1-2.Avijjāsuttādivaṇṇanā
1-2.
Pubbaṅgamāti
M2.393V2.103 pubbecarā .Avijjā hi aññāṇalakkhaṇā sammuyhanākārena ārammaṇe pavattatīti sampayuttadhammānampi tadākārānuvidhānatāya paccayo hoti .
Tathā hi te aniccāsubhadukkhānattasabhāvepi dhamme niccādito gaṇhanti , ayamassā tesaṃ sahajātavasena pubbaṅgamatā .
Yaṃ pana mohena abhibhūto pāpakiriyāya ādīnavaṃ apassanto pāṇaṃ hanati , adinnaṃ ādiyati , kāmesu micchā carati , musā bhaṇati , aññampi vividhaṃ dussīlyaṃ ācarati , ayamassa sahajātavasena ca upanissayavasena ca pubbaṅgamatā .
Samāpajjanāyāti tabbhāvāpajjanāya
V2.104 akusalappattiyā .Sabhāvapaṭilābhāyāti attalābhāya .
Tenāha ‘‘ uppattiyā ’’ ti .
Sā panesā vuttākārena akusalānaṃ pubbaṅgamabhūtā avijjā uppajjatīti sambandho .
Yadetan ti yaṃ etaṃ pāpājigucchanatāya pāpato alajjanākārasaṇṭhitaṃ ahirikaṃ , pāpānutrāsatāya pāpato abhāyanākārasaṇṭhitañca anottappaṃ , etaṃ
M2.394 dvayaṃ anudeva anvāgatameva .Anu -saddena cettha etan ti upayogavacanaṃ .
Anudevāti etassa attho saheva ekatoti .
Ettha avijjāya vuttanayānusārena tappaṭipakkhato ca attho veditabbo .
Ayaṃ pana viseso – tattha yathā akusalakammapathavasena pavattiyaṃ pubbaṅgamatā avijjāya , evaṃ kusalakammapathavasena puññakiriyavatthuvasena ca pavattiyaṃ vijjāya pubbaṅgamatā vattabbā .
Vīmaṃsādhipativasena pavattiyaṃ ādhipaccākāravasena ca pubbaṅgamatā veditabbā .
Dvīhevāti ca avadhāraṇaṃ ādhipaccākārassa sahajāteneva saṅgahetabbato .
Lajjanākārasaṇṭhitāti pāpato jigucchanākārasaṇṭhitā .
Bhāyanākārasaṇṭhitan ti uttasanākārasaṇṭhitaṃ .
Etthāti hiriottappe .
Vidati , vindatīti vā vijjā .
Viddasūti ca sappaññapariyāyoti āha ‘‘ viddasunoti viduno ’’ ti .
Yāthāvadiṭṭhīti aviparītā diṭṭhi , saṃkilesato niyyānikadiṭṭhi .
Sammādiṭṭhi pahotīti ettha sā vijjā sammādiṭṭhi veditabbā .
Na ekato sabbāni labbhanti sammāvācākammantājīvānaṃ pubbābhisaṅkhārassa anekarūpattā .
Lokuttaramaggakkhaṇe ekato labbhanti kiccato bhinnānampi tāsaṃ tattha sarūpato abhinnattā .
Ekā eva hi virati maggakkhaṇe tissannampi viratīnaṃ kiccaṃ sādhentī pavattati , yathā ekā eva sammādiṭṭhi parijānanādivasena catubbidhakiccaṃ sādhentī pavattati .
Tāni ca kho sabbāni aṭṭhapi paṭhamajjhānike magge labbhantīti yojanā .
Paṭhamajjhāniketi paṭhamajhānavante .
Tathābhūtassāti ariyamaggasamaṅgino .
Yasmā mahāsaḷāyatanasutte vuttaṃ ‘‘ sammādiṭṭhiādīnaṃ pañcannaṃ eva aṅgānaṃ vasenā ’’ ti , tasmā pañcaṅgiko lokuttaramaggo hoti .
