9. Vesālīsuttavaṇṇanā
985. Pākāraparikkhepavaḍḍhanenāti pākāraparikkhepena bhūmiyā vaḍḍhanena .
Rājagahasāvatthiyo viya idampi ca nagaraṃ … pe … sabbākāravepullataṃ pattaṃ .
Anekapariyāyenāti ettha pariyāya saddo kāraṇavacanoti āha ‘‘ anekehi kāraṇehī ’’ ti , ayaṃ kāyo aviññāṇakopi saviññāṇakopi evampi asubho evampi asubhoti nānāvidhehi kāraṇehīti attho .
Asubhākārasandassanappavattan ti kesādivasena tatthāpi vaṇṇādito asubhākārassa sabbaso dassanavasena pavattaṃ .
Kāyavicchandanīyakathan ti attano parassa ca karajakāye vicchandanuppādanakathaṃ .
Muttaṃ vātiādinā byatirekamukhena kāyassa amanuññataṃ dasseti .
Tattha ādito tīhi padehi adassanīyatāya asārakatāya ca , majjhe catūhi duggandhatāya , ante ekena lesamattenapi manuññatābhāvamassa dasseti .
Atha khotiādinā anvayato sarūpeneva amanuññatāya dassanaṃ .
‘‘ Kesalomādī ’’ ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhāgena dassetuṃ ‘‘ yepī ’’ tiādi vuttaṃ .
Vaṇṇentoti vitthārento .
Asubhāyāti asubhamātikāya .
Phātikamman ti bahulīkāro .
Kilesacorehi anabhibhavanīyattā jhānaṃ ‘‘ cittamañjūsan ’’ ti vuttaṃ .
Nissāyāti pādakaṃ katvā .
Apare pana ‘‘ tasmiṃ kira addhamāse na koci buddhaveneyyo ahosi , tasmā bhagavā evamāha –
‘ icchāmahaṃ , bhikkhave ’ tiādī ’’ ti vadanti .
Pare kirāti kira -saddo arucisaṃsūcanattho .
Tenāha ‘‘ idaṃ pana icchāmattan ’’ ti .
Anekakāraṇasammissoti ettha kāraṇaṃ nāma kāyassa asuciduggandhajegucchapaṭikūlatāva .
Sabbamakaṃsūti puthujjanā nāma sāvajjepi tattha anavajjasaññino hutvā karaṇakārāpanasamanuññatābhedaṃ
V2.222 sabbaṃ pāpaṃ akaṃsuM2.520 .Kāmaṃ dasānussatiggahaṇeneva ānāpānassati gahitā , sā pana tattha sannipatitabhikkhūsu bahūnaṃ sappāyā sātthikā ca , tasmā puna gahitā .
Tathā hi bhagavā tameva kammaṭṭhānaṃ imasmiṃ sutte kathesi .
Āhāre paṭikūlasaññā asubhakammaṭṭhānasadisā , cattāro pana āruppā ādikammikānaṃ ayogyāti tesaṃ idha aggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Vesāliṃ upanissāyāti vesālīnagaraṃ gocaragāmaṃ katvā .
Muhuttenevāti satthari saddhamme ca gāravena upagatabhikkhūnaṃ vacanasamanantarameva uṭṭhahiṃsūti katvā vuttaṃ .
Buddhakāle kira bhikkhū bhagavato sandesaṃ sirasā sampaṭicchituṃ ohitasotā viharanti .
Ānāpānapariggāhikāyāti assāsapassāse pariggaṇhanavasena pavattāya satiyā .
Sampayutto samādhīti tāya sampayuttaaññamaññapaccayabhūtāya uppanno samādhi .
Ānāpānassatiyaṃ vā samādhīti iminā upanissayapaccayasabhāvampi dasseti , ubhayatthāpi sahajātādīnaṃ sattannampi paccayānaṃ vasena paccayabhāvaṃ dasseti .
‘‘ Yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro satipaṭṭhāne bhāventī ’’ tiādīsu uppādanavaḍḍhanaṭṭhena bhāvanāti vuccatīti tadubhayavasena atthaṃ dassento ‘‘ bhāvitoti uppādito vaḍḍhito vā ’’ ti āha .
Tattha bhāvaṃ vijjamānataṃ ito gatoti bhāvito , uppādito paṭiladdhamattoti attho .
Uppanno pana laddhāsevano bhāvito , paguṇabhāvaṃ āpādito vaḍḍhitoti attho .
Bahulīkatoti bahulaṃ pavattito .
Tena āvajjanādivasībhāvappattimāha .
Yo hi vasībhāvamāpādito , so icchiticchitakkhaṇe samāpajjitabbato punappunaṃ pavattissati .
Tena vuttaṃ ‘‘ punappunaṃ kato ’’ ti .
Yathā ‘‘ idheva , bhikkhave , samaṇo ( ma . ni .1.139; a . ni .4.241), vivicceva kāmehī ’’ ti ( dī . ni .1.226; ma . ni .1.271; saṃ . ni .2.152; a . ni .4.123) ca evamādīsu paṭhamapade vutto eva-saddo dutiyādīsupi vuttoyeva hoti , evamidhāpīti āha ‘‘ ubhayattha evasaddena niyamo veditabbo ’’ ti .
Ubhayattha niyamena laddhaguṇaṃ dassetuṃ ‘‘ ayaṃ hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Asubhakammaṭṭhānan ti asubhārammaṇaṃ jhānamāha .
Tañhi asubhesu yogakammabhāvato yogino sukhavisesānaṃ kāraṇabhāvato ca ‘‘ asubhakammaṭṭhānan ’’ ti vuccati .
Kevalan ti iminā ārammaṇaṃ nivatteti .
Paṭivedhavasenāti
M2.521 jhānapaṭivedhavasena .Jhānañhi bhāvanāvisesena ijjhantaṃ attano visayaṃ paṭivijjhantameva pavattati yathāsabhāvato paṭivijjhiyati cāti paṭivedhoti vuccati .
Oḷārikārammaṇattāti
V2.223 bībhacchārammaṇattā .Paṭikūlārammaṇattāti jigucchitabbārammaṇattā .
Pariyāyenāti kāraṇena , lesantarena vā .
Ārammaṇasantatāyāti anukkamena vicitabbataṃ pattārammaṇassa paramasukhumataṃ sandhāyāha .
Santehi sannisinne ārammaṇe pavattamāno dhammo sayampi sannisinnova hoti .
Tenāha ‘‘ santo vūpasanto nibbuto ’’ ti , nibbutasabbapariḷāhoti attho .
Ārammaṇasantatāya tadārammaṇānaṃ dhammānaṃ santatā lokuttaradhammārammaṇāhi paccavekkhaṇāhi veditabbā .
Nāssa santapaṇītabhāvāvahaṃ kiñci secananti asecanako .
Asecanakattā anāsittako , anāsittakattā eva abbokiṇṇo , asammisso parikammādinā .
Tato eva pāṭiyekko visuṃyeveko .
Āveṇiko asādhāraṇo .
Sabbametaṃ sarasato eva santabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ , parikammaṃ vā santabhāvanimittaṃ .
Parikamman ti ca kasiṇakaraṇādinimittuppādapariyosānaṃ , tādisaṃ ettha natthīti adhippāyo .
Tadā hi kammaṭṭhānaṃ nirassādattā asantaṃ appaṇītaṃ siyā .
Upacāre vā natthi ettha santatāti yojanā .
Yathā upacārakkhaṇe nīvaraṇādivigamena aṅgapātubhāvena ca paresaṃ santatā hoti , na evamimassa .
Ayaṃ pana ādisamannā … pe … paṇīto cāti yojanā .
Kecīti uttaravihāravāsino .
Anāsittakoti upasecanena anāsittako .
Tenāha –
‘‘ ojavanto ’’ ti ojavantasadisoti attho .
Madhuroti iṭṭho .
Cetasikasukhapaṭilābhasaṃvattanaṃ tikacatukkajjhānavasena , upekkhāya vā santabhāvena sukhagatikattā sabbesampi jhānānaṃ vasena veditabbaṃ .
Jhānasamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭṭhasarīratāvasena pana kāyikasukhapaṭilābhasaṃvattanaṃ daṭṭhabbaṃ , tañca kho jhānato vuṭṭhitakāle .
Imasmiṃ pakkhe ‘‘ appitappitakkhaṇe ’’ ti idaṃ hetumhi bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Avikkhambhiteti jhānena sakasantānato anīhate appahīne .
Akosallasambhūteti akosallaṃ vuccati avijjā , tato sambhūte .
Avijjāpubbaṅgamā hi sabbe pāpadhammā .
Khaṇenevāti attano pavattikkhaṇeneva .
Antaradhāpetīti ettha antaradhāpanaṃ vināsanaṃ , taṃ pana jhānakattukaṃ
M2.522 idhādhippetanti pariyuṭṭhānappahānaṃ hotīti āha –‘‘ vikkhambhetī ’’ ti .
Vūpasametīti visesena upasameti .
Visesena upasamanaṃ pana sammadeva upasamanaṃ hotīti āha ‘‘ suṭṭhu upasametī ’’ ti .
Sāsanikassa jhānabhāvanā yebhuyyena nibbedhabhāgiyā hotīti āha ‘‘ nibbedhabhāgiyattā ’’ ti .
Ariyamaggassa pādakabhūto ayaṃ samādhi anukkamena vaḍḍhitvā ariyamaggabhāvaṃ upagato viya hotīti āha ‘‘ anupubbena ariyamaggavuḍḍhippatto ’’ ti .
Ayaṃ panattho virāganirodhapaṭinissaggānupassanānaṃ vasena sammadeva yujjati .
Sesaṃ suviññeyyameva .