅkhārenāti saraseneva .
Appayogenāti tasseva vevacanaṃ .
Dhammānusārīpuggalo hi āgamanamhi kilese vikkhambhento appadukkhena appakasirena akilamantova vikkhambhetuṃ sakkoti .
Saddhānusārīpuggalo pana dukkhena kasirena kilamanto hutvā vikkhambhetuṃ sakkoti , tasmā dhammānusārissa pubbabhāgamaggakkhaṇe
M2.491 kilesacchedakañāṇaṃ adandhaṃ tikhiṇaṃ hutvā vahati , yathā nāma tikhiṇena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ maṭṭhaṃ hoti , asi khippaṃ vahati , saddo na suyyati , balavavāyāmakiccaṃ na hoti , evarūpā dhammānusārino pubbabhāgabhāvanā hoti , saddhānusārino pana pubbabhāgakkhaṇe kilesacchedakañāṇaṃ dandhaṃ na tikhiṇaṃ asūraṃ hutvā vahati , yathā nāma nātitikhiṇena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ na maṭṭhaṃ hoti , asi sīghaṃ na vahati , saddo suyyati , balavavāyāmakiccaṃ icchitabbaṃV2.193 hoti , evarūpā saddhānusārino pubbabhāgabhāvanā hoti .Evaṃ santepi kilesakkhaye nānattaṃ natthi .
Tenāha ‘‘ kilesakkhaye panā ’’ tiādi .
Avasesā ca kilesā khīyanti saṃyojanakkhayāya yogattā .