‘‘ Pubbeva kho panā ’’ ti hi vacanaṃ tadā maggakkhaṇe viratīnaṃ abhāvaṃ ñāpeti , tasmā kāmāvacaracittesu viya lokuttaracittesu virati aniyatāti adhippāyo .
Parisuddhabhāvadassanan ti parisuddhasīlabhāvadassanatthaṃ .
Ayamattho dīpito , na ariyamagge viratīnaṃ abhāvo .
Yadi evaṃ kasmā abhidhamme maggavibhaṅge pañcaṅgikavāro āgatoti āha ‘‘ yampi abhidhamme ’’ tiādi .
Tan ti ‘‘ pañcaṅgiko maggo hotī ’’ ti vacanaṃ .
‘‘ Ekaṃ
M2.395 kiccantaraṃ dassetuṃ vuttan ’’ ti vatvā taṃ dassetuṃ ‘‘ yasmiñhi kāle ’’ tiādi vuttaṃ .Yasmiñhi kāleti lokiyakāle
V2.105 .Tena ‘‘ ekaṃ kiccantaran ’’ ti vuttaṃ aṭṭhaṅgikakiccaṃ dasseti .
Viratiuppādanena micchāvācādīni puggalena maggasamaye pajahāpentīti sammādiṭṭhiādīni ‘‘ pañca kārakaṅgānī ’’ ti vuttāni .
Sammāvācādikiriyā hi virati , tañca etāni kārāpentīti .
Virativasenāti viramaṇakiriyāvasena kārāpakabhāvena , kattubhāvena vāti attho .
‘‘ Viratittayavasenā ’’ ti vā pāṭho .
Sammākammanto pūratīti imehi sammādiṭṭhiādīhi sammākammantakiccaṃ pūrati nāma tehi vīriyādikehi tadatthasiddhito .
Tampi sandhāya ‘‘ ekaṃ kiccantaraṃ dassetun ’’ ti vuttaṃ .
Imaṃ kiccantaraṃ dassetun ti lokuttaramaggakkhaṇepi imāneva pañca sammāvācādiviratittayassa ekakkhaṇe kārāpakaṅgānīti dassetuṃ .
Evaṃ vuttan ti ‘‘ tasmiṃ samaye pañcaṅgiko maggo hotī ’’ ti ( vibha .494) evaṃ vuttaṃ .
Lokiyamaggakkhaṇe pañceva honti , virati pana aniyatā , tasmā ‘‘ chaaṅgiko ’’ ti avatvā ‘‘ pañcaṅgiko ’’ icceva vuttaṃ .
Tayidaṃ abhidhamme pañcaṅgikavāradesanāya kāraṇakittanamaggo , ariyamaggo pana aṭṭhaṅgikovāti dassetuṃ ,‘‘ yā ca , bhikkhave ’’ tiādimāha , taṃ suviññeyyameva .
Micchādiṭṭhiādikā dasa , tappaccayā akusalā ca dasāti vīsati akusalapakkhiyā , sammādiṭṭhiādikā dasa , tappaccayā kusalā ca dasāti vīsati kusalapakkhiyā mahācattārīsakasutte vuttā .
Mahācattārīsakan ti tassetaṃ nāmaṃ .
Missakova kathito lokuttarassapi idha labbhamānattā .
Yasmā kosalasaṃyuttepi idha ca therena ‘‘ upaḍḍhamidaṃ , bhante , brahmacariyassā ’’ tiādinā vuttaṃ ‘‘ mā hevaṃ ānandā ’’ tiādinā paṭikkhipitvā ‘‘ sakalamevidaṃ ānandā ’’ tiādinā bhagavatā desitaṃ suttaṃ āgataṃ .
Tassattho kosalasaṃyuttavaṇṇanāyaṃ vutto , tasmā vuttaṃ ‘‘ kosalasaṃyutte vuttatthamevā ’’ ti .
Avijjāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .