1. Suddhikavaggo
1. Suddhikasuttavaṇṇanā
471. Catubhūmaka
V2.189M2.487 … pe … labbhanti kusalābyākatabhāvato tesaṃ tiṇṇaṃ indriyānaṃ .Vīriyindriyasamādhindriyāni … pe … sabbattha labbhanti kusalattikasādhāraṇattā .
Catubhūmaka … pe … vasenāti catubhūmakadhammaparicchedavasena ceva kusalādīhi sabbasaṅgāhakadhammaparicchedavasena ca vuttanti attho .
Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
477. Dukkhasaccavasenāti dukkhasaccabhāvena na pajānanti .
Tañhi pariññeyyatāya dukkhasaccasaṅgahaṃ .
Samudayasaccavasenāti taṇhāvijjādiṃ saddhindriyassa samudayasaccabhāvena na pajānanti .
Nirodhan ti saddhindriyassa anupādāya nirodhanimittaṃ nibbānaṃ .
Paṭipadan ti saddhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyamaggaṃ .
Sesesūti vīriyindriyādīsu .
Sukkapakkheti ‘‘ saddhindriyaṃ pajānantī ’’ tiādinayappavatte anavajjapakkhe .
Adhimokkhavasena āvajjanasamudayāti ‘‘ atthi dinnan ’’ tiādinayappavattapubbabhāgabhūtasaddhādhimokkhavasena āvajjanuppattiyā .
Tasmā paṭhamuppannā saddhā eva hettha ‘‘ āvajjanan ’’ ti vuttā , na manodvārāvajjanaṃ .
Esa nayo sesesupi .
Tasmā paṭhamuppannā āvajjanā paggahuppattiṭṭhānānaṃ tikkhānaṃ vīriyindriyādīnaṃ paṭhamuppattiyā āvajjanapariyāyena vuttāti daṭṭhabbaṃ .
Dubbalā hi paṭhamuppannā paggahābhāvato vīriyindriyādīnaṃ samudayoti balavabhāvappattavīriyindriyādikassa āvajjanaṭṭhāniyāni hontīti tesaṃ samudayoti vuttā , pubbe adhimuccanādivasena pavattassa āvajjanassa samudayāti attho .
Puna chandavasenāti kattukāmatākusalacchandavasena saddhādīnaṃ uppādetukāmatākārappavattassa
V2.190 chandassa vasena .Manasikāravasena āvajjanasamudayāti saddhindriyādivasena pavattassa dubbalassa tassa nibbattakayonisomanasikāravasena āvajjanassa uppattiyā .
Evampīti ‘‘ adhimokkhavasenā ’’ tiādinā vuttākārenapi .
Chasu suttesūti
M2.488 dutiyato paṭṭhāya chasu suttesu .Catusaccameva kathitaṃ .
Assādaggahaṇena hi samudayasaccaṃ , ādīnavaggahaṇena dukkhasaccaṃ , nissaraṇaggahaṇena nirodhamaggasaccāni gahitānīti .
Paṭhamasutte pana indriyānaṃ sarūpadassanamevāti .
8. Dabbasuttavaṇṇanā
478. Soto āpajjīyati etenāti sotāpatti , anāgataṃ pati paṭhamamaggo .
Sototi ariyamaggasoto daṭṭhabbo .
Āpajjīyatītiādito paṭipajjīyati .
Paṭhamamaggapaṭilābhanimittāni sotāpannassa aṅgāni idha ‘‘ sotāpattiyaṅgānī ’’ ti vuttāni .
Tāni pana tīsu ṭhānesu saddhā ariyakantasīlañcāti veditabbāni .
Savisayeti sakavisaye .
Jeṭṭhakabhāvadassanatthan ti padhānabhāvadassanatthaṃ .
Yattha saddhādiindriyānaṃ sātisayakiccaṃ , tesaṃ kiccātirekataṃ dassetunti attho .
Idāni tamatthaṃ upamāhi vibhāvetuṃ ‘‘ yathā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Patvāti attano kiccātirekaṭṭhānaṃ paṭilabhitvā .
Pubbaṅgaman ti saddahanakiccesu purecāraṃ dhorayhaṃ .
Sesāni vīriyindriyādīni .
Tadanvayānīti tadanugatāni tassa saddhindriyādikassa pakkhikāni .
Esa nayo sesesupi .
Jhānavimokkheti jhānasaṅkhāte vimokkhe samādhipadhānatāya jhānānaṃ .
Evañca katvā ‘‘ sotāpattiyaṅgāni patvā ’’ ti idañca vacanaṃ samatthitaṃ hoti .
Saddhūpanisañhi sīlanti .
Ariyasaccāni patvāti cattāri saccāni abhisametabbāni pāpuṇitvā .
9-10.Paṭhamavibhaṅgasuttādivaṇṇanā
479-480.
Nepakkaṃ vuccati paññāti āha –
‘‘ paññāyetaṃ nāman ’’ ti .
Nipāyati saṃkilesadhamme visoseti nikkhāmetīti nipako , thiratikkhasatipuggalo , tassa bhāvo nepakkan ti satiyāpi nepakkabhāvo yujjateva .
Evañhi ‘‘ satinepakkenā ’’ ti idaṃ vacanaṃ samatthitaṃ hoti , satiyā ca nepakkenāti evaṃ vuccamānena satiniddeso nāma kato hotiyeva .
Asukaṃ nāma suttaṃ vā kammaṭṭhānaṃ vā me bhāsitan ti .
Vossajjīyati saṅkhāragataṃ etasmiṃ adhigateti vossaggo , nibbānaṃ .
Taṃ ārammaṇaṃ
M2.489 karitvāti āha –‘‘ nibbānārammaṇaṃ katvā ’’ ti .
Gacchantiyāti saṅkhārānaṃ udayañca vayañca udayabbayaṃ gacchantiyā bujjhantiyā .
Tenāha
V2.191 ‘‘ udayabbayapariggāhikāyā ’’ ti .Saddhāsatipaññindriyāni pubbabhāgāni ‘‘ itipi so bhagavā arahaṃ , cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā , udayatthagāminiyā paññāyā ’’ ti ca vuttattā .
‘‘ Āraddhavīriyo viharati , so anuppannānan ’’ tiādinā ca vuttattā vīriyindriyaṃ missakaṃ .
‘‘ Vossaggārammaṇaṃ karitvā ’’ ti vuttattā samādhindriyaṃ nibbattitalokuttarameva .
Ayamevāti yvāyaṃ navame vutto .
Ayameva pubbabhāgamissakalokuttarattadhammaparicchedo .
Suddhikavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .