1. Paṭhamavihārasuttavaṇṇanā
11. Aḍḍhamāsan ti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ .
Paṭisallīyitun ti yathāvuttaṃ kālaṃ paṭi divase divase samāpattiyaṃ dhammacintāyaṃ cittaṃ nilīyituṃ .
Vinetabboti samucchedavinayena vinetabbo ariyamaggādhigantabbo .
Tan ti diṭṭhānugatiāpajjanaṃ .
Assāti janatāya .
Apagacchatīti satthu santikato apeti .
Sūti nipātamattaṃ .
Padesenāti ekadesena .
Saha padesenāti sapadeso .
Svāyaṃ sapadeso yasmā vedanāvaseneva pāḷiyaṃ āgato , tasmā paramatthadhammakoṭṭhāse vedanā anavasesato labbhati , te gaṇhanto ‘‘ khandhapadeso ’’ tiādimāha .
Taṃ sabban ti khandhapadesādikaṃ sabbampi .
‘‘ Sammasanto ’’ ti padassa atthadassanavasena ‘‘ paccavekkhanto ’’ ti āha .
Paccavekkhaṇā idha sammasanaṃ nāma , na vipassanā .
Vipassanāsammasanaṃ pana bhagavato
M2.404 visākhapuṇṇamāyaṃ eva nipphannaṃ , tasmā bhagavato aññabhūmikāpi vedanā aññabhūmikānaṃ sattānaṃ viruddhā uppajjatevāti vuttaṃ ‘‘ yāva bhavaggā pavattā sukhā vedanā ’’ ti .Sabbākārenāti sarūpato samudayato atthaṅgamato assādāditoti sabbākārena .
Pariggaṇhanto upaparikkhanto .
Nippadesāneva
V2.113 anavasesāneva .Indriyasatipaṭṭhānapadeso suviññeyyoti anuddhato .
Assāti bhagavato .
Ṭhāneti tasmiṃ tasmiṃ paccavekkhitabbasaṅkhāte okāse .
Sā sā ca vihārasamāpattīti khandhavasena āyatanādivasena ca pavattitvā tesaṃ ekadesabhūtaṃ vedanaṃyeva pariggahetvā taṃ sammasitvā anukkamena samāpannā jhānasamāpatti phalasamāpatti ca .
Phalasamāpatti hi tathā sammasitvā punappunaṃ samāpajjanavasena atthato abhinnāpi adhiṭṭhānabhūtadhammabhedena bhinnā viya vuccati , yato catuvīsatikoṭisatasahassabhedā devasikaṃ vaḷañjanasamāpattiyo aṭṭhakathāyaṃ vuttā .
Kāmaṃ aññadhammavasenapi jātā eva , vedanāvasena panettha abhiniveso kato vedanānubhāvena jātā .
Kasmā evaṃ jātāti ?
Buddhānaṃ ñāṇapadassa antaravibhāgattā .
Tathā hi bhagavā sakalampi aḍḍhamāsaṃ vedanāvaseneva sammasanaṃ pavatteti , tadanusārena ca tā vihārasamāpattiyo samāpajji .
Tayidaṃ acchariyaṃ anaññasādhāraṇaṃ bhikkhū pavedento satthā –
‘‘ yena svāhan ’’ tiādimavoca .
Akusalāvāti pāṇātipāta-adinnādāna-kāmesumicchācāra-musāvāda-pisuṇavācāsamphappalāpa-abhijjhā-byāpādavasena taṃtaṃmicchādassanavasena ca akusalā vedanā eva hoti .
Brahmalokādīsu uppajjitvā tattha niccā dhuvā bhavissāmāti evaṃ diṭṭhiṃ upanissāyāti yojetabbaṃ .
Devakulādīsu devapūjatthaṃ , sabbajanaparibhogatthaṃ vā mālāvacchaṃ ropenti .
Vadhabandhanādīnīti ādi -saddena adinnādāna-micchācāra-musāvāda-pisuṇavācā-samphappalāpādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Diṭṭhadhammavipākassa apacurattā apākaṭattā ca ‘‘ bhavantaragatānan ’’ ti vuttaṃ .
Iti nesan ti ettha iti -saddo ādiattho , pakārattho vā .
Tena yathā pharusavācāvasena , evaṃ tadaññesampi akusalakammānaṃ vasena sammādiṭṭhipaccayā
M2.405 akusalavedanāppavatti yathārahaṃ nīharitvā vattabbā .Eseva nayoti iminā yathā micchādiṭṭhipaccayā sammādiṭṭhipaccayā ca kusalākusalavipākavedanā sahajātakoṭiyā upanissayakoṭiyā ca vasena yathārahaṃ yojetvā dassitā , evaṃ micchāsaṅkappapaccayādīsupi yathārahaṃ yojetvā dassetabbāti imamatthaṃ atidisati .
Chandapaccayāti ettha taṇhāchandasahito kattukāmatāchando adhippetoti āha ‘‘ chandapaccayātiādīsu pana chandapaccayā aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā veditabbā ’’ ti .
Vitakkapaccayāti ettha appanāppattova vitakko adhippetoti vuttaṃ ‘‘ vitakkapaccayā paṭhamajjhānavedanāvā ’’ ti .
Vitakkapaccayā paṭhamajjhānavedanāya gahitattā ‘‘ ṭhapetvā paṭhamajjhānan ’’ ti .
Upari tisso rūpāvacarā , heṭṭhā tisso arūpāvacarā evaṃ sesā cha saññāsamāpattivedanā .
Tiṇṇan ti
V2.114 chandavitakkasaññānaṃ .Avūpasameti paṭipakkhena avūpasamite .
Tiṇṇañhi tesaṃ sahabhāvena paccayatā aṭṭhalobhasahagatacittesu eva .
Tattha yaṃ vattabbaṃ taṃ vuttameva .
Chandamattassāti tesu tīsu chandamattassa .
Vūpasame paṭhamajjhānavedanāva appanāppattassa adhippetattā .
Chandavitakkānaṃ vūpasame dutiyajjhānādivedanā adhippetā saññāya avūpasantattā .
Dutiyajjhānādivedanāgahaṇena hi sabbā saññāsamāpattiyo ca gahitāva honti .
Tiṇṇampi vūpasameti chandavitakkasaññānaṃ vūpasame nevasaññānāsaññāyatanavedanā adhippetā .
Bhavaggappattasaññā hi vūpasamanti chandasaṅkappānaṃ accantasukhumabhāvappattiyā .
Heṭṭhā ‘‘ sammādiṭṭhipaccayā ’’ ti ettha sammādiṭṭhiggahaṇena heṭṭhimamaggasammādiṭṭhipi gahitāva hotīti āha –
‘‘ appattassa pattiyāti arahattaphalassa pattatthāyā ’’ ti .
Atha vā heṭṭhimamaggādhigamena vinā aggamaggo natthīti heṭṭhimamaggādhigamaṃ atthāpannaṃ katvā ‘‘ arahattaphalassa pattatthāyā ’’ ti vuttaṃ .
Āyameti phalena missito hoti etenāti āyāmo , sammāvāyāmoti āha ‘‘ atthi āyāmanti atthi vīriyan ’’ ti .
Tassa vīriyārambhassāti aññādhigamakāraṇassa sammāvāyāmassa vasena .
Pāḷiyaṃ ṭhāna-saddo kāraṇapariyāyoti āha –
‘‘ arahattaphalassa kāraṇe ’’ ti .
Tappaccayāti ettha taṃ -saddena ‘‘ ṭhāne ’’ ti vuttakāraṇameva paccāmaṭṭhanti āha –
‘‘ arahattassa ṭhānapaccayā ’’ ti .
Catumaggasahajātāti etena ‘‘ arahattaphalassa pattatthāyā ’’ ti
M2.406 ettha heṭṭhimamaggānaṃ atthāpattivasena gahitabhāvameva joteti .Keci pana ‘‘ catumaggasahajātāti vatvā nibbattitalokuttaravedanāti bhūtakathanaṃ visesanaṃ .
Nibbattitalokuttaravedanāti paṭhamaṃ apekkhitabbaṃ , pacchā catumaggasahajātā ’’ ti vadanti .
Paṭhamavihārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .